Wyrok NSA z dnia 20 listopada 2025, sygn. II GSK 857/22

Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że w dniu 19 maja 2014 r. wypowiedział umowę spółki jawnej C. i w konsekwencji nastąpiło jej rozwiązanie. Spółka nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, ponieważ nadal toczy się postępowanie likwidacyjne i które polega wyłącznie na podjęciu czynności faktycznych i prawnych, zmierzających do upłynnienia jej majątku. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, brak wykreślenia spółki jawnej z rejestru przedsiębiorców i posiadanie z tego względu statusu wspólnika spółki jawnej musi być zawsze rozpatrywane in concreto i nie pozwala - jak przyjął Sąd w zaskarżonym wyroku - zwłaszcza na etapie likwidacji spółki jawnej, na automatyczne uznanie prowadzenia przez spółkę jawną takiej działalności, a w konsekwencji na objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym z tego tytułu.

Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie zarzucając Sądowi I instancji naruszenie wskazanych w środku odwoławczym przepisów prawa materialnego (przez błędną wykładnię, a w istocie również przez ich błędne zastosowanie) wywodził, że spółka jawna, której jest wspólnikiem, nie prowadzi od wielu lat działalności gospodarczej, ponieważ znajduje się w likwidacji, w związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że jako wspólnik tej spółki podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku argumentował natomiast, że podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego strony jest fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej.

NSA podziela to stanowisko Sądu I instancji, a zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej uznaje za niezasadne.

Według art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, którego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie zarzucono Sądowi I instancji, osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców.

Powołana ustawa w art. 5 pkt 21 stanowi, że osoba prowadząca działalność pozarolniczą, to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc m. in. wspólnik spółki jawnej (art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy).

Z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, wynikało, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

Z powołanych przepisów wynika, czego nie dostrzega wnoszący skargę kasacyjną, że wspólnicy spółki jawnej nie są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą (w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), zatem członkostwo w spółce jawnej nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej i jej wspólnicy nie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia takiej działalności (por. postanowienie SN z 21 września 2023 r., sygn. akt III USK 180/23, Lex nr 3610301 i przywołane w nim orzecznictwo). Sąd Najwyższy na tle spraw dotyczących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., wymienionego w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej obok wspólnika spółki jawnej (por. wyroki SN z: 3 marca 2020 r., sygn. akt II UK 295/18, OSNP 2021 Nr 4, poz. 43; 28 stycznia 2021 r., sygn. akt I USKP 1/21, OSNP 2021 Nr 12, poz. 136; 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19; LEX nr 3054462), przyjął, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej). Wywodził, że ustawa ta nawiązuje do definicji działalności gospodarczej tylko w art. 8 ust. 6 pkt 1, a w pozostałych punktach tego przepisu odnosi się do osób prowadzących działalność w różnych formach organizacyjno-prawnych, z których nie wszystkie wykonują działalność gospodarczą sensu stricto. O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Z treści tego przepisu wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki wymienionej w tym przepisie decyduje o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej. Ponieważ ubezpieczeniowy status wszystkich wspólników spółek, w tym wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, regulują te same przepisy, nie ma wątpliwości, że przywołane stanowisko jest również adekwatne w odniesieniu do wspólników spółki jawnej - tym bardziej, że wynika ono wprost z brzmienia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej.

W konsekwencji Sąd I instancji (a wcześniej Prezes NFZ), prawidłowo przyjęli, że w świetle art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności (z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców); skarżący jako wspólnik spółki jawnej podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (uzyskania statusu wspólnika tej spółki) do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, co należy wiązać z utratą takiego statusu. Legitymowanie się przez skarżącego statusem wspólnika spółki, która nie została wykreślona z KRS, oznacza, że jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność i nie ma w tym względzie znaczenia, czy spółka faktycznie działalność gospodarczą prowadzi czy też zaprzestała jej prowadzenia. Prawnie doniosłe znaczenie ma bowiem fakt istnienia spółki jawnej, który - gdy chodzi o okres istnienia spółki - jest jednoznacznie wyznaczony i ustalony przepisami k.s.h., z których wynika, że spółka jawna powstaje z chwilą wpisu do rejestru (art. 251 k.s.h.), zaś jej ustanie następuje z chwilą wykreślenia z rejestru (art. 84 k.s.h.).

Na marginesie można dodać, że wykładnia spornych przepisów prawa dokonana przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku i zaaprobowana przez NSA, znajduje potwierdzenie w nowelizacji art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonanej przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1621), z dniem 21 września 2021 r. Powołany przepis w nowym brzmieniu stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność, z wyłączeniem osób, o których mowa w pkt 4a i 4b – od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców); przy czym w art. 13 pkt 4b postanowiono, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w okresach określonych tym przepisem prawa, a mianowicie wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej oraz komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.

Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej (dostępny w systemie lex) zmiana ta miała na celu jednoznaczne określenie (doprecyzowanie) okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w celu uniknięcia pojawiających się wątpliwości co do intencji ustawodawcy w tym zakresie.

Z tych wszystkich względów, wbrew zapatrywaniu wnoszącego skargę kasacyjną, ogłoszenie likwidacji spółki jawnej, której jest wspólnikiem, nie ma prawnie znaczenia z punktu widzenia obowiązku podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu. Sąd I instancji prawidłowo zaaprobował stanowisko organu, że wspólnik spółki jawnej jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, rozumiane jako dzień uzyskania statusu wspólnika i dzień utraty takiego statusu. Zasadnie stwierdził również, że wpis spółki jawnej do KRS i brak jej wykreślenia (mimo nieprowadzenia działalności gospodarczej przez wspólników) stanowi samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym przez wspólników takiej spółki, co wynika wprost z jednoznacznego brzmienia stosownych przepisów.

Z tych wszystkich względów zaskarżony wyrok, skontrolowany w granicach wyznaczonych przez stronę skarżącą poprzez sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty, nie narusza prawa i dlatego NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił tę skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Zasądzona na rzecz organu kwota (360 zł). stanowi wynagrodzenie radcy prawnego, (który nie reprezentował Prezesa NFZ w postępowaniu przed Sądem I instancji) za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu tego środka odwoławczego.