Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 września 2024 r., sygn. akt I SA/Bk 201/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę I. sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 29 marca 2024 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności pieniężnej.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności uchylała się bez podstawy prawnej od przekazania organowi egzekucyjnemu należnych środków pieniężnych, co uprawniało do zastosowania art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.). W ocenie WSA w Białymstoku, przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu stan faktyczny znajduje pełne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Organy egzekucyjne prowadziły egzekucję wobec majątku zobowiązanej spółki P. sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: P.), zaś skarżąca została prawidłowo i skutecznie zawiadomiona o zajęciu wierzytelności pieniężnych przysługujących P. Zawiadomienia te zostały doręczone w terminach 27 sierpnia 2021 r., 22 września 2022 r. oraz 8 sierpnia 2023 r., a stan zaległości objętych zajęciem wynosił [...] zł (na dzień 12 lutego 2024 r.). Jak wskazał Sąd, z treści zawiadomień wynikało, iż skarżąca nie może bez zgody organu egzekucyjnego uiszczać zobowiązanemu jakichkolwiek należności, lecz zobowiązana jest przekazać zajęte środki na rachunek organu egzekucyjnego w celu pokrycia zaległości objętych tytułami wykonawczymi.
Sąd podzielił stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku, że organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z momentem skutecznego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego, organ egzekucyjny nabywa wszystkie uprawnienia przysługujące dotychczas zobowiązanemu w zakresie zajętych praw, w tym dotyczące ich realizacji. Sąd wskazał, że w rezultacie po dokonaniu skutecznego zajęcia, organ egzekucyjny wstępuje w miejsce zobowiązanego wobec jego dłużnika i tym samym uzyskuje status wierzyciela zajętej należności. Sąd zwrócił uwagę, że spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do oceny, czy skarżąca skutecznie wywiązała się z obowiązku przekazania zajętych wierzytelności, czy też została z tego obowiązku zwolniona bowiem, jak twierdziła, powołując się na instytucję umowy przekazu uregulowaną w art. 9211 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, dalej: k.c.), na skutek "porozumień" z 28 lipca 2023 r. i 3 sierpnia 2023 r. przestała być dłużnikiem P. Skarżąca utrzymywała, że w związku z przekazaniem przez P. wierzytelności na rzecz innych podmiotów (F. sp. z o.o. i E.) przestała być dłużnikiem P., a w konsekwencji nie ciążył na niej obowiązek wykonania zajęcia.
WSA w Białymstoku zaakcentował, że skuteczność zawiadomień o zajęciu wierzytelności następuje z datą ich odbioru przez dłużnika zajętej wierzytelności (art. 89 § 2 u.p.e.a.), a od tego momentu wszelkie rozporządzenia nią są prawnie bezskuteczne wobec organu egzekucyjnego. Tym samym "porozumienia" zawarte po dokonaniu zajęcia nie mogły skutecznie wyłączyć obowiązku skarżącej do przekazania zajętych środków. Sąd zauważył także, że sama instytucja przekazu, o której mowa w art. 921¹ i n. k.c., nie powoduje automatycznie wygaśnięcia zobowiązania przekazującego wobec przekazanego. Dopiero przyjęcie przekazu przez odbiorcę rodzi obowiązek spełnienia świadczenia. Sąd podkreślił w ślad za organem odwoławczym, że przekaz jako czynność prawna upoważniająca nie powoduje uzyskania przez odbiorcę przekazu żadnych roszczeń względem przekazanego. Roszczenia takie mogą powstać, jeżeli przekazany przyjmie przekaz. Mimo to przyjęcie przekazu przez skarżącą nie mogło zwolnić jej z obowiązku przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu. W ocenie Sądu słusznie organy obu instancji przyjęły, że w sprawie spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a., albowiem skarżąca pomimo prawidłowego zawiadomienia o zajęciu nie przekazała zajętej wierzytelności organowi, a powoływane przez nią "porozumienia" nie mogły stanowić usprawiedliwienia dla takiego zaniechania. Sąd podkreślił, że zwrot "bezpodstawne uchylanie się", o którym mowa w tym przepisie, odnosi się wyłącznie do okoliczności o charakterze prawnym (np. potrącenie, przedawnienie, wcześniejsze zajęcie przez inny organ). Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).