1. art. 33 § 2 pkt 2 lit. c. w zw. z art. 34 § 2 pkt 2 lit. (uw. Sądu: brak wskazania jakiej lit.) u.p.e.a. poprzez niezasadne wydanie postanowienia o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione, podczas gdy w związku z określeniem obowiązku podlegającego egzekucji niezgodnie z treścią przepisu prawa zarzuty winny być uwzględnione,
2. art. 87 Konstytucji w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. przez zaliczenie komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną liczbą dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co potwierdził TK w wyroku z 9.05.2023r.,
3. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo że nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;
4. art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych przez uznanie że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści komunikatu GIS, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.z. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie GIS, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić syna (uw. Sądu: winno być córkę) w terminie przewidzianym w rozporządzenia z 2011 r.;
5. art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ i dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
6. art. 8 ust. 1 Konwencji oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji przez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego i prawa do ochrony zdrowia.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz o umorzenie postępowania.
Na rozprawie sądowej w dniu 8 października 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł i wywiódł, jak w skardze oraz w piśmie procesowym złożonym na rozprawie do akt. Przedłożył również do akt wyrok NSA z 18.12.2023 r. sygn. akt II GSK 1709/23, zaświadczenie dr med. A. N. z [...] r. dotyczące pierwszej podawanej w pierwszej dobie życia dziecka szczepionki BCG 10 oraz fragment charakterystyki tegoż produktu leczniczego. W złożonym piśmie pełnomocnik skarżącego przywołał wyrok TK z 9.05.2023 r. sygn. akt SK 81/19 podkreślając, że akt normatywny uchylony (w całości lub w części) na skutek orzeczenia TK, niezależnie od odroczenia utraty jego mocy obowiązującej, traci cechę domniemania konstytucyjności.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 8 października 2024 r. sygn. akt III SA/Po 397/24 WSA w Poznaniu uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie PPIS z dnia 8 marca 2024 r.
Sąd I instancji porównując sentencję zaskarżonego postanowienia z wymienionymi w art. 138 § 1 i 2 k.p.a. możliwymi rozstrzygnięciami organu odwoławczego, w kontekście brzmienia sentencji postanowienia organu I instancji, stwierdził, że sentencja zaskarżonego postanowienia została skonstruowana nieprawidłowo. WSA zaznaczył, że możliwe jest co prawda uchylenie postanowienia organu I instancji w części (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), ale owa uchylana część powinna stanowić odrębną część sentencji postanowienia organu I instancji, nie zaś część odnoszącą się do części zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (tu: zarzutu 1. "niedopuszczalności egzekucji – art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a."). Jeżeli zatem organ I instancji w sentencji swego postanowienia oddala zarzuty, organ odwoławczy nie ma możliwości uchylenia postanowienia organu I instancji w części, jako że jego sentencja nie została podzielona na części. W ocenie Sądu I instancji wskazane naruszenie przepisów postępowania (art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.), mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie.
Jednocześnie WSA stwierdził, że organ odwoławczy zasadnie uznał, że w świetle art. 33 § 2 u.p.e.a. nie można było sformułować – jak to uczynił skarżący - zarzutu 1. niedopuszczalności egzekucji (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Przedstawione w art. 33 § 2 u.p.e.a. przesłanki stanowią katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie. Badaniu więc podlega tylko to, czy wystąpiła jedna z przesłanek wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Trafnie WPWIS uznał, że PPIS orzekł z naruszeniem przepisów ustawy w brzmieniu określonym we wskazanym publikatorze. Sąd I Instancji wskazał na treść art. 33 § 1 u.p.e.a. Następnie stwierdził, że ustawodawca w ramach tego przepisu wyłączył możliwość podniesienia zarzutu niedopuszczalności egzekucji, co było możliwe w stanie prawnym obowiązującym do 29 lipca 2020 r. zgodnie z treścią art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. W niniejszej sprawie, uwzględniając datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz skutki i zakres wprowadzonych nowelizacji, wierzyciel nie mógł w ramach rozpatrywania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej rozpoznać i odnieść się do kwestii niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej stanowi obecnie – jak wykazał prawidłowo organ odwoławczy - podstawę do umorzenie postępowania egzekucyjnego, o czym mowa w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Organ I instancji wprost odniósł się w uzasadnieniu do kwestii niedopuszczalności egzekucji. Wydane zatem przez wierzyciela postanowienie narusza art. 59 § 1 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a., albowiem organ oddalił zarzut, który w istocie podstawą zarzutu nie jest, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych powodów, zdaniem Sądu, zasadnie organ in meriti w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia odniósł się do zarzutu 1. zobowiązanego, aczkolwiek orzekł z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Sąd I instancji uznał, że nieprawidłowe jest stanowisko organów obu instancji w zakresie uznania za niezasadny zarzutu nr 2 co do wymagalności obowiązku szczepień, stąd uchyleniu podlega nie tylko zaskarżone postanowienie, ale i postanowienie organu I instancji o oddaleniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Za nieprawidłowe, zdaniem WSA, należało uznać stanowisko organów o wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a.) - co do określenia terminu wymagalności szczepień i liczby dawek poszczególnych szczepionek - nie w przepisie prawa powszechnie obowiązującego, lecz w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. Sąd I instancji zauważył, że normy prawne objęte zarzutami skargi były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 stwierdził, że art. 17 ust. 11 u.z.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia z 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji. W wyroku tym wskazano, że powyższe stanowisko nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją samego obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, w związku z czym konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku i z tych przyczyn określono termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów - po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r., termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r. WSA podkreślił, że ma obowiązek uwzględnienia z urzędu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie. Sądu I instancji stwierdził, że wyrok TK z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 jest o tyle prawnie relewantny w kontrolowanej sprawie, że w dacie orzekania przez organy stosowne przepisy u.z.z.z. i rozporządzenia z 2011 r. wskazane zakresowo w ww. wyroku TK nie pozostawały już w obrocie prawnym. Zasadne zatem okazały się zarzuty naruszenia prawa materialnego opierające się na twierdzeniu o braku wymagalności obowiązku niepieniężnego.
Sąd I instancji przypomniał, że podstawę prawną dotyczącą egzekwowanego obowiązku szczepień ochronnych małoletniej L. S. określoną w wystawionym wobec skarżącego jako zobowiązanego w dniu 5 grudnia 2022 r. tytule wykonawczym o nr [...] stanowiły przepisy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z. oraz rozporządzenie z 2011 r. Wobec tego, że przepisy będące podstawą wydanych w sprawie rozstrzygnięć uznane zostały za niezgodne z Konstytucją, za niewymagalny na gruncie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. należało uznać określony na podstawie PSO ogłaszanego komunikatem indywidualny ciążący na skarżącym obowiązek zaszczepienia jego córki.
WSA wyjaśnił, że uchylenie obu postanowień organów umożliwiały zarzuty, w których podniesiono naruszenie: art. 17 ust. 11 u.z.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia z 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez bezpodstawne uznanie, że przepisy te – jako zgodne z Konstytucją RP – powodują, że obowiązek przeprowadzenia szczepień małoletnich dzieci jest wymagalny i możliwe jest prowadzenie egzekucji w celu przymuszenia skarżącego do wykonania tego obowiązku w sytuacji, w której kwestie takie jak termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia, są niezgodne z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP.
W ocenie Sądu I instancji skarżący trafnie zakwestionował możliwość prowadzenia egzekucji podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. W dacie wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie, tj. 5 grudnia 2022 r., nie obowiązywało nowe rozporządzenie z 27 września 2023 r., które weszło w życie z dniem 1 października 2023 r. Zdaniem WSA, stanowisko organów Inspekcji Sanitarnej odwołujące się do treści aktualnie obowiązującego rozporządzenia z 2023r., które bez odesłania do komunikatu GIS, regulują schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży (zał. nr 1), de facto zmierza do konwalidacji uchybień opisanych wyżej i jest niezasadne. To bowiem przepisy rozporządzenia z 2011 r., stosowane w związku z przepisami u.z.z.z., a odsyłające do komunikatu GIS, stanowiły podstawę prawną określonego w sprawie obowiązku niepieniężnego – poddania szczepieniu małoletnią L. S. Wskazana natomiast przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych nie może stanowić uzasadnienia dla dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów po upływie terminu odroczenia utraty przez nie mocy obowiązującej.
Sąd I instancji wskazał, że uwzględniając zmianę stanu prawnego, jako konieczne jawi się uaktualnienie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów strony w aspekcie wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, ujętym w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji powinien ocenić, czy i jaki w nowym stanie prawnym wyznaczony został termin maksymalny wykonania obowiązku zaszczepienia i jakich szczepień dotyczy. Zobowiązany będzie także uwzględnić zmiany prawne, do jakich doszło. Jakkolwiek Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy dotyczące Programu Szczepień Ochronnych ogłaszanego w formie komunikatu GIS, to zarazem potwierdził istniejący z mocy prawa obowiązek tych szczepień.
WSA stwierdził, że przedstawienie przez skarżącego organowi I instancji zaświadczenia dr med. A. N. (specjalisty neurologa) o istnieniu wskazań do dalszej indywidualizacji wobec córki skarżącego kalendarza szczepień z odroczeniem tychże na okres jednego roku do kolejnej oceny neurologicznej nie powoduje na gruncie przepisów u.z.z.z. i u.p.e.a., że obowiązek staje się niewymagalny, bądź obowiązek nie istnieje. Jak wynika z art. 17 u.z.z.z. to lekarz sprawujący podstawową opiekę zdrowotną realizuje obowiązkowe szczepienia ochronne wobec małoletnich i to od jego decyzji zależy, czy przeprowadzić szczepienia, czy – w razie wątpliwości co do stanu zdrowia dziecka – skierować je do konsultacji specjalistycznej. Tak więc skarżący, dysponując tego rodzaju zaświadczeniem lekarza specjalisty, uprawniony jest zgłosić okoliczności zeń wynikające, jednocześnie poddając dziecko lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu.
Nadto Sąd I instancji wskazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy Inspekcji Sanitarnej rozważyły, czy w ewentualnej procedurze przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego małoletniej córki skarżącego wzięto również pod uwagę – o ile skarżący przedłoży lekarzowi stosowne dowody - wskazane wyżej zastrzeżenia natury medycznej dotyczące szczepionki BCG w korelacji ze zaleceniami lekarza neurologa dr. med. A. N. – dalszej indywidualizacji kalendarza szczepień z odroczeniem tychże na okres jednego roku do kolejnej oceny neologicznej (badanie z [...]r.).
Od powyższego wyroku WPWIS, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną zarzucając mu:
1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a." naruszenie przepisów postępowania mogące
mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego( Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a") poprzez błędne przyjęcie, iż przepis art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a. uprawnia organ odwoławczy do uchylenia postanowienia w części, jedynie wówczas, gdy sentencja postanowienia organu pierwszej instancji została podzielona na części, a w konsekwencji uwzględnienie skargi;
b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak jednoznacznej oceny prawnej przedmiotowej sprawy, niespójność ocen zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz wydanie wytycznych co do dalszego prowadzenia postępowania, które w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy pozostają dla organu niezrozumiałe, a w konsekwencji niemożliwe do wykonania;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 10 i 11 u.z.z.z.w zw, z § 5 rozporządzenia z 2011 r. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia WPWIS oraz postanowienia PPIS, wskazując na naruszenie przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 11 u.z.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia z 2011 r., mimo iż zaskarżone postanowienia nie były obarczone wskazanym uchybieniem. W konsekwencji Sąd winien zastosować art. 151 p.p.s.a. i oddalić skargę, czego nie uczynił;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. art. 144 k.p.a poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia WPWIS, wskazując na naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. art. 144 k.p.a, mimo iż zaskarżone postanowienie nie było obarczone wskazanym uchybieniem, a w konsekwencji Sąd winien zastosować art. 151 p.p.s.a i oddalić skargę, czego nie uczynił;
2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
a) naruszenie art. 17 ust. 11 u.z.z.z w zw. z § 5 rozporządzenia z 2011 r. oraz w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż obowiązek szczepień ochronnych u L. S. , objęty przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym jest niewymagalny;
b) naruszenie § 3 ust. 1 i 2 oraz załącznika nr 1 rozporządzenia z 2023 r. poprzez ich niezastosowanie do oceny wymagalności obowiązku szczepień objętych przedmiotowym postępowaniem, po utracie mocy obowiązującej przez rozporządzenie z 2011 r.
Wobec podniesionych zarzutów organ wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, a w przypadku uznania, iż istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona – uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesione zarzuty rozwinięto.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa niezbędne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, do których zalicza się zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera te wszystkie określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy pozwalając na odtworzenie toku myślowego Sądu I instancji i kontrolę instancyjną tego orzeczenia. Podkreślić należy, że na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu nie stanowi o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela natomiast stanowisko skarżącego kasacyjnie organu odnośnie do naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a. przez błędne przyjęcie, iż przepis art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a. uprawnia organ odwoławczy do uchylenia postanowienia w części, jedynie wówczas, gdy sentencja postanowienia organu pierwszej instancji została podzielona na części.
Stosownie do art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo
3) umarza postępowanie odwoławcze.
Powyższy przepis zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego, co oznacza, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej niż wymienione w tym przepisie. W pkt 2 art. 138 k.p.a. przewidziano możliwość uchylenia decyzji (a uwzględniając treść art. 144 k.p.a. także postanowienia) w części. Z takiego brzmienia przepisu nie można w żaden sposób wywieść, jak uczynił to Sąd I instancji, że organ odwoławczy może uchylić postanowienie organu I instancji w części jedynie wówczas, gdy sentencja uchylanego postanowienia została podzielona na części. Uchylenie postanowienia (decyzji) w części jest możliwe zawsze, gdy zawiera ono elementy mogące samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym, natomiast rolą organu odwoławczego jest jednoznaczne wskazanie zakresu uchylonej części tego postanowienia i orzeczenie co do istoty.
W rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy w sposób niebudzący wątpliwości oznaczył, w jakim zakresie uchyla zaskarżone postanowienie (w części dotyczącej rozpoznania zarzutu niedopuszczalności egzekucji) i w tym zakresie orzekł co do istoty (umorzył postępowanie organu I instancji) oraz wskazał, że w pozostałej części utrzymuje w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia wypowiedział się też jednoznacznie co do podstaw wydanego rozstrzygnięcia.
Organ odwoławczy, mając na uwadze datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego, słusznie zauważył - które to stanowisko Sąd I instancji co do zasady podzielił - że skarżący, z uwagi na nowelizację ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w szczególności jej art. 33), w ramach zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie mógł sformułować zarzutu odnośnie do niedopuszczalności egzekucji. Na skutek nowelizacji dokonanej ustawą z dnia z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej nie stanowi już podstawy zarzutu w sprawie prowadzenie egzekucji lecz podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 u.p.e.a. Tymczasem w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Jeżeli zobowiązany zawrze w piśmie skierowanym do organu egzekucyjnego, oprócz zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji sformułowanych na podstawie okoliczności wskazanych w art. 33 § 2 u.p.e.a., także inne zastrzeżenia, to organ egzekucyjny powinien dokonać analizy treści pisma i oddzielnie rozpoznać zarzut oraz inne zastrzeżenia stosownie do przewidzianych w u.p.e.a. trybów.
Z uwagi na powyższe organ odwoławczy zasadnie uchylił postanowienie organu I instancji w części dotyczącej rozpoznania zarzutu niedopuszczalności egzekucji i umorzył postępowanie w tym zakresie, a orzeczenie w tym zakresie nie zostało wydane z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne są również zarzuty skargi kasacyjnej określone w pkt 1 lit.c i lit.d oraz w pkt 2 lit. a i lit.b. Zarzuty te sprowadzają się w zasadzie do kwestionowania oceny Sądu I instancji, że nieprawidłowe było stanowisko organów odnośnie do wymagalności obowiązku szczepień dziecka skarżącego. WSA powołując się na wyrok TK z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 wskazał, że w dacie orzekania przez organy stosowne przepisy u.z.z.z i rozporządzenia z 2011 r. wskazane zakresowo w ww. wyroku TK nie pozostawały już w obrocie prawnym. Z tego też względu Sąd I instancji stwierdził, że zasadne były, zawarte w skardze, zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 17 ust. 11 u.z.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia z 2011 r.) opierające się na twierdzeniu o braku wymagalności obowiązku niepieniężnego, a indywidualny obowiązek ciążący na skarżącym zaszczepienia jego córki należało uznać za niewymagalny.
Powyższe stanowisko Sądu I instancji – jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej – nie jest trafne.
W wyroku z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej" (pkt I wyroku). Jednocześnie wskazał, że "przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej" (pkt II wyroku).
Podkreślić należy, że przytoczony wyżej wyrok TK nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym czy też do zasad ustalania terminu wymagalności tego obowiązku, lecz jedynie do formy prawnej określania tego terminu oraz liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych – którą to formą powinno być rozporządzenie ministra właściwego do spraw zdrowia, nie zaś komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego. Zdaniem NSA, nie można tracić z pola widzenia tej istotnej okoliczności, iż jakkolwiek w orzeczeniu w sprawie SK 81/19 przyjęto, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy, a co za tym idzie, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana wymienionym komunikatem, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, to jednak w orzeczeniu tym podkreślono również, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może – ze swej istoty – ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu wskazano na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia, co w konsekwencji spowodowało określenie innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją stwierdzono, co motywowane było potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
Na tle różnych stanów faktycznych związanych z powstaniem ustawowego obowiązku wykonania szczepień ochronnych oraz spraw egzekucyjnych dotyczących przymusowego wykonania tego obowiązku, zastosowanie przez TK klauzuli odraczającej skutek derogacyjny oraz niepodważenie istoty samego obowiązku szczepień i ustawowych zasad ustalania jego wymagalności (pomimo dyskwalifikacji formy prawnej określenia szczegółowych terminów wymagalności powyższego obowiązku dla poszczególnych grup szczepień ochronnych oraz liczby obowiązkowych dawek szczepionkowych) powoduje, iż brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że analizowany wyrok TK wywołał skutki retroaktywne w płaszczyźnie walidacyjnej podstawy materialnoprawnej obowiązku szczepień ochronnych oraz podstawy wtórnych względem niej obowiązków egzekucyjnych. Z treści orzeczenia trybunalskiego nie wynika zakwestionowanie materialnej konstytucyjności wprowadzenia oraz konkretyzacji ustawowego obowiązku szczepień ochronnych. Wyrok ten ma bowiem charakter negatoryjno-zakresowy, odnosząc się tylko do płaszczyzny formalnoprawnej spornego obowiązku prawnego. Trybunał podważył jedynie wybór ustawodawcy w zakresie formy prawnej określenia terminu wymagalności oraz pewnych elementów treści obowiązku (co do liczby koniecznych dawek szczepiennych). W ocenie TK termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, powinny były zostać określone przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, a nie w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Okoliczność ta nie pozwala jednak stwierdzić, że ustawowe obowiązki szczepień ochronnych realizowane w okresie obowiązywania powyższego komunikatu nie były co do istoty (materialnie) legalne i wymagalne. Termin wymagalności oraz liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych stanowią bowiem jedynie elementy składowe treści obowiązku administracyjnoprawnego w zakresie szczepień ochronnych, a skoro nie została zakwestionowana jego materialna podstawa, to sama wadliwość formy aktualizacji lub dookreślenia treściowego tego obowiązku nie jest wystarczająca do podważenia legalności aktów związanych z jego przymusowym wykonaniem. Nie ma więc podstaw do podważania legalności aktów wydawanych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (w tym postanowień co do zarzutów egzekucyjnych lub postanowień o zastosowaniu środków egzekucyjnych) w sprawach przymusowej realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych zaktualizowanych w okresie przed wejściem w życie ww. wyroku TK w związku z jego treścią. W tym sensie wyrok ten wywiera skutki prospektywne (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2025 r. sygn. akt II GSK 1775/21).
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy tytuł wykonawczy został wystawiony w dniu 5 grudnia 2022 r. a zatem przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia w sprawie SK 81/19 i przed utratą mocy obowiązującej zakwestionowanych tym wyrokiem przepisów. W momencie wystawienia tytułu wykonawczego obowiązywał w obrocie prawnym art. 17 ust. 11 u.z.z.z. oraz § 5 rozporządzenia z 2011 r. W konsekwencji PPIS, prawidłowo powołał ww. przepisy jako podstawę prawną wystawionego tytułu oraz na ich podstawie, jako wierzyciel obowiązku, prawidłowo ocenił wówczas wymagalność szczepień u małoletniej L. S. Postanowienia organów obu instancji zostały wydane już po orzeczeniu TK i po upływie 6-miesięcznego terminu wskazanego w klauzuli odroczenia mocy obowiązującej (termin ten upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.). W momencie orzekania przez organy (postanowienie PPIS wydano 8 marca 2024 r. a postanowienie WPWIS 4 czerwca 2024 r.) w obrocie prawnym funkcjonowało już obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.). Przepisy tego rozporządzenia zastąpiły przepisy uznane przez TK za niezgodnie z Konstytucją. W tej sytuacji rolą organów było uaktualnienie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutu w aspekcie wymagalności egzekucji z uwzględnieniem ww. rozporządzenia z 2023 r., co też organy uczyniły, powołując w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia właśnie to rozporządzenie.
Jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej obowiązek szczepień ochronnych wynika z przepisów rangi ustawowej, tj. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b oraz ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z., które to przepisy nie uległy zmianie. Termin wymagalności szczepień objętych przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym, mimo wejścia w życie nowego rozporządzenia z 2023 r - nie uległ zmianie. Terminy szczepień wynikające z rozporządzenia z 2023 r nie wskazują na nieprawidłowość wystawienia tytułu wykonawczego.
Przyjęcie, odmiennego stanowiska, byłoby równoznaczne z akceptacją postawy rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci. Trybunał Konstytucyjny podkreślił tymczasem obowiązkowość szczepień i konieczność zapewnienia ciągłości ich realizacji dla ochrony zdrowia publicznego i zwalczania chorób zakaźnych, co wynika z art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji RP.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, uznając jednocześnie, że wniesiona przez T. S. skarga na postanowienie WPWIS z dnia 4 czerwca 2024 r. nie miała usprawiedliwionych podstaw, a istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.