Uzasadnienie
I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.
Wyrokiem z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Go 641/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, w sprawie ze skargi A. M. i K.K., wspólników spółki cywilnej S. w G.(wspólnicy, skarżący, strony skarżące) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze (DIAS, organ) z dnia 21 października 2024 r., nr 0801-IOAC.4246.6.2024.DMK, w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez zezwolenia, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu solidarnie na rzecz skarżących kwotę 493 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.
W dniu 10 marca 2023 r. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przez skarżących przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (u.g.h.). Kontrolujący ustalili, że 22 lutego 2023 r. na portalu społecznościowym Facebook w ramach profilu "Medycyna estetyczna i salon kosmetyczny B." wspólnicy umieścili ogłoszenie o "konkursie" z okazji Dnia Kobiet. W ogłoszeniu podano zasady, czas trwania oraz termin losowania nagrody (mezoterapia twarzy, mezoterapia mikrooigłowa, peeling chemiczny). Losowanie nagrody i wyłonienie zwycięzcy zaplanowano na 8 marca 2023 roku. "Konkurs" zakończył się wylosowaniem zwycięzcy, a wynik losowania umieszczono na tym samym profilu, na którym skarżący ogłosili konkurs. Kontrolujący uznali, że zasady i sposób wyłonienia zwycięzcy wskazują, że urządzono loterię promocyjną. Na okoliczność przeprowadzonej kontroli, funkcjonariusze celno-skarbowi sporządzili protokół z dnia 10 marca 2023 r. Skarżąca podpisała protokół kontroli w imieniu obu wspólników, nie wnosząc zastrzeżeń. W dniu 23 stycznia 2024 r. do Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wlkp. wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w Gorzowie WIkp. z 18 października 2024 r., sygn. akt II K 837/23. W ww. wyroku Sąd Rejonowy w Gorzowie Wlkp. zezwolił skarżącej na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za to, że prowadząc ww. Salon Kosmetyczny B.A. M., K.K. S.C., w marcu 2023 roku, za pośrednictwem strony internetowej [...], nie posiadając wymaganego przepisami zezwolenia, prowadziła loterię promocyjną z okazji Dnia Kobiet, wbrew przepisom art. 7 ust. 1, art. 32 ust. 3 u.g.h., tj. o przestępstwo skarbowe z art. 108 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (k.k.s.). Na wezwanie organu skarżący wskazali, że osoba, która wygrała konkurs nie skontaktowała się z salonem i nie odebrała nagrody. Wartość nagród skarżący określili na podstawie obowiązującego w tym okresie cennika usług i wynosiła ona odpowiednio: mezoterapia twarzy i mezoterapia mikroigłowa - 300 zł, peeling chemiczny - 250 zł.
Naczelnik Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie WIkp. (NLUCS, organ pierwszej instancji) decyzją z 27 maja 2024 r. nałożył na skarżących karę pieniężną w wysokości 16.415,00 zł za urządzanie gier hazardowych bez koncesji lub zezwolenia. Od powyższej decyzji NLUCS skarżący wnieśli odwołanie.
Decyzją z dnia 21 października 2024 r. DIAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ wskazał, że w dniu 22 lutego 2023 r. skarżący za pośrednictwem portalu społecznościowego zorganizowali loterię promocyjnej, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 10 u.g.h. Elementem wyróżniającym loterię jest element losowości decydujący o przyznaniu danemu uczestnikowi nagrody. W przedmiotowej sprawie każdy uczestnik miał równe szanse na wygraną, która zależała od przypadku, a nie od wykazania się np. konkretną wiedzą lub umiejętnością, ocenianą w przypadku uczestnictwa w konkursie. Organ podniósł, że organizatorzy gier hazardowych powinni mieć na uwadze, że ich działalność podlega kontroli oraz że jeżeli w wyniku czynności kontrolnych zostaną stwierdzone naruszenia, np. brak regulaminu, stosownego zezwolenia, czy postępowanie urządzającego gry hazardowe niezgodne z zatwierdzonymi warunkami gry hazardowej, to jest to podstawa do nałożenia kary pieniężnej. Przewidziana w ustawie o grach hazardowych kara pieniężna za stwierdzone naruszenie, wynosi 5-krotność opłaty za wydanie zezwolenia na urządzanie loterii promocyjnej. Wysokość opłaty za udzielenie zezwolenia na urządzanie loterii promocyjnej wynosi 10% wartości puli nagród, jednak nie mniej niż 50% kwoty bazowej. Kwota bazowa dla 2023 r., będąca podstawą opłaty za wydanie zezwolenia, wynosiła 6.565,44 zł. W przypadku wystąpienia z wnioskiem o wydanie zezwolenie na urządzanie loterii promocyjnej opłata wyniosłaby 3.283,00 zł, tj. 50% kwoty bazowej, ponieważ 10% wartości nagrody (85 zł) jest kwotą mniejszą. Wobec niewystąpienia o wydanie stosownego zezwolenie na urządzanie loterii promocyjnej prawidłowo NLUCS zastosował sankcję wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. b u.g.h., nakładając karę pieniężną w wysokości 5-krotności opłaty za wydanie zezwolenia: 3.283,00 zł (opłata za zezwolenie) x 5 = 16.415,00 zł. W ocenie DIAS stwierdzone naruszenie nie było spowodowane okolicznościami, na które skarżący nie mieli wpływu, lecz wynikało wyłącznie z braku rzetelności i staranności w realizacji obowiązków. Ustawa o grach hazardowych nie przewiduje za stwierdzone naruszenie sankcji innych niż pieniężne, np. kary upomnienia. Celem wprowadzenia sankcji było skuteczne zwalczanie nielegalnego hazardu i ochrona społeczeństwa przed jego negatywnymi skutkami. Zdaniem DIAS, organ I instancji przeprowadził postępowanie poprzedzające wydanie spornej decyzji zgodnie z zasadami wyrażonymi w Ordynacji podatkowej.
Skarżący wystąpili ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim opisanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od organu solidarnie na rzecz skarżących kwotę 493 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W ocenie Sądu I instancji, organy prawidłowo uznały, że skarżący dopuścili się przypisanego im naruszenia. Ustalenia organów w tym zakresie, oparte na kompletnym materiale dowodowym, nie pozostawiają wątpliwości, że skarżący urządzili loterię promocyjną bez uzyskania zezwolenia. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego nazwanie loterii "konkursem" nie zwalniało z obowiązku prawnej oceny legalności podjętego działania. Zestawienie dokonanych ustaleń oraz właściwych przepisów u.g.h., w szczególności art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 pkt 10, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 4, art. 7 ust. 1, art. 13, art. 32 ust. 3, art. 61 ust. 3 pkt 13 oraz art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. b u.g.h., wskazuje, że zorganizowanie loterii promocyjnej wymagało opracowania regulaminu oraz uzyskania odpłatnego zezwolenia, a niedopełnienie określonych ustawą warunków podlegało sankcji finansowej. Sąd I instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie dla określenia kwalifikacji prawnej omawianego zachowania skarżących istotne znaczenie ma okoliczność, że wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 18 października 2024 r., sygn. akt II K 837/23, skarżącej zezwolono na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za czyn polegający na urządzeniu loterii promocyjnej w marcu 2023 r. za pośrednictwem strony internetowej portalu społecznościowego Facebook, to jest przestępstwo skarbowe z art. 108 § 1 k.k.s. i na podstawie art. 18 § 1 k.k.s. Sąd orzekł tytułem kary grzywnę w kwocie 1.200 zł. Sąd Wojewódzki wskazał, że zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Wynikające z art. 11 p.p.s.a. związanie sądu oznacza obowiązek przyjęcia przez sąd administracyjny, że zaistniały wszystkie okoliczności istotne dla bytu przestępstwa, za które został skazany sprawca, w szczególności wszystkie okoliczności należące do znamion strony przedmiotowej i podmiotowej przestępstwa. Jednak, według Sądu Wojewódzkiego, ustalenia faktyczne sprawy w powyższym zakresie jakkolwiek nie budzą zastrzeżeń, to jednak nie mogą przesądzić na gruncie niniejszej sprawy, czy skarżący powinni podlegać karze pieniężnej z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. Uznanie, że w okolicznościach tej sprawy wystąpiły podstawy do nałożenia na skarżących kary pieniężnej wymagało bowiem rozstrzygnięcia wystąpienia przesłanek do odstąpienia od wymierzenia takiej kary, o których mowa w art. 189f k.p.a. Zdaniem Sądu I instancji, nie jest zasadne stanowisko organu odmawiające stosowania przepisów Działu IVa k.p.a. ("Administracyjne kary pieniężne") w postępowaniu w sprawach nakładania kar pieniężnych na podstawie ustawy o grach hazardowych. Z przepisu art. 8 u.g.h. jednoznacznie wynika, że w sprawach poddanych regulacji ustawy o grach hazardowych mają odpowiednie zastosowanie (procesowe) przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (O.p.), chyba że ustawa o grach hazardowych stanowi inaczej. Sąd Wojewódzki podniósł, że jeżeli przepisy Działu IVa k.p.a. mają charakter regulacji prawnomaterialnej, to nie sposób jest wykluczyć, czy też wyłączyć ich stosowania w sprawach nakładania kar pieniężnych na podstawie ustawy o grach hazardowych na tej tylko podstawie, że w postępowaniach w wymienionych sprawach ma odpowiednie zastosowanie ustawa - Ordynacja podatkowa (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II GSK 784/20). WSA w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził, że omawianego stanowiska nie podważa również treść art. 3 § 1 pkt 2 k.p.a., z którego wynika, że przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się do spraw uregulowanych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (o.p.), z wyjątkiem przepisów działów IV i VIII. Ponadto, zdaniem WSA, wobec istoty oraz funkcji sankcji administracyjnej, administracyjna kara pieniężna nakładana na podstawie art. 89 u.g.h. nie należy do przedmiotu regulacji o.p. Zdaniem Sądu I instancji, w rozpatrywanej sprawie istotną okolicznością jest fakt, iż w ramach postępowania karnoskarbowego, skarżącej przedstawiono zarzut urządzania nielegalnej loterii promocyjnej wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych, tj. o przestępstwo skarbowe określone w art. 108 § 1 k.k.s. Skarżąca złożyła wniosek o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, zobowiązując się do uiszczenia kary grzywny oraz zryczałtowanych kosztów postępowania, a Sąd Rejonowy w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt II K 837/23, udzielił skarżącej zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności i orzekł tytułem kary grzywny kwotę 1200 zł. Wobec powyższego Sąd Wojewódzki podniósł, że zgodnie z art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna. Przepis ten stanowi odrębną podstawę obligatoryjnego odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Zdaniem Sądu I instancji, powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że w sprawie niezbędne jest rozważenie przez organ zasadności odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w kontekście art. 189f § 1 k.p.a. Kwestia ta w żaden sposób nie była przedmiotem rozważań organu odwoławczego w zaskarżonej decyzji. W ocenie WSA w Gorzowie Wielkopolskim powinnością organów orzekających w sprawie było zatem rozważenie wszystkich okoliczności związanych z niniejszą sprawą, dających podstawę do nienakładania kary na skarżących. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w niniejszej sprawie organ nie kwestionował ponadto okoliczności zaprzestania przez skarżących naruszenia prawa. Stwierdził natomiast, że na przeszkodzie odstąpieniu od nałożenia kary stoi okoliczność, że waga naruszenia prawa nie może być w tym przypadku oceniona jako znikoma, ponieważ naruszenie przepisów u.g.h. nie może być uznane za naruszenie prawa znikomej wagi. Sąd i instancji wskazał, że okoliczności jakie winny zostać rozważone przy ocenie wagi naruszenia prawa zostały wskazane w art. 189d pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym, wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji bierze pod uwagę: wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia. Sąd Wojewódzki podniósł, że w orzecznictwie wskazuje się, że w świetle art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. stwierdzenie przesłanki znikomej wagi naruszenia prawa uzasadniającej odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, wymaga przeprowadzenia swego rodzaju testu proporcjonalności, tj. wyważenia hierarchii dóbr (wartości) chronionych przez prawo na tle konkretnego stanu faktycznego. Istotne znaczenie dla oceny wagi naruszenia prawa, o której mowa w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., mają chronione prawem wartości i dobra, w odniesieniu do których rozważana jest skala ich naruszenia. Przy ocenie wystąpienia przesłanki znikomej wagi naruszenia (art. 189f § 1pkt 1 k.p.a.) należy brać pod uwagę całokształt okoliczności danego przypadku, zarówno o charakterze przedmiotowym (np. skala naruszeń, skutki tych naruszeń), jak i podmiotowym (np. czy mamy do czynienia z czynem zawinionym, a jeżeli tak, to z jaką formą winy), przy czym decydujące znaczenie należy przyznać skutkom naruszenia dla dóbr chronionych przez daną dziedzinę prawa administracyjnego. W ocenie Sądu I instancji, rozpatrując możliwość zastosowania art. 189f k.p.a. organ nie dokonał wystarczającej analizy w aspekcie wagi popełnionego przez skarżących naruszenia. Zajęte przez organ stanowisko, że waga popełnionego czynu była znaczna, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, nie jest przekonujące. Przyjęcie, że kara pieniężna stanowi ekwiwalent utraconych wpływów z opłaty za zezwolenie, nie jest wystarczające do oceny wagi naruszenia, zwłaszcza jeżeli uwzględnić niewielką skalę zorganizowanej loterii oraz wartość wygranej rzeczowej. Ponadto organ nie uwzględnił również treści art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. w sytuacji, gdy skarżąca za to samo zachowanie została już ukarana za przestępstwo skarbowe. Reasumując, w przekonaniu WSA w Gorzowie Wielkopolskim, w rozpatrywanej sprawie organ nie uwzględnił całokształtu okoliczności przypadku skarżących pod kątem treści art. 189f k.p.a. Mając powyższe na uwadze, uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.