Wyrok NSA z dnia 17 lutego 2026, sygn. III FSK 1171/25

Spór w niniejszej sprawie dotyczy legitymacji (uprawnienia) Skarżącej do wniesienia zażalenia na postanowienie odmawiające jej małżonkowi umorzenia postępowania egzekucyjnego, obejmującego należność z tytułu podatku od nieruchomości. Zauważyć należy przy tym, że niniejsza sprawa dotyczy kwestii stricte formalnych, dotyczących niedopuszczalności wniesienia zażalenia. Kluczowe znaczenie ma w tym kontekście zatem właściwe odczytanie pojęcia "zobowiązany" na gruncie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., dalej: "u.p.e.a.").

Przechodząc do rozważań trzeba wskazać, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tej ustawy oraz w postępowaniu egzekucyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

W orzecznictwie przyjmuje się, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn przedmiotowych, jak też z przyczyn podmiotowych. W pierwszej grupie wymienić można brak przedmiotu zaskarżenia, wyłączenie możliwości wniesienia środka odwoławczego lub wyczerpanie przysługujących środków odwoławczych. Do podmiotowych przyczyn niedopuszczalności odwołania zalicza się przypadki wniesienia środka zaskarżenia przez osobę niemającą do tego legitymacji, bądź przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1661/06).

Godzi się zauważyć, że zgodnie z zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. definicją legalną, zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym – również osoba lub jednostka, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony albo określony, ale zachodzi obawa, ze brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.

Z kolei zgodnie z art. 27 § 1 pkt 2 lit. a u.p.e.a. zobowiązany będący osobą fizyczną jest identyfikowany przez wierzyciela w wystawianym przez niego tytule wykonawczym – między innymi – poprzez wskazanie jego imienia i nazwiska oraz adresu miejsca zamieszkania, a także numeru PESEL, NIP lub numeru REGON, jeżeli podmiot ten taki numer posiada, albo innego numeru identyfikacyjnego ze wskazaniem jego rodzaju, o ile jest znany wierzycielowi. Należy przy tym wskazać na dyspozycję art. 59 § 4 zd. pierwsze u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Natomiast zgodnie z art. 59 § 5 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

Biorąc pod uwagę zarysowane powyżej ramy prawne, w podanym znaczeniu małżonek zobowiązanego nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a.

Godzi się również zauważyć, że legitymacja procesowa musi wynikać z konkretnego przepisu prawa, który przyznaje danemu podmiotowi określone prawo bądź nakłada nań obowiązek, podlegające konkretyzacji w toku postępowania administracyjnego. Istota interesu prawnego sprowadza się zatem do jego ścisłego powiązania z oznaczoną normą prawa materialnego – normą możliwą do jednoznacznego wskazania jako źródło tego interesu, z której podmiot może wywodzić swoje uprawnienia lub roszczenia. Należy przy tym wyraźnie odróżnić interes prawny od interesu faktycznego. Podmiot dysponujący interesem faktycznym może być wprawdzie bezpośrednio zainteresowany wynikiem sprawy administracyjnej, jednakże nie jest w stanie oprzeć swojego stanowiska na przepisie prawa powszechnie obowiązującego, który mógłby stanowić podstawę do skutecznego żądania podjęcia przez organ administracji określonych czynności.

Wobec tego wskazać trzeba, że przepis art. 59 § 5 u.p.e.a. ogranicza krąg podmiotów legitymowanych do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Są nimi wyłącznie wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym oraz zobowiązany, czyli podmioty o przeciwnych interesach. Skoro ustawodawca postanowił, że tylko te podmioty są uprawnione do złożenia środka zaskarżenia, to nieuzasadnione jest aby inne podmioty uprawnione były również do złożenia takiego środka, skoro u.p.e.a. nie daje takich możliwości (por. wyroki NSA: z 14 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 435/16, z 21 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3627/18).

Nietrafny jest w konsekwencji jedyny zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, odnoszący się do naruszenia art. 33 § 1 i § 4 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. Należy zgodzić się więc z twierdzeniem, że małżonek zobowiązanego nie został wskazany w definicji legalnej zobowiązanego w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Godzi się przy tym zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, iż w kognicji sądów administracyjnych nie leży usuwanie następstw powstałych niespójności uregulowań prawnych w sposób wykraczający poza granice poprawnej metodologicznie wykładni. Sąd wkraczałby wówczas w uprawnienia ustawodawcy, zaś jego orzeczenia miałyby charakter prawotwórczy i wykraczałyby poza zakres przyznanej mu władzy sądowniczej (por. ponownie wyrok NSA z 30 września 2021 r., sygn. akt III FSK 4135/21).

Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Paweł Borszowski (spr.) Wojciech Stachurski Agnieszka Olesińska