Wyrok NSA z dnia 13 maja 2025, sygn. III FSK 112/24

Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak w dniu 13 maja 2025 r. złożył do akt sprawy oświadczenie, z którego wynika, że według jego wiedzy nie zachodzi w stosunku do niego żadna z okoliczności uzasadniających wyłączenie, wskazanych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny wymóg bezstronności (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W orzecznictwie wskazuje się, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (por. wyrok TK 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67, a także postanowienie NSA z 5 października 2018 r., I OZ 1022/18). Akcentowana jest także gwarancyjna rola instytucji wyłączenia sędziego dla realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej (por. postanowienie SN z 4 listopada 1975 r., II CZ 136/75, OSPiKA 1977, z. 6, poz. 104). Podobnie w piśmiennictwie podkreśla się, że wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (zob. M. Romańska, w: T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016).

Przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne, podobnie jak inne procedury sądowe, różnicują możliwość wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia sądu administracyjnego z mocy samej ustawy podlega wyłączeniu w sprawie, w której wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

W świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 19). Celem regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być zatem traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). Ustalenia dotyczące tej kwestii powinny opierać się na zasadach doświadczenia życiowego, przy czym okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia powinny wskazywać na budzący wątpliwości co do bezstronności lub brak obiektywizmu stosunek łączący sędziego z którąkolwiek ze stron bądź ze sprawą (por. postanowienie NSA 24 września 2014 r., GZ 344/14). Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania.

Zgodnie z wyjaśnieniem złożonym przez sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka, nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności w rozpoznaniu niniejszej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przywołane przez wnioskodawczynię powody, nie stanowią okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka w danej sprawie. Taką przesłanką nie są okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka na urząd sędziego (powołanie nastąpiło na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr 61/96/II z dnia 27 listopada 1996 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mają one związku z niniejszą sprawą. Przedstawione we wniosku okoliczności dotyczące przebiegu procedury konkursowej, w ramach której sędzia NSA Jerzy Stelmasiak został rekomendowany na urząd sędziego NSA OZ w Lublinie nie mogą stanowić podstawy do oceny wskazującej na niespełnienie przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, kwalifikujących do jego wyłączenia. Przywołanie tych argumentów, bez powiązania z okolicznościami dotyczącymi konkretnej sprawy, nie może zostać uznane za skuteczne uzasadnienie żądania jego wyłączenia. Wskazywane powody wyłączenia nie pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym pozostaje, iż w niniejszej sprawie sędzia może okazać się nieobiektywnym.

Trzeba wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 stwierdził, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a.

Wniosek sędzi NSA Anny Dalkowskiej nie wskazuje na inne okoliczności mogące wywoływać wątpliwość co do bezstronności sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka. W szczególności nie wynika z niego, że sędzia NSA Jerzy Stelmasiak w jakikolwiek sposób mógłby być zainteresowany wynikiem tej sprawy lub też, że jest uprzedzony, albo niekorzystnie nastawiony do strony.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 19 p.p.s.a., postanowił oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka od orzekania w niniejszej sprawie.

s. NSA Sławomir Presnarowicz s. NSA Bogusław Woźniak s. NSA Jacek Pruszyński (spr.)