Spółka, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wniosła o uchylenie postanowienia organu odwoławczego oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także zwrot kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego:
- art. 7a §1 u.p.e.a. poprzez brak rzeczowej i zmierzającej do prawidłowego wykonania obowiązku podlegającego egzekucji w administracji współpracy w postępowaniu egzekucyjnym tak aby zapewnić cenę, która w najwyższym stopniu zaspokoi wymagane zaległości,
- art. 110w § 3 pkt 3 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe wskazanie w obwieszczeniu oszacowanej wartości nieruchomości,
- art. 111e u.p.e.a. poprzez niewłaściwe podanie w obwieszczeniu o licytacji ceny wywołania,
- art. 111 § 1 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe podanie w obwieszczeniu o licytacji wysokości wadium,
- art. 110w § 3 pkt 8 w zw. z art. 110w § 7 u.p.e.a. poprzez nieumieszczenie w ogłoszeniu o licytacji rzetelnej informacji o obciążeniach nieruchomości,
- art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm., dalej "O.p.") poprzez przeprowadzenie postępowania podatkowego wbrew zasadzie określonej w tym przepisie, w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych,
- art. 122 i art. 187 § 1 O.p. poprzez zaniechanie podjęcia działań mających na celu dokładne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, zwłaszcza braku analizy materiału dowodowego pod kątem uzyskania możliwie najwyższej ceny tak aby w najwyższym stopniu zaspokoić wymagane zaległości pomimo tego, że Skarżąca przedstawiła ku temu argumenty.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem z 10 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 4/24 oddalił skargę Spółki.
Sąd I instancji powołał się na uregulowania dotyczące zakresu kontroli z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) i podkreślił, że kontrola zaskarżonego aktu opiera się na granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), co w przypadku skargi z art. 110z § 1 u.p.e.a. ogranicza się wyłącznie do badania formalnej poprawności obwieszczenia (sposobu, terminów, doręczeń). Zatem na etapie skargi na obwieszczenie nie można kwestionować czynności z etapów wcześniejszych, takich jak opis i oszacowanie. Tym samym zarzuty dotyczące braku aktualności operatu szacunkowego Sąd I instancji uznał za spóźnione i wykraczające poza granice sprawy, zwłaszcza że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem o sygn. akt III FSK 1265/23, przesądził ostatecznie kwestię prawidłowości opisu i oszacowania, co jest fundamentem dla oddalenia obecnej skargi. W ocenie Sądu I instancji, organ egzekucyjny w pełni dopełnił wszystkich wymogów z art. 110w u.p.e.a. Sąd I instancji oddalił także argument o bezprawności przeprowadzenia licytacji przed ostatecznym rozpoznaniem skargi na obwieszczenie. Powołując się na art. 111m u.p.e.a., Sąd I instancji wyjaśnił, że wniesienie środków zaskarżenia wstrzymuje jedynie wydanie postanowienia o przybiciu, a nie samą czynność licytacyjną. W przedmiotowej sprawie licytacja odbyła się we wrześniu 2023 r., a przybicie nastąpiło dopiero 5 kwietnia 2024 r., co potwierdza zachowanie procedur ochronnych.
Pełnomocnik Spółki, pismem z 22 sierpnia 2024 r., złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części.
Przedmiotowa opinia została doręczona Spółce 16 września 2024 r., która skargą kasacyjną z 8 października 2024 r. zakwestionowała wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 27 października 2023 r. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu I instancji z 22 sierpnia 2023 r. i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca, na podstawie art. 174 p.p.s.a., zarzuciła naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:.
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 128 O.p poprzez naruszenie :
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 110 w § 2 i 3 u.p.e.a. wskutek braku uchylenia przedmiotowego postanowienia spowodowanym naruszeniem przepisów u.p.e.a, które zostały niewłaściwe zastosowane i pobieżnie zinterpretowane, co doprowadziło do błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że badaniu w trybie skargi nie podlega aktualność sporządzanego przez rzeczoznawcę majątkowego w trybie art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 344 ze zm., dalej "u.g.n.") operatu szacunkowego oraz inne zarzuty dotyczące tegoż operatu,
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 110z § 1 u.p.e.a. przez oddalenie skargi na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji, wskutek błędnego przyjęcia, że badaniu w trybie skargi nie podlega prawidłowość i aktualność sporządzanego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu,
4) art. 141 § 4 p.p.s.a, wskutek braku wszechstronnego i pełnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia oraz ogólnikowe i pobieżne odniesienie się do stanowiska prezentowanego przez Skarżącą, w szczególności lakoniczne uzasadnienie w zakresie wyjaśnienia motywów, jakimi kierował się Sąd I instancji rozstrzygając sprawę.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Skarżąca, pismem z 23 grudnia 2025 r., podtrzymała stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej wskazując, że operat szacunkowy sporządzony w dniu 29 czerwca 2021 r. nie spełnia wszystkich ustawowych wymogów, albowiem nie obejmuje wszystkich składników mających wpływ na wartość nieruchomości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwione uznaje sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Na wstępie należy podkreślić, że postępowanie egzekucyjne w administracji nie ma jednolitego charakteru. Elementem składowym tego postępowania jest egzekucja administracyjna, w której organ podejmuje różnorakie czynności zmierzające do wyegzekwowania wymaganego obowiązku. Jednocześnie ustawa daje zobowiązanemu oraz innym uczestnikom tego postępowania możliwość kwestionowania tych czynności w ramach odrębnych środków odwoławczych, najczęściej w postaci zażaleń (zob. wyrok NSA z 10 września 2024 r., sygn. akt III FSK 1660/23, z 31 października 2024 r., sygn. akt III FSKL 728/24). W przypadku egzekucji z nieruchomości dającą się wyodrębnić czynnością jest opis i oszacowanie wartości nieruchomości (art. 110m § 1 u.p.e.a.). Z czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny sporządza protokół, w którym między innymi określa wartość nieruchomości (art. 110r § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone zarzuty przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje odrębne zażalenie (art. 110u § 1 u.p.e.a.).
Po zakończeniu opisu i szacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny może przejść do następnego etapu, tj. licytacji. Stosownie do art. 110z § 1 u.p.e.a. na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji przysługuje skarga. Skargę można wnieść w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia o licytacji. W sprawie skargi, o której mowa w § 1, postanowienie wydaje organ egzekucyjny (art. 110z § 2 u.p.e.a.). Na postanowienie organu egzekucyjnego oddalające skargę przysługuje zażalenie, (art. 110z § 3 u.p.e.a.). Przedmiotem skargi z art. 110z § 1 u.p.e.a. może być jedynie naruszenie przepisów dotyczących sposobu i terminu publicznego obwieszczenia o licytacji, jak również nieprawidłowości w zakresie doręczenia obwieszczenia uprawnionym podmiotom.
W ślad za zasadnym stanowiskiem Sądu I instancji należy wskazać, że skarga na obwieszczenie o licytacji nie jest środkiem, w oparciu o który można dokonać oceny zarzutów dotyczących prowadzonej egzekucji. W skardze na czynności organu egzekucyjnego obwieszczenia o licytacji nie można zaskarżyć innych czynności niż te, które dotyczą wyłącznie obwieszczenia. Etap ten nie jest etapem, w którym podlegają merytorycznemu rozpoznaniu inne zarzuty wykraczające poza samo obwieszczenie o licytacji, w szczególności zarzuty te nie mogą wkraczać w materię już zakończonych, na podstawie odrębnego środka zaskarżenia, etapów egzekucji, w tym tych dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Podnoszenie tego rodzaju zarzutów na etapie postępowania egzekucyjnego, jakim jest skarga na czynność obwieszczenia o licytacji, należy ocenić jako spóźnione. Pogląd tej treści należy uznać za utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 28 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 1467/23, z 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 4510/21, z 24 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 3150/17).
W tej sprawie nie można także tracić z pola widzenia, że kwestia prawidłowości operatu szacunkowego z 29 czerwca 2021 r., w tym także jego aktualności była przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie ze skargi kasacyjnej Skarżącej od wyroku WSA w Gdańsku z 18 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 11/23. Naczelny Sąd Administracyjny oddalając skargę kasacyjną Skarżącej, wyrokiem z 22 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 1265/22 za niezasadny uznał m.in. zarzut oszacowania wartości nieruchomości w oparciu o nieaktualny operat szacunkowy, argumentując, że: "Z przepisu art. 156 § 3 u.g.n. wynika (...), że operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154 tej ustawy. Zauważyć należy, że operat szacunkowy z dnia 29 czerwca 2021 r., który stanowił dla organu egzekucyjnego podstawę do ustalenia wartości szacunkowej nieruchomości został wykorzystany do celu, w którym go sporządzono, w okresie nieprzekraczającym 12 miesięcy od jego sporządzenia. (..) Natomiast po sporządzeniu protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości (na podstawie aktualnego operatu) przepisy art. 156 ust. 3 i 4 u.g.n., nie mają zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W takim przypadku zastosowanie mogą mieć jedynie przepisy art. 110u § 2 u.p.e.a. (dodatkowy opis i oszacowanie) jako przepisy odrębne od przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami". Jak wskazał dalej Naczelny Sąd Administracyjny, dodatkowy opis i oszacowanie mogą zostać przeprowadzone tylko po spełnieniu warunków opisanych w art. 110u § 2 u.p.e.a., a zatem wtedy, jeśli w stanie nieruchomości w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowania a wyznaczonym terminem licytacji zajdą istotne zmiany. Jak wskazuje powyższa regulacja prawna, przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania nie jest obligatoryjne, a zatem zaniechanie dokonania powyższej czynności egzekucyjnej nie może być oceniane jako niezgodne z prawem, niezależnie od tego, że sam upływ czasu i wzrost cen rynkowych również nie uzasadniają tezy o bezwzględnym powtarzaniu etapu, jakim jest opis i oszacowanie wartości nieruchomości.
To, że wskazane wyżej postępowanie zakończyło się ze skutkiem niesatysfakcjonującym Skarżącą nie oznacza, że dopuszczalne jest ponowne kwestionowanie tych rozstrzygnięć na późniejszych etapach postępowania egzekucyjnego.
Ponadto Sąd I instancji, oceniając dokonaną czynność egzekucyjną pod kątem zgodności z przepisami regulującymi procedurę jej zastosowania stwierdził, że organ egzekucyjny, dokonując obwieszczenia o pierwszej licytacji, dochował wymogów określonych w art. 110w § 1 – 5 u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten podziela. Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny wyznaczył licytację na dzień 20 września 2023 r., czyli po upływie 30 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu protokołu opisu i oszacowania nieruchomości, które miało miejsce w dniu 12 stycznia 2022 r. W uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji wskazane zostały szczegółowo wymagane prawem elementy, które obwieszczenie zawierało. Podobnie nie stwierdzono również nieprawidłowości w zakresie doręczenia obwieszczenia podmiotom określonym w art. 110w § 4 u.p.e.a.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznaje zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 110 w § 2 i 3 oraz w zw. z art. 110z § 1 u.p.e.a. wskutek braku uchylenia przedmiotowego postanowienia, z powodu naruszenia przepisów u.p.e.a, które zostały niewłaściwe zastosowane i pobieżnie zinterpretowane, co doprowadziło do błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że badaniu w trybie skargi nie podlega aktualność sporządzanego przez rzeczoznawcę majątkowego w trybie art. 156 ust. 1 u.g.n. operatu szacunkowego oraz inne zarzuty dotyczące tegoż operatu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem Sąd I instancji wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, szczegółowo wskazując powody, dla których ocenił zaprezentowane przez organy stanowisko jako prawidłowe. Ponadto należy dodać, że motywy wyroku Sądu I instancji są jasne i zrozumiałe.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości, z uwagi na przyznane Skarżącej prawo pomocy.
s. NSA Dominik Gajewski s. NSA Paweł Borszowski s. WSA (del.) Marta Waksmundzka-Karasińska