W oparciu o powyższe Prezes NFZ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi w tym zakresie, bowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 ppsa, albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu na podstawie art. 185 § 1 ppsa oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
III
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie, zasądzenie od Prezesa NFZ na rzecz skarżącego kosztów postępowania spowodowanego ww. skargą kasacyjną według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Ponadto, pismem z 23 czerwca 2026 r. skarżący podtrzymał wszystkie wnioski, zarzuty, twierdzenia i stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę kasacyjną.
IV
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie.
Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji, którym uwzględniono skargę skarżącego na decyzję Prezesa NFZ w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Skarżący kasacyjnie organ kontrolowanemu wyrokowi zarzucił zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zmierzając za ich pośrednictwem do wykazania jako błędnego stanowiska Sądu I instancji, który dokonując wykładni stosownych norm prawa materialnego, wskazał, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlega wspólnik spółki jawnej tylko w sytuacji, w której wykazane zostanie osiąganie przezeń przychodów w związku z działalnością spółki. Tymczasem w ocenie skarżącego kasacyjnie organu, do stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wystarczył sam fakt bycia wspólnikiem spółki jawnej - poza okresami dokonanego zgodnie z prawem zawieszenia jej działalności.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko skarżącego kasacyjnie organu, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego w tym przedmiocie.
Wskazać należy, że według art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców.
Powołana ustawa w art. 5 pkt 21 stanowi, że osoba prowadząca działalność pozarolniczą, to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 usus, a więc m. in. wspólnik spółki jawnej (art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy). Ten przepis, w brzmieniu obejmującym wspólnika spółki jawnej został wprowadzony do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dniem 1 stycznia 2003 r., na mocy art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r. Nr 241 poz. 2074).
W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.
Z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1621), wynikało, że obowiązkowi ubezpieczenia podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 kwietnia 2026 r., sygn. akt II GSK 211/23, odnoszącym się do tożsamego z zaistniałym w przedmiotowej sprawie problemu, jeszcze przed nowelizacją z 2021 r. w orzecznictwie wskazywano, że wspólnicy spółki jawnej nie są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą (w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 usus), zatem członkostwo w spółce jawnej nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej i jej wspólnicy nie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wspólnik spółki jawnej podlega zatem ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej. Sąd Najwyższy na tle spraw dotyczących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., wymienionego w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obok wspólnika spółki jawnej (por. wyroki SN z: 3 marca 2020 r., sygn. akt II UK 295/18, OSNP 2021 Nr 4, poz. 43; 28 stycznia 2021 r., sygn. akt I USKP 1/21, OSNP 2021 Nr 12, poz. 136; 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19; LEX nr 3054462), przyjął, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 usus). Wywodził, że ustawa ta nawiązuje do definicji działalności gospodarczej tylko w art. 8 ust. 6 pkt 1, a w pozostałych punktach tego przepisu odnosi się do osób prowadzących działalność w różnych formach organizacyjno-prawnych, z których nie wszystkie wykonują działalność gospodarczą sensu stricto. O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy, decyduje więc prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Z treści tego przepisu wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki wymienionej w tym przepisie decyduje o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Ponieważ ubezpieczeniowy status wszystkich wspólników spółek, w tym wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, regulują te same przepisy, nie ma wątpliwości, że przywołane stanowisko jest również adekwatne w odniesieniu do wspólników spółki jawnej - tym bardziej, że wynika ono wprost z brzmienia art. 8 ust. 6 pkt 4 usus.
Tym samym, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonym judykacie, tak przed nowelizacją z 2021 r., jak i aktualnie przyjmuje się, że wspólnik spółki jawnej objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego bez względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem obowiązek ubezpieczenia wspólnika spółki jawnej powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej. Posiadanie statusu wspólnika spółki jawnej, już od momentu wpisu do KRS, rodzi obowiązek ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.
Co również znamienne, w kontekście podniesionego zarzutu, jak i wykładni dokonanej przez Sąd I instancji w przedmiotowej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 kwietnia 2026 r., sygn. akt II GSK 229/23, wskazał, że podstawy do zalecanych przez WSA ustaleń nie dawał także art. 82 ustawy o świadczeniach, czy to ust. 1 (stanowiący, że o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z każdego tytułu odrębnie, jeżeli ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 ww. aktu) ani ust. 5 pkt 3 (stanowiący, że rodzajami działalności jest m.in. działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki jawnej), jako że przepis art. 82 znajduje się w Rozdziale 2 Składki na ubezpieczenie zdrowotne Działu IV Zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu ustawy o świadczeniach. Należy zauważyć, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, w tym w art. 66, został określony też w Dziale IV, ale w Rozdziale 1 ustawy o świadczeniach, co jednoznacznie wskazuje, że przepisy każdego z powołanych rozdziałów regulują inne etapy ustalania podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Potwierdza to chociażby regulacja art. 79 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w którym zapisano, że składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy wymiaru składki, z zastrzeżeniem art. 79a, art. 80, art. 82 i art. 242, a w art. 79a ust. 1 tego aktu zawarto regulację co do wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, 3, 4 i 5 usus oraz w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, opłacających podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 30c ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (por. wyrok NSA z 26 lipca 2024r., sygn. akt II GSK 2149/23). Wobec powyższego należy zauważyć, że przepis art. 82 ustawy o świadczeniach nie miał zastosowania przy ustalaniu, czy strona jako wspólnik spółki jawnej podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a będzie stosowany przy ustalaniu składki z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.
Co istotne, tak zaprezentowana wykładnia dotycząca podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez wspólnika spółki jawnej jest jednolicie afirmowana w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 lutego 2026 r., sygn. akt II GSK 1349/22, z 29 stycznia 2026 r., sygn. akt 1206/25, z 20 listopada 2025 r., sygn. akt II GSK II GSK 857/22, z 29 lipca 2025 r., sygn. akt II GSK 15/25 oraz II GSK 6/25; z 25 czerwca 2025r., sygn. akt II GSK 222/25). Powołany natomiast w piśmie skarżącego z 23 czerwca 2026 r. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1303/24, nie odnosił się do wspólnika spółki jawnej, lecz osoby prowadzącej działalność gospodarczą.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Prezes NFZ zasadnie wywodzi w skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, wiążąc zasadność stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez wspólnika spółki jawnej z kwestią uzyskiwania przezeń przychodów z tego tytułu.
Konsekwencją dokonania błędnej wykładni przez Sąd I instancji było również naruszenie przepisów postępowania, zasadnie podnoszone w wywiedzionej skardze kasacyjnej, w postaci zobowiązania organu do dokonania dodatkowych ustaleń dotyczących uzyskiwania przychodów przez skarżącego z tytułu bycia wspólnikiem spółki jawnej, bowiem są to okoliczności irrelewantne do oceny prawidłowości wydanej przez Prezesa NFZ decyzji.
Z powyższych względów, wyrok Sądu I instancji, wobec zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, podlegał uchyleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, w świetle poczynionych wyżej uwag, istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, rozpoznał skargę skarżącego i oddalił ją wobec stwierdzenia, że zaskarżona do Sądu I instancji decyzja odpowiada prawu.
Zasadnie bowiem Prezes NFZ przyjął, jak zostało to wykazane wyżej, że w okresach, w których zgodnie z przepisami prawa działalność spółki jawnej nie została zawieszona, a więc nie miała miejsca okoliczność wyłączająca wskazana w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, skarżący podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako wspólnik spółki jawnej.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Prezesa NFZ, który, odnosząc się do przywoływanych przez skarżącego w skardze do Sądu I instancji okoliczności dot. nieprawidłowości dat zawieszenia i wznawiania działalności spółki ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym, jak i formułowanych w tym przedmiocie zarzutów, w tym do wydanego w toku administracyjnego postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodów, wskazał, że pozostają one bez związku z prawidłowością rozstrzygnięcia przyjętego w zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji, jako że w okresach wskazanych w decyzji spółka nie miała zawieszonej zgodnie z prawem działalności, co dawało organowi podstawy do przyjęcia, że spółka w okresach pomiędzy ujawnionym w Krajowym Rejestrem Sądowym wznowieniem działalności 1 czerwca 2016 r. a 2 lutego 2017 r. oraz 31 stycznia 2019 r. a 1 lutego 2019 r. prowadziła działalność, a tym samym skarżący, jako jej wspólnik – zgodnie z przedstawioną wyżej prawidłową wykładnią norm prawa materialnego w tym przedmiocie - podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 ppsa, uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę skarżącego, o czym orzekł jak w pkt. 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.