Wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2026, sygn. III FSK 1404/25

- art. 124 § 2 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 w zw. z art. 166b u.p.e.a. - na skutek bezzasadnego zaniechania ustosunkowania się do kwestii prawnych podniesionych w zażaleniu oraz w efekcie brak wyjaśnienia wszystkich istotnych kwestii prawnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, przede wszystkim do tego, że na skutek porozumienia pomiędzy Spółką a Zobowiązanym, Spółka faktycznie przestała być dłużnikiem Zobowiązanego, czego konsekwencją jest brak obowiązku realizacji zajęć organu egzekucyjnego;

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez pominięcie, że Spółka pozostaje z Zobowiązanym w stałych relacjach biznesowych polegających na świadczeniu określonych usług w ramach prowadzonych działalności gospodarczych przez oba te podmioty i w konsekwencji niezbadanie w toku postępowania czy dłużnik zajętej wierzytelności w sposób zasadny uchylił się od jej przekazania i stosuje w tym względzie unormowania dotyczące np. potrącenia wierzytelności wzajemnych z art. 498 § 1 k.c.;

- art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzez pominięcie w ustaleniach faktycznych okoliczności wskazywanej przez Spółkę, że zajęcie wierzytelności zostało odebrane przez ówczesnego Prokurenta Spółki, który nie przekazał Spółce informacji o samym zajęciu jak oraz udzielonej odpowiedzi, podczas gdy ta okoliczność ma oczywisty wpływ na możliwość ustalenia czy nieprzekazanie organowi zajętej wierzytelności przez Skarżącą - ma charakter bezpodstawny;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozbawionego wyjaśnienia kluczowych kwestii, które legły u podstaw wydania zaskarżonego postanowienia, w szczególności w postaci braku wyjaśnienia dlaczego organ apriorycznie zakłada zasadność cofnięcia koncesji stronie oraz braku wyjaśnienia dlaczego organ nie przeanalizował skutków rozstrzygnięcia w sferze społecznej jak i z perspektywy słusznego interesu strony;

4) naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuzasadnione oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a., na skutek niedostrzeżenia naruszenia przez organ pierwszej i drugiej instancji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o te zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 2 grudnia 2024 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 2 sierpnia 2024 r. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wniósł także o zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a liczne i bardzo rozbudowane zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.

Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej dotyczą dwóch spornych kwestii, tj. skuteczności zawiadomienia Spółki o zajęciu wierzytelności oraz uznania przez organ egzekucyjny, że Spółka bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności.

Na wstępnie należy wyjaśnić, że skontrolowane przez sąd pierwszej instancji postanowienie zapadło w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postępowanie to prowadzone jest na podstawie przepisów u.p.e.a., a jeżeli nie stanowią one inaczej, także na podstawie stosowanych odpowiednio przepisów k.p.a. (art. 18 u.p.e.a.). W postępowaniu egzekucyjnym nie mają natomiast zastosowania przepisy o.p. Stąd też całkowicie chybiony jest zarzuty skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 o.p. w zw. z art. 89 § 1 u.p.e.a. Wbrew konstrukcji tego zarzutu, przepis art. 89 § 1 u.p.e.a. nie daje podstaw, aby do opisanej w nim czynności "zajęcia innej wierzytelności pieniężnej" można było stosować wymienione przepisy o.p.

Zaskarżonego wyroku nie podważają też zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. Nieprzekonujące jest twierdzenie pełnomocnika Spółki, że "zajęcie" [zawiadomienie o zajęciu z 18 października 2022 r.] zostało odebrane przez ówczesnego Prokurenta Spółki – Pana B. W., który nie przekazał Spółce informacji o samym zajęciu. Sąd pierwszej instancji badał tę kwestię i słusznie stwierdził, że skarżąca Spółka nie ma w tym względzie racji. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zostało doręczone osobie uprawnionej do obioru w lokalu siedziby Spółki (k. 4). W odpowiedzi na to zawiadomienie Pan B. W. w piśmie z 28 października 2022 r. oświadczył, że uznaje zajętą wierzytelność i przekaże organowi środki na pokrycie zajęcia (k. 5). Udzielając tej odpowiedzi Pan B. W. występował jako Prezes Zarządu Spółki (odcisk pieczątki o treści "B. W. PREZES ZARZĄDU"). O pełnieniu przez niego wówczas tej funkcji świadczy także wypis z Krajowego Rejestru Sądowego, z którego wynika, że został on wpisany do KRS jako prezes zarządu Spółki 25 września w 2014 r., zaś wykreślony dopiero 18 kwietnia 2023 r. (k. 100-103 akt administracyjnych). W świetle powyższego rację ma organ odwoławczy oraz sąd pierwszej instancji, że Spółka została skutecznie poinformowana o zajęciu wierzytelności i co za tym idzie, ciążyły na niej obowiązki wynikające z art. 89 § 1 u.p.e.a.

Niezasadne są również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące ustaleń organów egzekucyjnych o "bezpodstawnym" uchylaniu się przez Spółkę od przekazania zajętej wierzytelności. Prawidłowo sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że użyty w art. 71a § 1 u.p.e.a. zwrot "bezpodstawnie uchyla się" oznacza tyle co "bez podstawy prawnej". W orzecznictwie wskazuje się, że zwrot ten należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej. Uzasadnieniem dla uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (por. np. wyroki NSA: z 26 stycznia 2012 r., II GSK 1515/10; z 18 sierpnia 2020 r., II FSK 1409/18; z 21 lipca 2022 r., III FSK 711/21; z 3 listopada 2022 r., III FSK 1054/21; z 27 stycznia 2026 r., III FSK 1008/25). Poglądy te w całości podziela skład orzekający w tej sprawie.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, nie może stanowić podstawy prawnej do uchylania się przez Spółkę od przekazania organowi zajętej wierzytelności fakt zawarcia porozumienia z 3 stycznia 2022 r., dotyczącego wzajemnych rozliczeń Spółki z Zobowiązanym. Po pierwsze, takie porozumienie nie znosi obowiązku wynikającego z art. 89 § 1 u.p.e.a., tj. przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie dochodzonej należności. Spółka nie była zatem uprawniona do przekazywania zajętych świadczeń pieniężnych innym wierzycielom. Po drugie, co wykazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w okresie od 20 października 2022 r. (data doręczenia Spółce zawiadomienia o zajęciu z 18 października 2022 r.) do 31 grudnia 2023 r. (data ostatniej przedstawionej w toku kontroli faktury) Zobowiązany świadczył Spółce regularne usługi, co potwierdzają faktury VAT wystawione na łączną kwotę 6.154.153,72 zł. Faktury te były rozliczane zgodnie z zawartym porozumieniem z 3 stycznia 2022 r., poprzez wypłatę wynagrodzeń na rzecz beneficjentów. Wypłaty były regulowane w formie gotówkowej. Spółka przekazała Zobowiązanemu łączną kwotę 4.571.837,08 zł, jednakże pomiędzy wystawionymi fakturami, a potwierdzeniem wpłat przez Spółkę istnieje różnica w kwocie łącznej 1.582.316,64 zł (s. 9 uzasadnienia). Tymczasem łączna kwota dochodzonej od Spółki wierzytelności, na dzień wystawienia zawiadomienia o zajęciu, wynosiła 330.906,89 zł. Trudno więc zgodzić się ze skarżącą Spółką, że nie istniała wierzytelność, którą Spółka powinna zgodnie z zajęciem przekazać organowi egzekucyjnemu.

Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie powyższych ustaleń. Rację ma oczywiście pełnomocnik Spółki, że to na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie spoczywa ciężar dowodu. W orzecznictwie wskazuje się jednak na obowiązek współdziałania strony z organem administracyjnym w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. O ile na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to jednak na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń (por. wyroki NSA: z 6 lutego 2008 r., II FSK 1671/06; z 28 maja 2008 r., II FSK 491/07; z 6 grudnia 2012 r., II FSK 182/11; z 11 stycznia 2013 r., II FSK 1470/11; z 20 lipca 2018 r., II FSK 2038/16; z 18 października 2018 r., I FSK 1926/16; z 25 stycznia 2019 r., I FSK 133/17; z 30 maja 2019 r., I FSK 1081/17; z 2 lipca 2019 r., II FSK 2739/17; z 28 listopada 2024 r., I OSK 2832/23; z 20 lutego 2025 r., II GSK 1586/21).

W tej sprawie Spółka nie wykazała "podstawy" do nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności, co skutkowało wydaniem postanowienia o wysokość nieprzekazanej kwoty. Kontrolując zaskarżone postanowienie sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że nie narusza ono prawa. Wydany w tej sprawie wyrok nie narusza przepisów prawa wymienionych w skardze kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została rozpozna na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.

SWSA (del.) Krzysztof Przasnyski SNSA Wojciech Stachurski SNSA Paweł Borszowski