Wyrok NSA z dnia 06 lipca 2026, sygn. III FSK 123/26

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3.1. Żądanie sędziego NSA Piotra Niczyporuka nie zasługuje na uwzględnienie.

3.2. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18) oraz przez sąd, tj. na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19). Stosownie do art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W doktrynie prezentowane jest stanowisko, że przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie "podejrzanym" o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok TK z 13.12.2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11, poz. 134).

Procedura badania bezstronności i niezawisłości uregulowana w art. 5a p.u.s.a. ma zastosowanie do każdego sędziego bez względu na sposób i tryb jego powołania oraz bez względu na organy uczestniczące w tej procedurze, zaś sam sposób powołania sędziego nie determinuje i nie przesądza wyniku tego postępowania. Jakkolwiek art. 5a i n. p.u.s.a. został wprowadzony do ustawy ustrojowej w następstwie uznania za sprzeczne z prawem unijnym rozwiązań przyjętych w ustawie nowelizującej, w ramach tego postępowania ocenie nie podlega już sama ustawowa procedura, w wyniku której dany sędzia uzyskał nominację. Można wyprowadzić wręcz wniosek, że powyższe nie stanowi nawet "punktu wyjścia" dla badania spełnienia przez danego sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Okoliczność, że dany sędzia został powołany przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 8.12.2017 r., czy w oparciu o wcześniejsze regulacje prawne, jest irrelewantne dla przeprowadzenia wspomnianego testu i jego wyniku. Istotne są jedynie "okoliczności towarzyszące" temu powołaniu lub występujące po tym zdarzeniu, jak chociażby tytułem przykładu uzyskanie rekomendacji do objęcia stanowiska czy awansu w procedurze konkursowej bez względu na wyraźnie wyższe kwalifikacje i oceny innych kandydatów, pewnego rodzaju zależności od władzy wykonawczej bądź oceny publicznego zachowania powołanego sędziego.

Potwierdzeniem prezentowanego stanowiska są zarówno wywody prawne zawarte w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3.04.2023 r. o sygn. I FPS 3/22, nawiązującej do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23.01.2020 r., sygn. BSA-I-4110-1/20, jak również dotychczasowe orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, chociażby wyrok TSUE z 4.09.2025 r., C-225/22, ECLI:EU:C:2025:649, pkt 50 wraz z powołanym w jego treści wyrokiem TSUE z 21.12.2023 r., C-718/21, ECLI:UE:C:2023:1015, w którym Trybunał orzekł, że wadliwe powołanie nie prowadzi do uznania udziału sędziego w składzie orzekającym za naruszające prawo strony do niezawisłego, bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

W konsekwencji należy przyjąć, że sam tryb powołania nie może różnicować sędziów, a tym samym wywierać wpływu na kształt składu wylosowanego w myśl art. 5a § 10 p.u.s.a. "spośród całego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego". Kształtowanie tego składu na skutek żądań i wyłączeń zgłoszonych w oparciu o art. 19 p.p.s.a. tylko ze względu na sam sposób powołania tożsamy co do zasady z powołaniem sędziego, którego dotyczy wniosek, nie znajduje uzasadnienia. Trudno przyjąć, że wniosek z art. 5a p.u.s.a. dotyczący sędziego powołanego po 2018 r. winni rozpoznawać sędziowie powołani przed tym rokiem i odwrotnie, skoro sam tryb powołania nie determinuje wyniku przeprowadzonego testu bezstronności i niezawisłości. Powyższe potwierdza dotychczasowa praktyka orzecznicza, nieróżnicująca w Naczelnym Sądzie Administracyjnym składów wylosowanych do rozpoznawania wniosków zgłoszonych na podstawie art. 5a p.u.s.a w zależności od sposobu powołania.

Jak wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, nie do zaakceptowania byłaby interpretacja, jakoby sędzia powołany na wniosek KRS ukształtowanej na podstawie ustawy nowelizującej nie posiadał przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania w każdej sprawie dotyczącej statusu sędziego sądu administracyjnego. Nie stanowi wystarczających podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania okoliczność powołania sędziego na wniosek tak ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa, gdyż nie opiera się na okolicznościach związanych z indywidualną oceną zachowania sędziego lub jego związku ze stronami postępowania (zob. postanowienia NSA: z 27.01.2020 r., I OSK 1917/18; z 23.09.2022 r., III OZ 474/22; z 20.03.2023 r., III FSK 2646/21 i III FSK 3128/21; z 10.05.2023 r., I FSK 846/20; z 8.12.2025 r. III FSK 458/23). Przyjęcie, że sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w składzie o jakim mowa w art. 9a ustawy nowelizującej, nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania we wszelkich sprawach, które mogą skutkować zakwestionowaniem statusu prawnego lub bezstronności innych sędziów, byłoby równoznaczne z pominięciem wymogu odniesienia zagrożenia bezstronności i obiektywizmu orzekania do okoliczności konkretnej sprawy podlegającej rozpoznaniu przez sąd administracyjny.

3.3. Z zaprezentowanych względów żądanie sędziego NSA Piotra Niczyporuka nie mogło zostać uwzględnione, tym samym na podstawie art. 19 w związku z art. 22 § 1 i 2, art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Krzysztof Winiarski sędzia NSA Stanisław Bogucki