II. na podstawie art 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uwzględnieniu skargi i w konsekwencji uchyleniu postanowienia DIAS w Łodzi, podczas gdy nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego przez organ, a tym samym skarga powinna zostać oddalona, co miało istotny wpływ na wynik sprawy gdyż, ocena prawna wyrażona w zaskarżonym wyroku jest wiążąca, co oznacza, że organ ponownie badając sprawę musi uwzględnić wskazane przez Sąd przepisy, które mają zastosowanie w tej sprawie, a także sposób ich interpretacji.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Łodzi. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka wniosła o jej oddalenie w całości, zasądzenie od organu administracji na rzecz strony kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych. Ponadto wniesiono także o rozważenie możliwości skierowania sprawy do rozpatrzenia w składzie 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w związku z zaistnieniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, tj.:
- czy wydatki ponoszone z zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1145 ze zm.), tj. wydatki na wyposażenie stanowiska pracy oraz przystosowanie jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych, w szczególności na zakup, modernizację, remont maszyn i urządzeń, nie muszą wiązać się ze szczególnym przystosowaniem tego wyposażenia do potrzeb osoby niepełnosprawnej, wykazywaniem bezpośredniego związku pomiędzy przeznaczeniem pozyskanych środków finansowych a poprawą sytuacji konkretnego niepełnosprawnego pracownika w kontekście ograniczeń wynikających z poziomu jego niepełnosprawności, wykazywaniem związku przyczynowego związanego z niepełnosprawnością pracowników i wynikającymi z niej ograniczeniami, mogą zwiększać komfort wykonywanej pracy, może być to sprzęt, który mogłyby wykorzystywać osoby pełnosprawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że w tut. Sądzie zapadł już wyrok z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt III FSK 649/22 którym uwzględniono skargę kasacyjną Spółki w zbliżonym przedmiocie sprawy administracyjnej. Spółce odmówiono wówczas wydania zaświadczenia potwierdzającego, że wydatek na zakup wózka widłowego stanowi pomoc de minimis. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stanowisko Sądu pierwszej instancji, jak i organów, jest błędne. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę miał więc na względzie także argumentację zaprezentowaną w tym orzeczeniu.
Na gruncie przedmiotowej sprawy organ odmówił Spółce wydania zaświadczenia o pomocy de minimis z tytułu wydatku stanowiącego pozostałą płatność za 2 sztuki fabrycznie nowych niszczarek. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi rację należało przyznać stronie skarżącej, która wywiodła, że argumentacja organu zasadza się na przesłankach, których ustawodawca nie wymienił w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia ZFRON. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia ZFRON poprzez jego błędną wykładnię. Przedmiotowe rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 33 ust. 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 i 1981 oraz z 2022 r. poz. 558). Do wydatków, na które przeznaczone są środki funduszu rehabilitacji rozporządzenie zalicza między innymi wydatki na wyposażenie stanowiska pracy oraz przystosowanie jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych, w szczególności na zakup, modernizację, remont maszyn i urządzeń (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia). Ze względu na cel nałożony ustawą, jakim jest pomoc osobom niepełnosprawnym i umożliwienie im funkcjonowania w życiu zawodowym, za oczywiste trzeba uznać to, że aby dany wydatek mógł zostać sfinansowany w ramach § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia, musi odpowiadać potrzebom osób niepełnosprawnych i przyczyniać się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności.
Słusznie zatem Sąd wojewódzki nawiązał do pojęcia "rehabilitacja osób niepełnosprawnych". Definicja tego pojęcia jest zawarta w art. 7 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, który stanowi, że rehabilitacja osób niepełnosprawnych oznacza zespół działań, w szczególności organizacyjnych, leczniczych, psychologicznych, technicznych, szkoleniowych, edukacyjnych i społecznych, zmierzających do osiągnięcia, przy aktywnym uczestnictwie tych osób, możliwie najwyższego poziomu ich funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej. Jak wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 maja 2024 r., sygn. akt III FSK 506/22, określony w definicji zespół działań ma służyć osiągnięciu przez osoby niepełnosprawne możliwie najwyższego poziomu funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej. Nie powinno budzić wątpliwości, że jednym z czynników, który ma wpływ na funkcjonowanie osoby niepełnosprawnej, według tych kryteriów, jest praca zarobkowa. Może być więc konieczne przystosowanie miejsca jej pełnienia lub dobór odpowiednich narzędzi.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organu skarżącego kasacyjnie, że aby dany wydatek można pokryć z zakładowego funduszu rehabilitacji, konieczny jest bezpośredni związek między przeznaczeniem środków finansowych na konkretny zakup, a poprawą (choćby potencjalną) sytuacji konkretnego niepełnosprawnego pracownika, polegającą na zmniejszeniu jego ograniczeń. Istotna jest tu bowiem sama treść przytoczonego powyżej § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z regulacji tej nie wynika, że środki z funduszu rehabilitacji nie mogą być wydatkowane na sprzęt o charakterze standardowym i uniwersalnym, albo że sprzęt powinien posiadać dodatkowe przystosowanie do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Wymogów tego rodzaju nie wprowadza również ustawa o rehabilitacji. WSA w Łodzi zasadnie zatem uznał, że takich ograniczeń w stosowaniu przepisów rozporządzenia nie mogą zatem wprowadzać organy administracji publicznej.
Z uwagi na powyższe, nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia ZFRON. Organ zarzuca bowiem nieuzasadnione poszerzenie katalogu wydatków pochodzących ze środków funduszu rehabilitacji w ramach pomocy de minimis, o każdy wydatek, który w jakikolwiek sposób można powiązać z celami rehabilitacji (na gruncie wskazanych w zarzucie przepisów ustawy o rehabilitacji). Niewątpliwie zarówno definicja rehabilitacji zawarta w art. 7 ust. 1 tej ustawy jak i regulacja dotycząca rehabilitacji zawodowej z art. 8 ust. 1 i 2 wprowadzają szeroki katalog różnego rodzaju działań podejmowanych na rzecz osób niepełnosprawnych. Sąd zaznacza jednak, że stanowisko organu aby Spółka wykazała bezpośredni związek pomiędzy przeznaczeniem pozyskanych środków finansowych a poprawą sytuacji konkretnego niepełnosprawnego pracownika w kontekście ograniczeń wynikających z poziomu jego niepełnosprawności nie znajduje oparcia już na gruncie spornego przepisu rozporządzenia, więc to nie ustawowe cele rehabilitacji determinowały tutaj kierunek interpretacyjny. Sąd nie mógł jednak w swoich rozważaniach całkowicie pominąć nawiązania do celów ustawy o rehabilitacji, wśród których jest przede wszystkim pomoc osobom niepełnosprawnym. Przedmiotowe rozporządzenie jest przecież aktem wykonawczym właśnie do ustawy o rehabilitacji.
Zgodzić należy się też z Sądem I instancji, że na gruncie spornego przepisu rozporządzenia wystarczy by wydatek był poniesiony albo na wyposażenie stanowiska pracy, albo na przystosowanie jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych. Stanowisko to zostało oparte na rozstrzygnięciu tego problemu interpretacyjnego przez NSA w wyroku z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt III FSK 649/22, a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela zawartą tam argumentację. Spójnik "oraz" użyty w § 2 ust. 1 pkt 1 w zdaniu wprowadzającym do wyliczenia w brzmieniu: "wyposażenie stanowiska pracy oraz przystosowanie jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych, w szczególności na:" – występuje w znaczeniu enumeracyjnym, albowiem świadczą o tym rodzaje wydatków wymienione w pkt a) - c) zaraz po cytowanym zdaniu wprowadzającym do wyliczenia. Każdy z tych wydatków służy innym celom, więc kryteria wymienione w zdaniu wprowadzającym nie muszą być spełnione łącznie. Nie zasługuje więc na uwzględnienie kolejny z zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro jednym z założeń ustawy o rehabilitacji i wydanego na jej podstawie przedmiotowego rozporządzenia jest przyczynianie się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych wynikających z niepełnosprawności, to środki z funduszu rehabilitacji mogą być wydatkowane nawet na standardowy sprzęt, jeśli służy on utrzymaniu i ułatwieniu zatrudnienia. Sąd nie podziela więc stanowiska organu wyrażonego w zarzutach pkt 4 i 5 petitum skargi kasacyjnej. Przepis § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia ZFRON nie wprowadza warunku, aby dane wyposażenie musiało być związane z niepełnosprawnością pracownika lub miało mieć cechy specjalistyczne, determinowane rodzajem niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się również ze stwierdzeniem, jakoby sporny wydatek nie spełniał przesłanki, o której mowa w § 4a rozporządzenia tj. był niecelowy z tego tylko powodu, że elementy wyposażenia w jednakowym stopniu umożliwiają wykonywanie pracy zarówno osobie zdrowej, jak i niepełnosprawnej oraz stanowią wyposażenie standardowe, a nie wyposażenie specjalistyczne. Z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji wynika ponadto, że z zakupionych urządzeń będą korzystały jedynie cztery wskazane we wniosku niepełnosprawne pracownice. Co więcej jak zauważyła strona dla dwóch pracownic zakup przedmiotowych urządzeń będzie się wiązał z awansem, dla dwóch kolejnych z utrzymaniem miejsca pracy, co wpisuje się w rehabilitację zawodową.
Wobec nieuwzględnienia zarzutów naruszenia prawa materialnego, całkowicie niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uwzględnieniu skargi.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną zawarto również wniosek o rozważenie przekazania składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości. Przypomnieć zatem należy, że poważne wątpliwości prawne występują wtedy, gdy w sprawie pojawią się kwestie prawne, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych. Podstawą do takiego wystąpienia może być także pojawienie się w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przy czym rozbieżność ta nie może być rozumiana jako każdy przypadek wydania odmiennego orzeczenia w danej kategorii spraw (odstępstwa od ustalonej linii orzeczniczej). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpatrywanej sprawie nie pojawiły się wątpliwości, które prowadziłyby do znacznych trudności przy prawidłowym rozumieniu poddanych analizie przepisów prawnych.
Anna Dalkowska Sławomir Presnarowicz Bogusław Woźniak