Wyrok NSA z dnia 22 grudnia 2025, sygn. III FSK 111/24

Dalej w uzasadnieniu wskazywała, że z protokołu posiedzenia Zespołu konkursowego Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 16.10.2012r. wynika, że ocenie i głosowaniu Zespołu poddanych zostało jedynie dwóch, spośród pięciu kandydatów, co oznacza, że kandydaci L. K. – sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, M. M. – sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz Z. S. zostali bez podstawy prawnej wykluczeni z konkursu na etapie procedury konkursowej przez Zespół Krajowej Rady Sądownictwa. Ich kandydatury w ogóle nie zostały poddane pod głosowaniu członkom Zespołu konkursowego Krajowej Rady Sądownictwa, co stanowi poważną wadę procedury konkursowej. Tak więc w opinii publicznej nie są znane okoliczności, które przesądziły o rekomendacji przez Krajową Radę Sądownictwa sędzi Elżbiety Danuty Kremer w porównaniu do wskazanych wyżej kandydatów, którzy zostali wykluczenie z procedury konkursowej i nie uzyskali rekomendacji. Okoliczność powyższa może budzić w społecznym odczuciu jednostek uzasadnione wątpliwości, że inne niż merytoryczne przesłanki przesądziły o rekomendacji SNSA Elżbiety Danuty Kremer przez Krajową Radę Sądownictwa na podstawie uchwały nr 404/2012 z dnia 17.10.2012r i o braku rekomendacji kandydatów: L. K. – sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, M. M.– sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz Z. S. sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Sędzia NSA Elżbieta Danuta Kremer w dniu 16 grudnia 2025 r. złożyła do akt sprawy oświadczenie, z którego wynika, że według Jej wiedzy nie zachodzi w stosunku do Niej żadna z okoliczności uzasadniających wyłączenie wskazane w art. art. 19 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny wymóg bezstronności (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W orzecznictwie wskazuje się, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (por. wyrok TK 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67, a także postanowienie NSA z 5 października 2018 r., I OZ 1022/18). Akcentowana jest także gwarancyjna rola instytucji wyłączenia sędziego dla realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej (por. postanowienie SN z 4 listopada 1975 r., II CZ 136/75, OSPiKA 1977, z. 6, poz. 104). Podobnie w piśmiennictwie podkreśla się, że wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (zob. M. Romańska, w: T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016).

Przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne, podobnie jak inne procedury sądowe, różnicują możliwość wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia sądu administracyjnego z mocy samej ustawy podlega wyłączeniu w sprawie, w której wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

W świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 19). Celem regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być zatem traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). Ustalenia dotyczące tej kwestii powinny opierać się na zasadach doświadczenia życiowego, przy czym okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia powinny wskazywać na budzący wątpliwości co do bezstronności lub brak obiektywizmu stosunek łączący sędziego z którąkolwiek ze stron bądź ze sprawą (por. postanowienie NSA 24 września 2014 r., GZ 344/14). Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania.

Zgodnie z wyjaśnieniem złożonym przez sędzię NSA Elżbietę Danutę Kremer, nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do Jej bezstronności w rozpoznaniu niniejszej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przywołane przez wnioskodawczynię powody, nie stanowią okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędzi NSA Elżbiety Danuty Kremer w danej sprawie. Taką przesłanką nie są okoliczności towarzyszące powołaniu sędzi NSA Elżbiety Danuty Kremer na urząd sędziego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mają one związku z niniejszą sprawą. Przedstawione we wniosku okoliczności dotyczące przebiegu procedury konkursowej, w ramach której sędzia NSA Elżbieta Danuta Kremer została rekomendowana na urząd sędziego NSA, nie mogą stanowić podstawy do oceny wskazującej na niespełnienie przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikujących do Jego wyłączenia. Przywołanie tych argumentów, bez powiązania z okolicznościami dotyczącymi konkretnej sprawy, nie może zostać uznane za skuteczne uzasadnienie żądania Jego wyłączenia. Wskazywane powody wyłączenia nie pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym pozostaje, iż w niniejszej sprawie sędzia może okazać się nieobiektywnym.

Trzeba wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 stwierdził, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a.

Wniosek sędzi NSA Anny Dalkowskiej nie wskazuje na inne okoliczności mogące wywoływać wątpliwość co do bezstronności sędzi NSA Elżbiety Danuty Kremer. W szczególności nie wynika z niego, że sędzia NSA Elżbieta Danuta Kremer w jakikolwiek sposób mogłaby być zainteresowana wynikiem tej sprawy lub też, że jest uprzedzona, albo niekorzystnie nastawiona do strony.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 19 p.p.s.a., postanowił oddalić wniosek o wyłączenie sędzi NSA Elżbiety Danuty Kremer od orzekania w niniejszej sprawie.

s. NSA Bogusław Woźniak s. NSA Wojciech Stachurski s. NSA Dominik Gajewski (spr.)