Uzasadnienie
|III FSK 130/25 | |
| | |
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 października 2024 r., sygn. akt I SA/Op 628/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę D. G. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 20 maja 2024 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było ostateczne postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z 15 lutego 2024 r., stwierdzające niedopuszczalność zarzutu z art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505, dalej jako: u.p.e.a.) oraz oddalające zarzuty z art. 33 § 2 pkt 4 i art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c u.p.e.a. Podkreślił, że istotną okolicznością było to, że rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały wydane na skutek uchylenia przez WSA w Opolu, wyrokiem z 29 września 2023 r., sygn. akt I SA/Op 209/23, postanowienia organu odwoławczego z 19 maja 2021 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z 16 lutego 2021 r.
WSA w Opolu nadmienił, że skarżący pismem z 18 stycznia 2021 r. zgłosił zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego
z 5 stycznia 2021 r. nr [...], oparte na następujących podstawach prawnych: art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a (nieistnienie dochodzonego obowiązku), art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a (brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia), art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c u.p.e.a (określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia lub z przepisu prawa) oraz art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zakresie precyzyjnego określenia wysokości odsetek od należności pieniężnej, w tym wskazania przerw w naliczaniu odsetek. Dodał, że ocena ww. zarzutów egzekucyjnych została już dokonana w wyroku NSA z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 119/22, oraz wyroku tut. Sądu z 29 września 2023 r., sygn. akt I SA/Op 209/23, wydanego na skutek orzeczenia sądu kasacyjnego. Zaznaczył, że na obecnym etapie postępowania sądowego rozpoznaniu podlega dodatkowo sformułowany przez skarżącego w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z 15 lutego 2024 r. zarzut naruszenia przepisów art. 6 i art. 7a kpa (w związku z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. i art. 70 § 1 i § 6 O.p), tj. odstąpienia przez organ od rzetelnego odniesienia się do twierdzeń strony w zakresie nadużycia prawa, w tym poprzez instrumentalne wykorzystanie instytucji zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, w istocie nieprzedstawienie uzasadnienia, poprzez wskazanie podstawy prawnej przyjęcia, że analiza, czy wszczęcie postępowania karnego miało charakter instrumentalny.
Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że organ prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu zastosował się do treści wyroku WSA w Opolu z 29 września 2023 r., w pełni realizując wskazane przez ten Sąd zalecenia. Odnosząc się zatem do ponownie podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 w zw. z art. 54 Op i art. 6 k.p.a., tj. braku określenia w tytule wykonawczym wysokości odsetek z uwzględnieniem przerw w ich naliczaniu, przypomniał, że kwestia ta została ostatecznie rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem w sprawie o sygn. akt I SA/Op 209/23.
WSA w Opolu zauważył, że w obowiązującym stanie prawnym nie ma obowiązku umieszczania w tytule wykonawczym przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę i wynika to z przepisu rangi ustawowej (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a). Wierzyciel nie może wystawić tytułu wykonawczego w sposób dowolny. Jest zobligowany do stosowania wzoru wprowadzonego rozporządzeniem wykonawczym do ustawy egzekucyjnej i taki tytuł wykonawczy wystawił. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. tytuł wykonawczy nie zawiera w swej treści okresów nienaliczania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej, natomiast przedstawiona w tytule wykonawczym kwota odsetek do egzekucji powinna okresy te (z urzędu) uwzględniać. Jeżeli prowadzone przez zobowiązanego podatnika samoobliczenie odsetek od zaległości podatkowej wskazywać może na nieuwzględnienie przez organ egzekucyjny w obliczaniu odsetek podatkowych przewidzianych przez prawo okresów przerwy w naliczaniu odsetek, zobowiązany może wnieść zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej odnośnie do nieistnienia w określonej części obowiązku egzekwowanego świadczenia w zakresie odsetek od zaległości podatkowej - na podstawie art. 33 § 1 i art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.
Jako prawidłową WSA w Opolu ocenił argumentację Dyrektora IAS wskazującą na brak obowiązku dochodzenia odsetek na podstawie tytułu wykonawczego i wyprowadzone z niej wnioski stwierdzające, że są one jedynie pochodną obowiązku dochodzonego na podstawie tytułu wykonawczego. W rozpoznawanej sprawie dochodzonym obowiązkiem jest podatek od towarów i usług, z określonej podstawy prawnej (decyzji wymiarowej). Odsetki za zwłokę są natomiast następstwem nieuregulowania zobowiązania podatkowego w terminie, a nie odrębną od tego zobowiązania należnością. Podkreślił, że w kwestii prawidłowości wskazanych w tytule wykonawczym odsetek od zaległości podatkowej skarżący w żaden sposób nie wskazywał na nieistnienie (w całości lub w określonej części) należności pieniężnej z tego tytułu. Zamierzonego przez skarżącego skutku nie mogły więc odnieść podniesione w tym zakresie zarzuty. Z oczywistych bowiem względów nie zachodziła okoliczność, o której mowa w art. 33 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a. (określenie obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4), skoro wysokość dochodzonych od skarżącego odsetek nie została określona w ostatecznej decyzji wymiarowej. Również art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. (określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu), z uwagi na sposób jego sformułowania, tj. w powiązaniu z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., nie mógł stanowić podstawy do badania prawidłowości wskazanych w tytule wykonawczym odsetek od zaległości podatkowej. W rezultacie sąd pierwszej instancji stwierdził, że treść zgłoszonego przez skarżącego zarzutu nie mogła stanowić dla organów egzekucyjnych podstawy do badania prawidłowości wskazanych w tytule wykonawczym odsetek od zaległości podatkowej.
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego art. 33 § 2 pkt 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 103 ustawy o VAT i art. 54 O.p. WSA w Opolu stwierdził, że i ta kwestia była już przedmiotem oceny w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z 29 września 2023 r. Następnie sąd pierwszej instancji zauważył, że również kwestia braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia i sformułowanego na tej podstawie zarzutu naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. została już przesądzona w prawomocnym wyroku tut. Sądu z 29 września 2023 r. Po czym stwierdził, że zarówno organ, jak też Sąd rozpoznający niniejszą skargę związany był oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyrok tut. Sądu w sprawie o sygn. akt I SA/Op 209/23, że skoro podstawą prawną dochodzonych należności pieniężnych jest ostateczna decyzja określająca wysokość zadłużenia, to na wierzycielu nie ciążył już obowiązek doręczenia upomnienia wobec treści § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia.
Za nietrafny WSA w Opolu uznał także zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c w zw. z art. 27 § 1 pkt 12 u.p.e.a. i kwestionowany nim przez skarżącego brak podania w tytule wykonawczym podstawy prawnej, tj. brak wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, z którego wynikał brak konieczności doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Wyjaśnił, że istotnie organ miał obowiązek podania w tytule wykonawczym podstawy prawnej takiego zaniechania, na co słusznie wskazywał organ odwoławczy, uczynił to w poz. D. pkt 11 tego dokumentu. Sąd ten uznał, że wprawdzie zgodzić się należało ze skarżącym, że powołany przez wierzyciela przepis, tj. § 2 pkt 1-9 rozporządzenia nie jest precyzyjną podstawą prawną odstąpienia w tym konkretnym przypadku od obowiązku doręczenia upomnienia, niemniej jednak jest to uchybienie nieistotne. Brak wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, z którego wynikał brak konieczności doręczenia zobowiązanemu upomnienia, nie może prowadzić do zasadności zarzutu naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a, skoro istnieje przepis aktu prawnego, czyli podstawa prawna braku obowiązku doręczania zobowiązanemu upomnienia w danej sprawie. Zaistniałe naruszenie przepisu pozostawało jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Zdaniem sądu pierwszej instancji nie doszło również do naruszenia art. 34 § 2 pkt 3 lit. a u.p.e.a. Sąd stanął na stanowisku, że w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia ani organu egzekucyjnego, ani sądu administracyjnego do ich rozpatrzenia. Zgodnie bowiem z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności i wymagalności obowiązku określonego w tytule wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a).
WSA w Opolu podkreślił, że w zakresie zarzutu dotyczącego nieistnienia obowiązku wskazuje się, że zestawienie art. 29 § 1 in fine z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wskazujący na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, kiedy owo nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu. W przeciwnym razie organ egzekucyjny nie mógłby rozpoznać zarzutu bez naruszenia art. 29 § 1 u.p.e.a. Sąd ten wskazał, że - jak wprost wynika z akt kontrolowanej sprawy oraz sprawy o sygn. akt I SA/Op 307/20, która dotyczyła skargi strony na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 28 sierpnia 2020 r. (nr 1601-IOV2.4103.14.2019) wydanej w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. - skarżący podniósł zarzut przedawnienia i zarzut ten był przedmiotem rozpoznania w postępowaniu administracyjnym, jak również w postępowaniu sądowym, tj. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Należności wynikające z ww. decyzji z 28 sierpnia 2020 r. stanowią zaś przedmiot egzekucji w sprawie, w której wydano postanowienie odnoszące się do zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych. Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że podczas rozpoznawania sprawy, w pierwszej kolejności organ II instancji ocenił kwestie ewentualnego przedawnienia zobowiązania w podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. Uznał, że w świetle zgromadzonych dowodów wystąpiła przesłanka z art. 70 § 6 pkt 1 O.p, tj. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia. W decyzji z 28 sierpnia 2020 r. Dyrektor IAS wskazał, że 6 sierpnia 2018 r. postanowieniem nr RKS 404/2018/388000 zostało wszczęte postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe w związku z nienależytym wykonaniem ciążącego na skarżącym zobowiązania podatkowego z tytułu, m.in. podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. Natomiast pismem z 21 września 2018 r. nr 1607-SEW.721.29.2018.2 Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. zawiadomił skarżącego o zawieszeniu (z dniem 6 sierpnia 2018 r.) biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego m.in. w podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. Postępowanie odwoławcze od decyzji wydanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. w sprawie wymiaru podatku VAT za wrzesień 2013 r. zostało zakończone, a decyzja jest ostateczna. Postępowanie przed WSA w Opolu na skutek wywiedzionej przez skarżącego skargi zakończyło się nieprawomocnym wyrokiem sygn. akt I SA/Op 307/20 z 18 lutego 2021 r., w którym Sąd, oddalając skargę, podzielił stanowisko organu podatkowego dotyczące wystąpienia przesłanki zawieszenia terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z uwagi na wszczęcie postępowania karnego skarbowego. Zatem w świetle ww. art. 34 § 2 pkt 3 lit. a u.p.e.a. wierzyciel, jako organ rozpatrujący i rozstrzygający zarzut, może wyłącznie stwierdzić niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym. WSA w Opolu dostrzegł, że w obecnie skarżonym postanowieniu, organ stwierdził, że wierzyciel nie może merytorycznie badać zarzutu, który jest lub był przedmiotem rozpatrywania w odrębnym postępowaniu podatkowym. Nie można prowadzić w zakresie tych samych kwestii konkurencyjnych postępowań, tj. zwykłego postępowania podatkowego (wymiar) i postępowania egzekucyjnego, którego głównym i podstawowym celem jest doprowadzenie do wykonania konkretnego obowiązku. Brak jest uzasadnienia merytorycznego rozpatrywania zarzutów, które dotyczą istnienia należności, jeżeli została ona określona w orzeczeniu, od którego przysługują odrębne środki zaskarżenia. Tym samym za prawidłowe uznać należało stanowisko organu, który stwierdził niedopuszczalność zarzutu z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., czyniąc to w sposób jasny i czytelny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).