Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Rzecznika Praw Pacjenta z 1 października 2021r., w przedmiocie uznania praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzyć je łącznie.
Podkreślić należy, że przesłanki do stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów wyznaczone zostały w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 tej ustawy: "Przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się: bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych - mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych". Dla stwierdzenia naruszenia praw pacjentów wymagane jest wystąpienie w działaniu podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych dwóch przesłanek: - po pierwsze, bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych; - po drugie, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Spełnienia przesłanek stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów jest obwarowane przesłanką ustalenia bezprawnego zorganizowanego działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych.
Z nadesłanego przez Szpital dokumentu "Procedura PP4. Udostępnianie dokumentacji medycznej", pkt III "Zasady udostępniania dokumentacji medycznej" wynika, że składanie wniosków jest możliwe w dni robocze od poniedziałku do piątku w godzinach 7.30 - 15.00 (pkt III.1.3 procedury), natomiast odbiór przygotowanej dokumentacji medycznej jest możliwy w dni robocze, od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00-15.00 (pkt III.1.4 procedury). Zgodnie z pkt III.1.1 zdanie 2 procedury, wniosek o udostępnianie dokumentacji medycznej można złożyć także ustnie telefonicznie lub osobiście oraz drogą pocztową i elektroniczną, przy czym odbiór przygotowanej dokumentacji jest możliwy jedynie w określonym przedziale czasowym i w określone dni tygodnia. Słusznie zauważył Sąd i instancji, że aby dokumentacja medyczna została udostępniona, pacjent powinien dokonać dwóch czynności: złożyć wniosek, a następnie przygotowaną dokumentację odebrać. Bez wątpienia realizacja żądania pacjenta dotycząca udostępnienia dokumentacji medycznej powinna być zrealizowana w możliwie najkrótszym terminie i nie może być ograniczana wyznaczeniem wybranych godzin, w których osoba uprawniona może ją odebrać. Zasadnie wskazał to Sąd I instancji, że dokumentacja medyczna może być konieczna do udzielenia świadczeń pacjenta np. w innym podmiocie leczniczym, w czasie poza tym wyznaczonym przez skarżącego na jej odbiór. Niezwłoczny dostęp do dokumentacji medycznej może okazać się niezbędny dla uratowania życia pacjenta. Dlatego podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych powinien umożliwić składanie wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, jak również odbiór przygotowanej dokumentacji medycznej w każdym czasie swojego funkcjonowania. Podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych obowiązane są tak zorganizować praktykę, aby pacjent mógł otrzymać dokumentację medyczną bez zbędnej zwłoki. W przypadkach szczególnych, związanych z ochroną życia pacjenta, podmioty te powinny stworzyć możliwość udostępnienia dokumentacji bez ograniczenia czasowego. Pozbawienie takiej możliwości narusza prawa pacjenta. Prawo to służy bowiem nie tylko ochronie zdrowia, ale decyduje też o ochronie życia (nagła operacja, konieczność kontynuowania ściśle określonego leczenia, opisanego w dokumentacji medycznej).
Ograniczenie ustawowych praw pacjentów do dostępu do dokumentacji medycznej stanowiło również w realiach niniejszej sprawy działanie podmiotu leczniczego, polegające na określeniu opłat za udostępnianie dokumentacji medycznej w stawkach wyższych od maksymalnych jak również brak precyzyjnego określenia wysokości opłat w regulaminie organizacyjny i odsyłanie pacjenta do cennika opłat załączanego do regulacji wewnętrznych Szpitala jakimi są zarządzenia.
Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta, pacjent ma prawo do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W myśl art. 27 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, dokumentacja medyczna jest udostępniana: 1. do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w miejscu udzielania świadczeń zdrowotnych, z wyłączeniem medycznych czynności ratunkowych, albo w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, z zapewnieniem pacjentowi lub innym uprawnionym organom lub podmiotom możliwości sporządzenia notatek lub zdjęć; 2. przez sporządzenie jej wyciągu, odpisu, kopii lub wydruku; 3. przez wydanie oryginału za potwierdzeniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, na żądanie organów władzy publicznej albo sądów powszechnych, a także w przypadku gdy zwłoka w wydaniu dokumentacji mogłaby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia pacjenta; 4. za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej; 5. na informatycznym nośniku danych. Pacjent powinien wyrazić żądanie udostępnienia dokumentacji w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta. Dokumentacja medyczna w postaci papierowej może być udostępniona przez sporządzenie kopii w formie odwzorowania cyfrowego (skanu) i przekazanie w sposób określony w ust. 1 pkt 4 i 5, na żądanie pacjenta lub innych uprawnionych organów lub podmiotów, jeżeli przewiduje to regulamin organizacyjny podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych (art. 27 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta). W myśl art. 28 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta, opłatę za udostępnienie dokumentacji medycznej w sposób określony w art. 27 pkt 2 i 5 ustala podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, przy czym maksymalne granice wysokości tej opłaty określa art. 28 ust. 4 ustawy o prawach pacjenta. Art. 24 ust. 1 pkt 9 ustawy o działalności leczniczej stanowi, że w regulaminie organizacyjnym podmiotu wykonującego działalność leczniczą określa się w szczególności wysokość opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej ustalonej w sposób określony w art. 28 ust. 4 ustawy z 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Art. 28 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta nie przewiduje automatycznego pobierania opłat i ich sztywnej wysokości, a jedynie możliwość ich pobierania przez podmioty lecznicze.
W niniejszej sprawie zgodnie z cennikiem wprowadzonym zarządzeniem, które weszło w życie 23 czerwca 2021r. skarżący wprowadził następujące ceny za udostępnienie dokumentacji medycznej: kserokopia formatu A-4 jednostronna - 0,40 zł, dwustronna - 0,80 zł, kserokopia formatu A-3 jednostronna - 0,80 zł, dwustronna - 1,60 zł, jedna strona wydruku - 0,40 zł, jedna strona wyciągu lub odpisu - 11,36 zł, udostępnienie dokumentacji medycznej na elektronicznym nośniku danych - 2,27 zł. Szpital nie przekazał organowi innych cenników, które ewentualnie miałyby obowiązywać po dniu 23 czerwca 2021r., nie przekazał też informacji czy ww. cennik był następczo aktualizowany. Tym samym na czas wydania zaskarżonej decyzji, ww. cennik przekazany przy piśmie z dnia 21 lipca 2021r. pozostawał aktualny. W okresie od 1 września 2021r. do 30 listopada 2021r. maksymalna opłata za udostępnienie 1 strony kopii albo wydruku dokumentacji medycznej wynosiła 0,39 zł, 1 strony wyciągu albo odpisu 11,01 zł, a opłata maksymalna za udostępnienie dokumentacji medycznej na informatycznym nośniku danych 2,20 zł, przy czym jak zasadnie wskazał to organ wysokość opłat za udostępnienie dokumentacji medycznej czerwca określona przez Szpital w okresie od 1 czerwca 2021r. - 30 sierpnia 2021r. również przekraczała maksymalne stawki określone w art. 28 ust. 4 ustawy z 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W tym okresie maksymalna wysokość opłaty za udostępnienie jednej strony kopii lub wydruku dokumentacji medycznej wynosiła 0,39 zł. Tymczasem Szpital stosował stawkę 0,40 zł za jedną stronę wydruku i kopii (kserokopii) formatu A4 i 0,80 zł za jedną stronę kopii (kserokopii) formatu A3.
Dodatkowo Autor skargi kasacyjnej błędnie twierdzi, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż cennik opłat za udostępnienie dokumentacji medycznej obowiązujący u skarżącego w lipcu 2021r. był tożsamy z cennikiem obowiązującym u skarżącego w październiku 2021r. WSA jedynie przyjął, że na czas wydania zaskarżonej decyzji, aktualny pozostawał cennik przekazany przy piśmie z 21 lipca 2021r., co nie oznacza, że był tożsamy z cennikiem z października 2021r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej WSA również zasadnie wskazał, iż powołanie w regulaminie organizacyjnym jedynie przepisu stanowiącego wskazówkę co do zasad ustalania opłat, nie stanowi wypełnienia prawa do uzyskania dokumentacji medycznej. Podmiot leczniczy w regulaminie organizacyjnym obowiązany jest wskazać, czy opłaty za dokumentację medyczną są pobierane, a jeśli tak, to w regulaminie należy wprost określić ich wysokość na wypadek, gdy podmiot uprawniony do żądania udostępnienia dokumentacji, zechce z tego prawa skorzystać.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej informacje, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 9 podaje się do wiadomości pacjentów przez ich wywieszenie w widoczny sposób w miejscu udzielania świadczeń oraz na stronie internetowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą i udostępnienie w Biuletynie Informacji Publicznej, w przypadku podmiotu obowiązanego do jego prowadzenia. Celem regulacji określających zasady udostępniania dokumentacji medycznej jest bowiem umożliwienie podmiotowi uprawnionemu w sposób przystępny uzyskanie wiedzy, jaki jest koszt realizacji jego prawa jako pacjenta, bez konieczności samodzielnego dokonywania obliczeń na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Sam już zatem fakt braku umieszczenia wysokości opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej w regulaminie organizacyjnym stanowi praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów.
Podkreślić należy, że uwzględniając odrębności wynikające z ustawy o prawach pacjenta (vide art. 64 i n.), zaistnienie naruszenia zbiorowych praw pacjentów ustalane jest z uwzględnieniem ogólnych reguł dowodowych, wynikających w szczególności z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Kontrola sądowoadministracyjna decyzji powinna zatem brać pod uwagę specyfikę ustaleń faktycznych czynionych w ramach postępowania wyjaśniającego prowadzonego w kierunku uznania praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów, w tym zwłaszcza granice swobodnej oceny zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zasada ta zakłada przy ustalaniu stanu faktycznego brak skrępowania organu co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów oraz własną ocenę wyników postępowania dowodowego (wyjaśniającego) w danej sprawie (vide A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 80 oraz powołane tam orzecznictwo). Warunkiem uznania przez Sąd, że organ dochował ww. reguł dowodowych, a wnioski znajdują umocowanie w ustalonych okolicznościach sprawy, jest przedstawienie przez organ faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn odmówienia innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Organ musi zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności uzasadnić, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe (A. Wróbel, tamże, art. 107 oraz powołane tam orzecznictwo). Idzie tu o zapewnienie, poprzez wymóg uzasadnienia powziętej oceny, obiektywności ustaleń, skoro ocena materiału dowodowego wyrażana jest w ramach swego rodzaju luzu decyzyjnego (por. J. Wróblewski, Obiektywność decyzji prawnej, Studia Prawno-Ekonomiczne 1972, t. IX, s. 13 i n.).
Bezspornie w toku postępowania dowodowego Rzecznik występował do podmiotu leczniczego o przedstawienie dokumentacji wskazanej w kierowanych do Szpitala wezwaniach z 18 czerwca 2021r. i 19 lipca 2021r. Pismem z 2 sierpnia 2021r., a następnie z 9 sierpnia 2021r. Rzecznik poinformował podmiot leczniczy, że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu pozwala na wydanie decyzji, a stronie na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. przysługuje możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przed wydaniem rozstrzygnięcia. Szpital nie przekazał organowi administracji innych cenników, które ewentualnie miały obowiązywać po 23 czerwca 2021r., nie przekazał również informacji, czy cennik był następczo aktualizowany. Informacje dotyczące uaktualniania cennika Szpital umieścił dopiero w skardze. Tym samym Rzecznik zasadnie przyjął, że na czas wydania zaskarżonej decyzji, aktualny pozostawał cennik przekazany przy piśmie z 21 lipca 2021r. W konsekwencji organ administracji zasadnie również przyjął, że opłaty pobierane przez podmiot leczniczy za udostępnienie dokumentacji medycznej przekraczały maksymalną dopuszczalną granicę.
Tym samym nie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ administracji podjął wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy i dysponował materiałem wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia. Wydana w sprawie decyzja zawiera wszelkie określone prawem elementy. Organ w sposób wystarczający wyjaśnił również motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia, a uzasadnienie decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Wskazać też należy, że naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji). Uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż Sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie normy prawnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji właściwie zastosował przepis art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy w niepodważonym przez autora skargi kasacyjnej stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy. Kasator bowiem - formułując zarzuty równocześnie skutecznie nie zakwestionował okoliczności faktycznych, na podstawie których podjęto zaskarżoną decyzję. Tym samym więc okoliczności te uznać należy za bezsporne. W tej sytuacji nie można zasadnie twierdzić, że wskazany w zarzutach skargi kasacyjnej przepis prawa materialnego został wadliwie zastosowany.
W konsekwencji należało więc stwierdzić, że skarga kasacyjna nie podważa zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem stawiane w niej zarzuty nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026r., poz. 118).