Na wstępie wskazać należy, iż przesłanki warunkujące dopuszczalność wydania decyzji w przedmiocie zabezpieczenia, określone zostały w art. 33 § 1 o.p. Zgodnie z treścią tego przepisu, zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję. Artykuł 33 § 2 o.p. stanowi, że zabezpieczenia w okolicznościach wymienionych w § 1 tego artykułu można dokonać również w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. W przypadku, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 2 o.p., zabezpieczeniu, z zastrzeżeniem art. 54 § 1 pkt 1 o.p., podlega również kwota odsetek za zwłokę należnych od zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu (art. 33 § 3 o.p.). W przypadku, o którym mowa w art. 33 § 2 o.p., organ podatkowy na podstawie posiadanych danych co do wysokości podstawy opodatkowania określa w decyzji o zabezpieczeniu: przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego oraz kwotę odsetek za zwłokę należnych od tego zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji, o której mowa w art. 33 § 2 pkt 2 o.p. (art. 33 § 4 pkt 2 o.p.).
Zabezpieczenie wykonania zobowiązania podatkowego służy ochronie interesów wierzyciela podatkowego. Celem tego zabezpieczenia jest nie tyle pobór podatku, ile zagwarantowanie środków finansowych na zaspokojenie zobowiązań podatkowych. Zabezpieczenie to nie jest więc formą wykonania zobowiązania podatkowego, zwiększa jedynie gwarancję, że zobowiązanie podatkowe zostanie w przyszłości wykonane (zob. np. K. Lasiński-Sulecki, W. Morawski, Zabezpieczenie wykonania zobowiązań podatkowych (w:) System Prawa Finansowego, t. III, Prawo daninowe, red. L. Etel, Warszawa 2010, s. 538). Postępowanie zmierzające do wydania decyzji o zabezpieczeniu dąży do ustalenia, czy istnieją przesłanki zabezpieczenia, a w przypadku zabezpieczenia dokonywanego w trybie art. 33 § 2 o.p. także określenie przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego, które ma być zabezpieczone.
W tym miejscu wskazać należy, że decyzje zabezpieczające mają charakter tymczasowy i akcesoryjny. Nie mogą one uzyskać charakteru samoistnego, ponieważ same w sobie nie kształtują obowiązków adresata jako podatnika i powiązane są z toczącym się postępowaniem, prowadzącym do wydania decyzji wymiarowej. Ich byt prawny musi kończyć się z chwilą doręczenia decyzji wymiarowej, która wywołuje trwałe skutki, rozstrzygając kwestie faktyczne i prawne, rozpatrywane wcześniej przy wydaniu wygasłej decyzji zabezpieczającej. Samo wydanie decyzji zabezpieczającej ma charakter uznaniowy. Organ ocenia istnienie przesłanek oraz odnosi kwotę zaległości do sytuacji finansowej podatnika (jego aktualnych dochodów i stanu majątkowego), przy czym te działania organu mogą (ale nie muszą) uprawdopodobnić nieściągalność zobowiązania (zaległości).
W postępowaniu dotyczącym zabezpieczenia należności podatkowych organy mogą wykazywać ziszczenie się przesłanek ustawowych zabezpieczenia przy użyciu wszelkich dostępnych i możliwych środków, a także w oparciu o wszelkie okoliczności faktyczne uprawdopodobniające możliwość niewykonania zobowiązania podatkowego, przy czym nie można mówić w tym przypadku o klasycznym postępowaniu dowodowym i tradycyjnych dowodach. Ocenę, czy istnieje obawa niewykonania zobowiązania, w konkretnym przypadku pozostawiono do uznania właściwego w sprawie organu. Uznanie to nie może oznaczać dowolności działania, lecz powinno być oparte na całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych. Nie może ona być domyślna, ale powinna być uprawdopodobniona w sposób jasny i czytelny dla podatnika, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że główną przesłankę wydania decyzji o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania podatkowego w trybie art. 33 § 1 i 2 o.p. stanowi uzasadniona obawa, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane. Prawodawca nie wyjaśnił jednak, co należy rozumieć przez "uzasadnioną obawę, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane". Wskazał jedynie dwie szczegółowe przesłanki, które mogą taką obawę uzasadniać, a mianowicie gdy "podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym" lub "dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję". Jedną z okoliczności dających podstawę do przyjęcia, że istnieje uzasadniona obawa niewykonania zabezpieczonych kwot jest uprawdopodobnienie uczestnictwa w łańcuchu podmiotów wykorzystujących konstrukcję podatku od towarów i usług do dokonania oszustw podatkowych (zob. np. wyroki NSA: z 23.03.2021 r., I FSK 682/19; z 23.09.2020 r., II FSK 1032/18; z 28.04.2024 r., I FSK 2032/19).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, organy wykazały istnienie takiej uzasadnionej obawy. Prawidłowo bowiem w sprawie uznano, że o uzasadnionej obawie niewykonania zobowiązań podatkowych świadczy poddana analizie i wskazana w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji sytuacja finansowo-majątkowa Skarżącej, z którą zgodził się w zaskarżonym wyroku WSA, przede wszystkim: brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej (wykazanie w CIT-8 za okres 11.10.2022r. - 31.12.2023 r. straty w kwocie 75.711,14 zł); brak majątku, który mógłby stanowić zabezpieczenie wykonania zobowiązań podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę; ograniczenie lub całkowite zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej - nieskładanie deklaracji VAT-7 za okres od maja 2024 r. wyłączenie strony internetowej; nieuzasadnione (i niemające potwierdzenia w dokumentach źródłowych) rozdysponowanie środkami pieniężnymi na rzecz powiązanej osobowo spółki W. sp. z o.o. w kwocie 1.023.060 zł, w sytuacji gdy należność wynikająca z faktury z 29 października 2023 r. wynosiła 100.000 zł.
W tym kontekście za bezzasadne należy uznać argumenty Skarżącej kwestionujące stwierdzony brak posiadania składników majątkowych, który Skarżąca wiąże z działaniem organów podatkowych (podobnie jak zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej). Skarżąca powołuje się w tym zakresie na zabezpieczony (na potrzeby postępowania karnego skarbowego) towar, którego wartość wielokrotnie przekraczała kwoty przybliżonych zobowiązań podatkowych.
Tymczasem w zaskarżonym wyroku uwypuklono, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że Skarżąca nie posiada żadnych składników majątkowych, zarówno ruchomych jak i nieruchomych, co potwierdzają informacje z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz z Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych. W składanych przez Skarżącą deklaracjach VAT – 7, Spółka nie wykazała również nabycia środków trwałych. Skarżąca nie dysponuje również wolnymi środkami pieniężnymi z dochodów osiąganych z działalności gospodarczej, które pozwoliłyby jej uregulować przyszłe zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług. W tych okolicznościach organy zasadnie, co prawidłowo zaakceptował również WSA wskazały, że po wszczęciu kontroli celno-skarbowej Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności, o czym świadczy m.in. brak składania deklaracji VAT-7 od maja 2024 r.
Zgodzić się także należy z Sądem I instancji, że w kontekście zaistnienia przesłanki uzasadnionej obawy, Dyrektor prawidłowo zwrócił uwagę, iż w okresie od 10 września 2023 r. do 2 maja 2024 r. Skarżąca przelała z własnego rachunku bankowego na rachunki bankowe powiązanej osobowo spółki W. sp. z o.o. kwoty w łącznej wysokości 1.023.060 zł, podczas gdy wartość brutto faktury nr 21/10/2023 wystawionej dnia 29 października 2023 r. na rzecz Skarżącej wynosiła 100.000 zł. W dokumentach źródłowych brak jest z kolei dowodów, z których wynikałyby inne zobowiązania, niż wynikające z ww. faktury. Poza tym zauważenia wymaga również, że wymieniony kontrahent Spółki został w dniu 6 października 2023 r. wykreślony z rejestru podatników VAT – co oznacza, że wykreślenie przed wystawieniem przez tę Spółkę faktury z 29 października 2023 r. Udziałowcem i zarazem prezesem zarządu ww. podmiotu jest M. P. - obywatel Ukrainy, nieposiadający miejsca zamieszkania w Polsce, który nie odbiera korespondencji i w rzeczywistości nie prowadzi spraw tej Spółki. Nieujawnionym natomiast w KRS udziałowcem tej spółki jest K. K., który jak wynika z ustaleń organu faktycznie prowadził sprawy Spółki oraz dysponował jej rachunkiem bankowym. W. Sp. z o.o. zgodnie z poczynionymi przez organ pierwszej instancji ustaleniami była deklarowanym przez Skarżącą dostawcą towarów i usług w kontrolowanym okresie (aczkolwiek nabycie towarów udokumentowane zostało jedną fakturą nr 21/10/2023 z 29 października 2023 r.). Podmiot ten nie składa sprawozdań finansowych począwszy od 2020 r. Wobec podanej spółki również prowadzona jest kontrola celno-skarbowa. Schemat działalności tej spółki jest analogiczny do działań Skarżącej, tj. sprzedaż sprzętu elektronicznego przy zastosowaniu procedury VAT-marża, obie Spółki korzystały m.in. z tej samej strony internetowej (www.[...].pl), która obecnie jest wyłączona.
Wbrew temu co podnosi autor skargi kasacyjnej, wszystkie powyższe okoliczności we wzajemnym powiązaniu dawały zatem podstawy do uznania, że zachodziła "uzasadniona obawa" co do wykonania przez Skarżącą zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za objęte niniejszą sprawą okresy od października do grudnia 2023 r. w przewidywanej wysokości. Ponownie należało zwrócić uwagę Skarżąca nie wskazała żadnych kontrargumentów czy dowodów, które mogłyby wskazywać, że dokonano błędnej oceny jej sytuacji finansowo- majątkowej, a przede wszystkim nie wykazała, że dysponuje lub będzie dysponować środkami, z których możliwe będzie wykonanie zobowiązań podatkowych (wraz z odsetkami za zwłokę), które zostaną określone przyszłą decyzją wymiarową.
W konsekwencji nie zasługiwał na uwzględnienie jedyny odnoszący się do naruszenia przepisów prawa materialnego zarzut naruszenia 33 § 1-4 o.p., poprzez nieprawidłowe zastosowanie ww. przepisów w niniejszej sprawie, w przypadku braku spełnienia przesłanek w postaci tego, że Skarżąca trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań lub dokonywania czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą udaremnić lub utrudnić egzekucję.
Przechodząc do zarzutów dotyczących naruszeń przepisów prawa postępowania należy wskazać, iż są one bezzasadne. Jako chybione należy uznać zarzuty naruszenia prawa procesowego sugerujące "zaniedbanie organu administracji państwowej, polegające na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego (kompletnego) materiału dowodowego" oraz potraktowanie zgromadzonego materiału dowodowego "w sposób wybiórczy, niepełny oraz nielogiczny, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż w stosunku do Skarżącej zachodzi uzasadniona obawa, iż zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane". Przede wszystkim Skarżąca nie wskazała jaki materiał dowodowy został w niniejszej sprawie pominięty lub o jakie dokumenty materiał ten powinien zostać rozszerzony. Jest to o tyle istotne, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie sposób wywnioskować, czy zarzucane "zaniedbanie" w gromadzeniu materiału dowodowego Skarżąca odnosi do kwestii związanych z ustaleniami kontroli celno-skarbowej czy ustalenia stanu faktycznego pod kątem uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązań podatkowych. Podobnie w kontekście zarzucanego "potraktowania" materiału dowodowego w sposób "wybiórczy, niepełny oraz nielogiczny" - Skarżąca nie skonkretyzowała na czym te nieprawidłowości polegają w zakresie przesłanek zabezpieczenia.
Z treści wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Ordynacji podatkowej wynika, że: postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 o.p.); w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 o.p.). Rozwinięcie tej zasady znalazło swój wyraz w treści art. 187 § 1 o.p., który stanowi, że organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei zasadę swobodnej oceny dowodów ustawodawca wyraził w art. 191 o.p. Przepisy postępowania, określając m.in. zasady gromadzenia i przeprowadzania dowodów oraz ich oceny, zapewniać mają zgodność ustaleń faktycznych z prawdą obiektywną (art.122 o.p.). Organy podatkowe mają więc obowiązek zebrać pełny, wszechstronny materiał dowodowy w sposób odpowiadający wymogom przepisów postępowania, a w szczególności art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 o.p.
Analiza uzasadnienia wyroku Sądu I instancji prowadzi do wniosku, że Sąd ten dokonał szczegółowej, wszechstronnej i wyczerpującej analizy decyzji Dyrektora w aspekcie wskazanych wyżej przepisów, uwzględniając w szczególności element sporny w niniejszej sprawie, mianowicie to, czy wystąpiły w niniejszej sprawie przesłanki umożliwiające zabezpieczenie wykonania zobowiązania podatkowego przez organ.
Ponadto prawidłowo wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że z akt sprawy wynika, iż organ odwoławczy prowadził postępowanie zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 120 o.p. i zasadą prawdy obiektywnej uregulowanej w art. 122 o.p., gdyż działał na podstawie i w granicach prawa, podjął czynności, aby ustalić stan faktyczny i wyjaśnić zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, dając w ten sposób wyraz zasadzie wyrażonej w art. 124 o.p.
W świetle powyższego uznać należy, że podniesione przez Skarżącego podstawy kasacyjne w odniesieniu do zarzucanych naruszeń prawa materialnego, jak również procesowego, okazały się nietrafne.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
s. Agnieszka Olesińska s. Stanisław Bogucki s. Sławomir Presnarowicz (spr.)