V. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa, obrazę prawa konstytucyjnego i ustrojowego, tj.:
a. rażące naruszenie art. 7, art. 179, art. 184 Konstytucji RP oraz art. 44 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r., poz. 1186, dalej: "ustawa z 12 maja 2011 r.") przez dokonanie merytorycznej kontroli prawomocnej uchwały KRS nr 487/2020 z 18 czerwca 2020 r., w sprawie rekomendacji Anny Dalkowskiej do objęcia urzędu sędziego NSA, co doprowadziło do naruszenia przyznanej KRS przez ustrojodawcę w Konstytucji RP wyłącznej kompetencji do oceny kandydatur na sędziów i przekroczenia kompetencji przez NSA, który zgodnie z art. 184 Konstytucji RP sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej;
b. rażące naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia z całkowitym pominięciem powszechnie obowiązujących wyroków TK z 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18 i z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt "K/2";
VI. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa w zw. z art. 5a § 16 pusa obrazę prawa materialnego, co skutkowało nieuprawnionym wyłączeniem Skarżącej od rozpoznania sprawy, tj.:
a. art. 5 § 1b pusa przez niedopuszczalne zbadanie aktu powołania sędziego przez dokonanie merytorycznej oceny uchwały KRS nr 487/2020 z 18 czerwca 2020 r., z pominięciem wyroku SN z 10 listopada 2020 r., sygn. I NO 123/20, w którym SN dokonując kontroli ww. uchwały oddalił odwołanie wskazując, że jest ona zgodna z prawem;
b. art. 5 § 1c pusa, poprzez uznanie, że okoliczności uzasadniające rekomendację Skarżącej zawarte w prawomocnej uchwale KRS nr 487/2020 z 18 czerwca 2020 r. stanowią wyczerpującą przesłankę "okoliczności towarzyszących powołaniu" i dokonanie oceny spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez Skarżącą skutkujące jej wyłączeniem w niniejszej sprawie, wyłącznie na podstawie okoliczności przytoczonych w uchwale z pominięciem ustawowego obowiązku udowodnienia przez uprawnionego istnienia powyższych niedostatków i powiązania ich z niniejszą sprawą i okolicznościami dotyczącymi wnioskodawcy;
c. art. 5a § 6 pusa przez ich niezastosowanie i uznanie, że wniosek spełnia warunki formalne i w konsekwencji dokonanie jego merytorycznej oceny co skutkowało bezzasadnym wyłączeniem sędzi NSA Anny Dalkowskiej od rozpoznania sprawy;
d. art. 5a § 1 pusa przez błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie przez sąd, że do przesłanek pozytywnych wyłączenia sędziego wystarczające jest zaistnienie jednej z przesłanek wskazanych w art. 5a § 1 pusa tj. "okoliczności towarzyszących powołaniu" albo "postępowania sędziego po powołaniu", podczas gdy regulacja zawarta w art. 5a pusa wskazuje kumulatywne przesłanki dopuszczające badanie zachowania standardu niezawisłości lub bezstronności;
e. art. 5a § 1 pusa przez błędną wykładnię i w konsekwencji zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego przez dokonanie merytorycznej kontroli uchwały KRS i w konsekwencji przyjęcie, że "okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego" o którym mowa w art. 5a § 1 pusa są tożsame z okolicznościami stanowiącymi podstawę rekomendacji sędziego przez KRS, co doprowadziło do niedopuszczalnej kontroli powołania sędziego;
f. art. 5 a § 1 pusa oraz art. 19 akapit 1 zdanie 2 TUE przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego bez uwzględnienia przesłanek negatywnych uwzględnienia wniosku tj.: "okoliczności danej sprawy", "okoliczności dotyczących uprawnionego", "charakteru sprawy" co doprowadziło do niedopuszczalnej w świetle orzecznictwa TSUE abstrakcyjnej oceny wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego;
g. art. 5a § 5 pusa oraz art. 19 akapit 1 zdanie 2 TUE przez ich błędną wykładnię, co doprowadziło do wadliwego przyjęcia przez sąd, że brak dowodów wpływu ewentualnego braku bezstronności i niezawisłości na "okoliczności niniejszej sprawy", "okoliczności dotyczących uprawnionego" i na "charakteru sprawy" nie stoi na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu wniosku co doprowadziło do niedopuszczalnej w świetle orzecznictwa TSUE abstrakcyjnej oceny wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego.
Na podstawie powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez NSA w I instancji celem odrzucenia wniosku, ewentualnie oddalenie wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez Skarżącą w niniejszej sprawie, bądź o uchylenie zaskarżonego postanowienia i odrzucenie wniosku, albo o oddalenie wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez Skarżącą w tej sprawie.
W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono argumentację na poparcie sformułowanych w nim zarzutów.
IV
W wyniku przeprowadzonego w dniu 5 marca 2025 r. losowania, ustalono skład orzekający do rozpoznania niniejszego zażalenia.
Postanowieniem z 14 marca 2025 r. NSA wyłączył sędziego Mirosława Wincenciaka – na jego wniosek - od rozpoznawania zażalenia w tej sprawie. Pismem z 19 marca 2025 r. Sędzia Anna Dalkowska zgłosiła wniosek o wyłączenie sędzi Małgorzaty Pocztarek ze składu wyznaczonego do rozpoznania zażalenia, który to wniosek został oddalony przez NSA postanowieniem z 24 marca 2025 r. Pismem z 19 marca 2025 r. sędzia Anna Dalkowska zgłosiła wniosek o ustne wysłuchanie (art. 5a § 11 p.u.s.a.). W wykonaniu zarządzenia przewodniczącego składu orzekającego z dnia 24 marca 2025 r., pismem z 26 marca 2025 r. poinformowano sędzię Annę Dalkowską o wyznaczeniu terminu posiedzenia niejawnego na dzień 5 maja 2025 r., na którym to posiedzeniu będzie możliwe wysłuchanie. W dniu tego posiedzenia niejawnego tj. 5 maja 2025 r. sędzia Anna Dalkowska złożyła wniosek o wyłączenie kolejnego sędziego ze składu wyznaczonego do rozpoznania zażalenia tj. sędziego Jerzego Stelmasiaka i o odroczenie posiedzenia oraz wysłuchanie na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w celu rozpoznania zażalenia. Zarządzeniem z 8 maja 2025 r. przewodniczący składu poinformował sędzię Annę Dalkowską o możliwości złożenia stanowiska w formie wysłuchania na piśmie. Postanowieniem NSA z 13 maja 2025 r. oddalono wniosek o wyłączenie sędziego Jerzego Stelmasiaka. Pismem z 13 czerwca 2025 r. sędzia Anna Dalkowska zgłosiła wniosek o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie TS 1119/25 w przedmiocie skargi konstytucyjnej z 21 maja 2025 r., podnosząc, że Trybunał wydał postanowienie tymczasowe w przedmiocie wstrzymania wykonania postanowienia NSA (w sprawie III FSK 605/24 – przyp. NSA). W wykonaniu zarządzenia przewodniczącego składu orzekającego z 19 listopada 2025 r. poinformowano sędzię Annę Dalkowską o wyznaczeniu terminu posiedzenia niejawnego na dzień 15 grudnia 2025 r., a w związku z tym o możliwości wysłuchania w formie pisemnej, tj. złożenia pisemnych wyjaśnień do dnia 11 grudnia 2025 r. Postanowieniem z 8 grudnia 2025 r. NSA oddalił żądanie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego o wyłączenie go od orzekania w tej sprawie. W dniu posiedzenia niejawnego tj. 15 grudnia 2025 r. wpłynął do NSA kolejny wniosek sędzi Anny Dalkowskiej z dnia 12 grudnia 2025 r. o wyłączenie kolejnego sędziego ze składu wyznaczonego do rozpoznania zażalenia tj. sędzi NSA Elżbiety Kremer. Wniosek ten został oddalony przez NSA postanowieniem z 22 grudnia 2025 r.
V
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że ustawą z 9 czerwca 2022 r. dokonano nowelizacji pusa, poprzez dodanie do tej ustawy art. 5a pusa, który wprowadza szczególną podstawę wyłączenia sędziego - ściśle związaną z okolicznościami jego powołania na stanowisko i reguluje postępowanie w tym przedmiocie. Art. 5a § 1 pusa przewiduje mianowicie, że dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 pusa). Jest to postępowanie odrębne od postępowania o wyłączenie sędziego z art. 18 - 24 ppsa. Wniosek o stwierdzenie przesłanek z art. 5 § 1 pusa musi odpowiadać wymogom określonym w § 5 tego przepisu, tj. powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego. Ma ponadto zawierać: 1. żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 5a § 1 pusa; oraz 2. przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.
Rozpoznając zażalenie, na wstępie NSA stwierdza, że nie mógł zostać uwzględniony zawarty w punkcie I zażalenia wniosek o przeprowadzenie jawnego losowania składu sędziowskiego do rozpoznania zażalenia z udziałem wnioskodawcy i sędziego, którego dotyczy wniosek.
Zasady przeprowadzania losowania reguluje art. 5a § 17 pusa przewidując, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym w składzie 7 sędziów losowanych spośród całego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, z wyłączeniem z losowania sędziego, którego orzeczenie dotyczy oraz sędziego, który brał udział w wydaniu zaskarżonego postanowienia (§ 30 ust. 2a Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. - Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego; Dz.U. z 2024 r., poz. 805; dalej: Regulamin). W myśl § 29 ust. 1 pkt 2 Regulaminu, przewodniczący wydziału albo sędzia pełniący jego obowiązki zarządza wyznaczenie składu orzekającego w drodze losowania w przypadkach badania spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności albo rozpoznania zażalenia na postanowienie wydane na skutek rozpoznania wniosku o badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, zaś szczegółowe postępowanie w sprawie losowania określa § 30 Regulaminu. Losowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzenie zgodnie z wymogami Regulaminu, co znajduje potwierdzenie w aktach tej sprawy. Regulamin nie przewiduje losowania składu orzekającego w obecności stron, zatem nie było podstaw do uwzględnienia zawartego w zażaleniu wniosku o przeprowadzenie losowania z udziałem wnioskującej o wyłączenie Spółki oraz Sędzi, której wniosek ten dotyczy.
Nie mógł zostać uwzględniony także wniosek o zawieszenie postępowania (art. 125 § 1 pkt 1 ppsa w zw. z art. 197 § 2 ppsa) do czasu zakończenia postępowań toczących się przed TK w sprawie P 4/23 i TS 119/25, a także przed TSUE w sprawach o sygn. akt: III CB 72/23 i III CB 65/24.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji.
Po pierwsze wskazać należy, że co do zasady, w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 5a pusa, przepisy ppsa mają ograniczone zastosowanie. Procedura badania spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności została uregulowana w ustawie ustrojowej (pusa), a przepisy ppsa stosuje się w zakresie wynikającym z tej regulacji i niezbędnym do jej realizacji. W szczególności, zgodnie z odesłaniem z art. 5a § 18 pusa, w sprawach nieuregulowanych w ustawie, do postępowania toczącego się na skutek wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu, przy czym odesłanie do stosowania przepisów o zażaleniu - na drodze kolejnych odesłań z art. 197 § 2 i art. 193 ppsa - prowadzi do możliwości stosowania przepisów postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Należy jednak mieć na względzie, że odesłanie przewiduje stosowanie odpowiednie, a zatem takie, które wymaga uwzględnienia szczególnego charakteru postępowania testowego oraz jego celu. Wniosek złożony na podstawie art. 5a pusa nie jest wnioskiem o jakim mowa w art. 63 ppsa. Wniosek ten nie wszczyna bowiem odrębnego postępowania sądowego, lecz w granicach danej sprawy sądowoadministracyjnej inicjuje postępowanie wpadkowe, podobnie jak np. wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ppsa.
W sprawie z wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 5a pusa, przedmiotem ochrony jest prawo strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezawisły sąd, nie zaś sfera ochrony pozycji zawodowej sędziego. W niniejszej sprawie Spółka skorzystała z dopuszczalnego środka prawnego, służącego ochronie jej prawa do sądu i podała okoliczności, które w jej ocenie uzasadniają wniosek, powołując się na załączone materiały. Skorzystanie przez stronę z prawa do złożenia tego rodzaju wniosku może być w sposób oczywisty dla sędziego niekomfortowe, nie daje to jednak podstawy do sugerowania wystąpienia na drogę prawną, celem zweryfikowania prawidłowości twierdzeń strony. Udział sędziego w konkretnym składzie orzekającym nie realizuje jego własnych uprawnień, które podlegałyby ochronie i uzasadniały zawieszenie postępowania, co z kolei miałoby wstrzymujący wpływ na możliwość rozpoznania sprawy sądowej dotyczącej ochrony interesu prawnego strony postępowania. Ustawodawca jednoznacznie sprzeciwia się takiej możliwości, wprowadzając regulację dotyczącą terminów rozpoznawania wniosków, zawartą w art. 5a § 11 i § 14 pusa. Terminy wskazane przez ustawodawcę, jakkolwiek o instrukcyjnym charakterze, sprzeciwiają się zawieszeniu postępowania testowego, gdyż brak rozpoznania wniosku złożonego na podstawie art. 5a pusa stoi na przeszkodzie do rozpoznania sprawy sadowoadministracyjnej.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że przy rozpoznawaniu wniosku dotyczącego zbadania wymogów niezawisłości i bezstronności nie stosuje się przepisów rozdziału 9 ppsa, regulujących zawieszenie postępowania i jego podjęcie, gdyż zawieszenie postępowania odnosiłoby się w swych skutkach w istocie do postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zawisłej ze skargi (skargi kasacyjnej) strony, a nie wyłącznie do rozpoznania wniosku złożonego w trybie art. 5a pusa, a do takiego działania skład wylosowany do rozpoznania wniosku z art. 5a pusa nie ma uprawnienia, nie jest bowiem sądem orzekającym w konkretnej, indywidualnej sprawie strony ze skargi bądź skargi kasacyjnej (por. postanowienia NSA: z 27 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 719/24; z 22 października 2025 r., sygn. akt III FSK 1010/23 oraz z 22 października, sygn. akt III FSK 905/23).
Nadto NSA wskazuje, że przedmiotem kontroli w sprawie zawisłej przed TK o sygn. P 4/23, jest zgodność z Konstytucją art. 29 § 4 i 5 w zw. z art. 29 § 15 oraz z art. 29 § 18 uSN, regulujących postępowanie w sprawie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego i sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w SN. Rozwiązania prawne zawarte w art. 29 uSN, a dotyczące testu niezawisłości oraz art. 5a pusa w odniesieniu do badania niezawisłości i bezstronności sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym, mimo podobieństwa rozwiązań, formalnie stanowią odrębne regulacje, odnoszące się do różnych rodzajów sądów. Udzielenie odpowiedzi na pytanie postawione Trybunałowi Konstytucyjnemu nie może w tej sytuacji mieć bezpośredniego wpływu na wynik postępowania w tej sprawie i tym samym stanowić kwestii prejudycjalnej. Bez wpływu na wynik tego postępowania pozostają też pytania prejudycjalne do TSUE zadane przez Izbę Cywilną SN w składzie jednego sędziego, w sprawach: III CB 65/24 (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 sierpnia 2024 r. ), III CB 72/23 (postanowienie z 17 października 2024 r.), dotyczące zbadania spełnienia przez konkretnych sędziów SN wymogów niezawisłości i bezstronności. Za prawidłowe tym samym Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w II instancji uznaje stanowisko wyrażone w tym zakresie w uzasadnieniu postanowienia NSA I instancji z 10 stycznia 2025 r.
Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty podniesione w punktach I i II zażalenia dotyczące naruszenia zasady jawności i transparentności w procedurze losowania składu orzekającego.
Procedura losowania odbyła się zgodnie z ustawowymi przepisami ją regulującymi, tj. w szczególności z art. 5a § 10 pusa dotyczącym składu Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego wniosek w przedmiocie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności oraz art. 5a § 17 pusa dotyczącym składu NSA rozpoznającego zażalenie (skład siedmiu sędziów, losowanych spośród całego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia zażalenia, sędzia, którego orzeczenie dotyczy oraz sędzia, który brał udział w wydaniu zaskarżonego postanowienia są wyłączeni z losowania). Wyznaczenie składu orzekającego w drodze losowania odbyło się zgodnie z cytowanym powyżej Regulaminem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lipca 2020 r., który w § 29 ust. 1 pkt 2 stanowi, że przewodniczący wydziału albo sędzia pełniący jego obowiązki zarządza wyznaczenie składu orzekającego w drodze losowania w przypadkach badania spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności albo rozpoznania zażalenia na postanowienie wydane na skutek rozpoznania wniosku o badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Przebieg losowania składu orzekającego został szczegółowo uregulowany w § 30 Regulaminu NSA. Jak wynika z akt sprawy, losowanie odbyło się zgodnie z tym przepisem (protokół losowania składu orzekającego z 5 marca 2025 r.). Sporządzony protokół spełnia wymogi określone w ust. 5, zawierając: oznaczenie sprawy, imiona i nazwiska sędziów, spośród których losowano skład orzekający; imiona i nazwiska wyznaczonych w drodze losowania członków składu orzekającego, w tym sędziego sprawozdawcy i przewodniczącego; imiona i nazwiska sędziów zastępców; imiona i nazwiska sędziów, którzy nie weszli do składu orzekającego ani nie zostali sędziami zastępcami w przypadku, o którym mowa w ust. 4b zdanie pierwsze; imiona i nazwiska sędziów wyłączonych z losowania wraz z podaniem przyczyny tego wyłączenia. Protokoły dołączono do akt sprawy. Skoro zaś Regulamin NSA nie przewiduje losowania składu orzekającego w obecności sędziego, którego dotyczy wniosek oraz wnioskującego i z jego przebiegu sporządzono protokół odpowiadający wymogom ww. przepisu, to zarzuty zażalenia w tym zakresie są pozbawione podstaw.
Nie został również naruszony art. 5a § 11 pusa (punkt II zażalenia), ponieważ zgodnie z tym przepisem wniosek został rozpoznany po wysłuchaniu Skarżącej, które nastąpiło na piśmie (art. 5a § 11 zdanie drugie pusa) - co zaznaczył Sąd I instancji w treści uzasadnienia postanowienia ("Jednocześnie należy podkreślić, że stosownie do treści art. 5a § 11 p.u.s.a. wysłuchanie sędziego Anny Dalkowskiej nastąpiło właśnie na piśmie w dniu 20 grudnia 2024 r."). Świadczy o tym treść, załączonego do akt sprawy, pisma Skarżącej z 20 grudnia 2024 r.
Także w niniejszym postępowaniu, dotyczącym zażalenia na postanowienie NSA I instancji, zagwarantowano sędzi Annie Dalkowskiej możliwość jej wysłuchania w drodze złożenia oświadczenia w trybie art. 5a § 11 p.u.s.a., o czym świadczy fakt i treść pisma z 24 marca 2025 r., w którym poinformowano sędzię Annę Dalkowską o możliwości wysłuchania na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2025 r. (z tej możliwości Sędzia nie skorzystała, wnosząc w dniu posiedzenia wniosek o wyłączenie jednego z członków składu oraz o odroczenie) oraz z 8 maja 2025 r., w którym poinformowano sędzię Annę Dalkowską o możliwości złożenia stanowiska w formie wysłuchania na piśmie (także z tej możliwości Sędzia nie skorzystała).
Rozpoznając zażalenie Skarżącej, w następnej kolejności należało odnieść się do zarzutu, że wniosek z 3 grudnia 2024 r. powinien podlegać odrzuceniu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten pozbawiony jest podstaw, gdyż wniosek o zbadanie spełnienia przez sędzię NSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie sygn. akt III FSK 1405/23 spełnia wymogi formalne określone w art. 5a § 5 pusa. W szczególności wniosek ten zawiera żądanie stwierdzenia, że w sprawie zachodzą wobec sędzi NSA Anny Dalkowskiej przesłanki określone w art. 5a § 1 pusa oraz wskazuje okoliczności uzasadniające żądanie i dowody na ich poparcie.
Trafnie wskazuje wnosząca zażalenie, że wymogiem formalnym wniosku o zbadanie spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności na mocy art. 5a § 1 i § 5 pkt 2 pusa jest wskazanie konkretnych przyczyn, które mogą prowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziego w okolicznościach konkretnej sprawy oraz z uwzględnieniem możliwego wpływu tych okoliczności na jej wynik. Nietrafny jest jednak pogląd wnoszącej zażalenie, że te okoliczności nie zostały w tej sprawie wskazane, co miałoby według niej oznaczać brak formalny uzasadniający odrzucenie wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny tego poglądu nie podziela wskazując, że przytoczone we wniosku okoliczności nie ograniczają się jedynie do ogólnej charakterystyki osoby sędziego, której wyłączenia Spółka się domaga i nie koncentrują się jedynie na zagadnieniach polityczno-ustrojowych, lecz wskazują także "okoliczności tej sprawy" "dotyczące uprawnionego oraz charakteru sprawy". We wniosku wskazano bowiem wyraźnie konkretne przyczyny, które mogą prowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziego w okolicznościach tej konkretnej sprawy oraz w jaki sposób wskazane okoliczności mogłyby wpływać na rozstrzygnięcie tej sprawy, której przedmiotem jest kwestia prawnopodatkowa (kwalifikacji zbiornika gazowego jako elementu budowli) spółki, w której dominującą pozycję ma Skarb Państwa. We wniosku wskazano w szczególności, że "istnieją podstawy do wyłączenia sędziego NSA Anny Dalkowskiej w trybie art. 5 P.u.s.a. od orzekania w przedmiotowej sprawie – zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że nawet w przypadku uznania argumentów Spółki podnoszonych w skardze kasacyjnej, nie będzie zainteresowana wydaniem korzystnego rozstrzygnięcia, chociażby z uwagi na zmiany w strukturach Spółki (sędzia Anna Dalkowska była mocno związana z opcją polityczną dominującą w organach władzy wykonawczej przed 13 grudnia 2023 r.)" (s. 8 wniosku).
We wniosku podano też obszernie przesłanki, na których wnioskodawca oparł ten pogląd. Wśród okoliczności uzasadniających wniosek wskazano w szczególności okoliczności dotyczące powołania sędzi sądu rejonowego Anny Dalkowskiej na urząd sędziego NSA przez ukształtowaną w trybie ustawy z 8 grudnia 2017 r. KRS i jej postępowania po powołaniu, brak odpowiednich kwalifikacji merytorycznych i doświadczenia do zajmowania urzędu sędziego NSA oraz postawę Sędzi po powołaniu na ten urząd. Te okoliczności zostały zatem skonkretyzowane, wprost dotycząc strony tej konkretnej sprawy oraz charakteru tej konkretnej sprawy. Takie zaś właśnie okoliczności stanowić mogą podstawę wniosku, zgodnie z dyspozycją art. 5a § 1 pusa. Powyższe zatem może - w okolicznościach tej sprawy - doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
Spełniony też został wymóg przytoczenia dowodów na poparcie okoliczności uzasadniających żądanie. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, regulacja art. 5a §5 pkt 2 pusa determinuje konieczność poparcia wniosku stosownymi dowodami, nie precyzując przy tym pojęcia dowodu. Tym samym - zgodnie z ogólnym standardem proceduralnym dążenia do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy - przyjąć należy, że jako dowód dopuścić trzeba wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dokumentacja przedłożona w tej sprawie wraz z wnioskiem przez Spółkę spełnia te kryteria, obejmuje bowiem wskazanie okoliczności dotyczących konkretnej sprawy, indywidualne okoliczności powołania odnoszące się do konkretnego sędziego objętego żądaniem o przeprowadzenie "testu niezawisłości i bezstronności" oraz okoliczności związane z postępowaniem sędziego po powołaniu.
Jako dowody na poparcie przytoczonych przez wnioskodawcę okoliczności wskazano także informacje publicznie dostępne (w sieci Internet). Za w pełni dopuszczalne należy uznać dowody z powszechnie dostępnych źródeł, takie jak portale internetowe, publikacje prasowe, publikowane dokumenty z procedury powołania, na jakie powołała się w niniejszej sprawie Spółka i których kopie załączyła, jak też powołanie się na okoliczności powszechnie znane, które z kolei nie wymagają dowodu. W tej sprawie dopuszczalne zatem było powołanie się przez Spółkę na: postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 15 lutego 2021 r., nr 1130.20.2021, uchwałę KRS z 18 czerwca 2020 r. nr 487/2020, uchwałę KRS z 27 marca 2012 r. nr 97/2012, orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyroki w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18, a także C-718/21, orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (w sprawach ze skargi nr 43447/19, nr 49868/19 i 57511/19 oraz nr 1469/20), motywy postanowienia NSA w sprawie o sygn. akt III FSK 605/24 oraz doniesienia medialne: https://oko.press/prezydent-hurtowo-awansuje-wspolpracownikow-resortu-ziobry, https://www.rp.pl/sady-i-trybunaly/art8656641-anna-dalkowska-wiceminister-sprawiedliwosci-i-sedzia-nsa-laczenie-tych-funkcji-moze-miec-powazne-konsekwencje, https://www.wprost.pl/kraj/10437919/anna-dalkowska-rezygnuje-z-funkcji-wiceministra-sprawiedliwosci-bedzie-sedzia-nsa.html, https://wiadomosci.onet.pl/kraj/anna-dalkowska-wiceminister-ms-i-sedzia-nsa-wyroki-moga-byc-podwazane/1c7rvd, https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/prokuratura-krajowa-sledztwo-w-sprawie-sedziowczlonkow-krs,526136.html, https://oko.press/zastepczyni-ministra-ziobry-awans-az-do-nsa.
Mając powyższe na uwadze uznać zatem należy, że elementy formalne wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności zostały w tej sprawie wypełnione. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, wniosek nie był więc obarczony wskazanymi przez nią brakami formalnymi. Sąd I instancji był zatem uprawniony i zobowiązany do jego merytorycznej oceny. Podkreślenia bowiem z całą mocą wymaga, że to czy wskazane we wniosku okoliczności uzasadniają uwzględnienie tego wniosku, jest kwestią jego merytorycznego rozpoznania przez sąd, a nie kwestią, która może być oceniana na wcześniejszym etapie formalnym i w kwalifikowana jako brak formalny. W przeciwnym bowiem wypadku rozpoznawanie sprawy przeniesione zostałoby z etapu merytorycznego na formalny, zamykając konstytucyjne prawo do sądu. W demokratycznym państwie prawnym takie postępowanie nie jest możliwe do zaakceptowania.
Argumentem uzasadniającym pogląd, że niedopuszczalne jest merytoryczne kontrolowanie zasadności wniosku na etapie jego oceny formalnej jest także to, że od postanowienia odrzucającego wniosek nie przysługuje środek zaskarżenia, w orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że zażalenie jest dopuszczalne jedynie w przypadku merytorycznego rozpoznania wniosku (co do meritum tj. oddalenia wniosku lub też jego uwzględnienia przez wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy - por. m.in. postanowienie NSA z 2 grudnia 2025 r., sygn. akt III FSK 1010/23). Uznanie zatem dopuszczalności merytorycznej kontroli wniosku na etapie jego kontroli formalnej pozbawiałoby strony prawa do kontroli instancyjnej.
Kwestie w jakikolwiek sposób związane i wkraczające w ocenę merytoryczną wniosku, nie mogą stanowić podstawy do jego odrzucenia również ze względu na art. 5a § 7 p.u.s.a, zgodnie z którym, o odrzuceniu wniosku niespełniającego wymagań, o których mowa w § 5, Naczelny Sąd Administracyjny zawiadamia właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy pełnomocnik. Przepis ten ma wyraźny charakter sankcyjny, zatem warunki wniosku określone w art. 5a § 5 p.u.s.a. nie mogą być intepretowane w sposób, który mógłby prowadzić do fasadowości instytucji uregulowanej w art. 5a ust. 1 p.u.s.a. i pozorności jej funkcji ochronnej i gwarancyjnej, przez stawianie wnioskowi takich wymogów formalnych, których spełnienie nie byłoby zależne wyłącznie od staranności strony, lecz zależało od oceny merytorycznej sądu, co mogłoby stanowić niedopuszczalne w świetle prawa ograniczenie prawa stron do składania takich wniosków (por. m.in. postanowienie NSA z 27 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 719/24).
Fundamentalne konstytucyjne argumenty dotyczące istoty instytucji testu niezawisłości nie pozwalają zatem zaakceptować takiego sposobu rekonstrukcji treści norm art. 5a § 5 w zw. z art. 5a § 1 p.u.s.a., której konkluzją byłoby stwierdzenie, że w przypadku zawarcia we wniosku odniesienia do okoliczności danej sprawy oraz okoliczności dotyczących uprawnionego i charakteru sprawy, możliwe jest odrzucenie wniosku na skutek uznania, że zawiera on braki formalne z tego powodu, że przedstawione we wniosku dowody na naruszenie standardów niezawisłości i bezstronności nie są w ocenie sądu dowodami niebudzącymi wątpliwości lub że według sądu podniesiona we wniosku argumentacja nie wykazała czy naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ponownego podkreślenia bowiem wymaga, że ocena zasadności podanych we wniosku okoliczności stanowić może przedmiot oceny merytorycznej przez sąd, a nie oceny formalnej. Uznanie niezasadności tych okoliczności nie może zatem prowadzić do odrzucenia wniosku, lecz do jego oddalenia, są to bowiem elementy, które powinny podlegać ocenie merytorycznej, a nie formalnej. Raz jeszcze należy zatem potwierdzić trafność poglądu o konieczności powiązania we wniosku zarzutu naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności z jego możliwym wpływem na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy (por. J. Chlebny, W. Chróścielewski, Test niezawisłości i bezstronności sędziego - forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, PiP 2024, nr 6, s. 13) i jednocześnie wskazać, że w dotychczasowym orzecznictwie NSA utrwalone wydaje się być stanowisko, że do odrzucenia wniosku dojść może jedynie wówczas, gdy ten wniosek nie spełnia wymogów formalnych, tj. gdy we wniosku "nie wskazano na jakiekolwiek okoliczności i dowody mogące prowadzić do uznania, że udział Sędziego (...) w rozpoznaniu skargi kasacyjnej, mając na uwadze charakter sprawy i okoliczności dotyczące zgłaszającej wniosek spółki, może prowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności przy rozpoznawaniu spraw" (por. np. postanowienie NSA z 25 listopada 2025 r., III FSK 1140/24, pkt 9 i 10, w którym NSA odrzucił wniosek stwierdzając, że "Wskazane we wniosku okoliczności nie odnoszą się do tej konkretnej sprawy, lecz są na tyle ogólne, że ich treść przy założeniu uwzględnienia ich słuszności mogłaby stanowić podstawę skuteczności każdego tego typu wniosku w trybie art. 5a § 1 p.u.s.a."; por. także wcześniejsze postanowienia NSA: z 22 października 2025 r., III FSK 905/23 oraz III FSK 1010/23, w których NSA odrzucając wniosek stwierdził że "Brak jest w nim mianowicie żądania stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 1, tj. brak jest żądania zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, gdyż w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy"; por. też np. postanowienia NSA z 11 grudnia 2023 r. i z 13 czerwca 2024 r. sygn. akt III OSK 467/23). Wbrew twierdzeniu zażalenia, nie doszło więc w tej sprawie do odstąpienia od utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego w zakresie wykładni art. 5a § 1 p.u.s.a., tj. konieczności zbadania standardów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem konkretnej sprawy i okoliczności dotyczących uprawnionego.
Z całą mocą podkreślić zatem należy, że ocena, iż wskazane we wniosku okoliczności dotyczące danego sędziego w okolicznościach danej sprawy oraz dotyczące uprawnionego i charakteru sprawy nie dowodziły naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, stanowi ocenę merytoryczną, a więc nie może prowadzić do odrzucenia wniosku jako niespełniającego wymogów formalnych. Ocena bowiem czy wskazane we wniosku przesłanki rzeczywiście stanowią zindywidualizowane okoliczności mogące stanowić wobec sędziego objętego wnioskiem z art. 5a p.u.s.a. podstawę wyłączenia od orzekania w danej sprawie i czy przedstawione we wniosku dowody na naruszenie standardów niezawisłości i bezstronności są niebudzącymi wątpliwości ma charakter merytoryczny, a nie formalny. Nie oznacza to rozszerzenia przesłanek wyłączenia sędziego na podstawie art. 5a § 13 p.u.s.a. i nie prowadzi do dopuszczenia możliwości merytorycznej oceny wniosku niespełniającego wymogów formalnych, lecz stanowi prawidłowe rozdzielenie etapu badania formalnego i badania merytorycznego takiego wniosku. Tych etapów nie można ze sobą utożsamiać, naruszałoby to bowiem istotę unormowanej przepisami ustawowymi instytucji prawnej testu niezawisłości, wyłożoną w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r, sygn. akt I FPS 3/22.
Z tego powodu pogląd wnoszącej zażalenie, że zarzuty jej stawiane są pozbawione podstaw, a podane okoliczności nie dowodzą niespełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności, nie stanowi argumentu przemawiającego za odrzuceniem wniosku w niniejszej sprawie, gdyż odnosi się do jego zasadności merytorycznej, co mogłoby jedynie doprowadzić do ewentualnego oddalenia wniosku, a nie do jego odrzucenia.
W tej sprawie nie zachodzi także żadna inna okoliczność świadcząca o niedopuszczalności wniosku, która mogłaby uzasadniać jego odrzucenie. Wniosek został złożony wobec sędziego sądu administracyjnego, wyznaczonego do rozpoznania skargi kasacyjnej (art. 5a § 2 p.u.s.a.), przez uprawnioną stronę postępowania (art. 5a § 3 p.u.s.a), sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 5a § 4 p.u.s.a. w zw. z art. 175 § 3 pkt 1 p.p.s.a.).
Nie jest zrozumiały podniesiony przez wnoszącą zażalenie w punkcie II zażalenia zarzut pozbawienia prawa do bezstronnego i niezależnego sądu w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP, art. 19 akapit 1 zdanie 2 TUE oraz art. 6 ust. 1 Konwencji, wobec twierdzenia, że zdaniem Skarżącej: "skład Sądu w niniejszej sprawie ukształtowany został w zasadniczej części z udziałem osób, które przed 2018 r. wzięły udział w postępowaniu konkursowym na urząd sędziego w oczywiście nietransparentnej i pozornej procedurze nominacyjnej, pomijającej ocenę rzeczywistych kompetencji do wykonywania zawodu sędziego tego Sądu, z zastosowaniem pozornego trybu odwoławczego, odbierającego samodzielność decyzyjną organowi uprawnionemu konstytucyjnie do przedstawiania wniosków o powołanie sędziów, w utajnionej procedurze, co wielokrotnie stwierdził Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniach" (str. 20 zażalenia z 4 marca 2025 r.). W uzasadnieniu zażalenia nie zawarto argumentów uzasadniających ten zarzut, ograniczono się bowiem jedynie do jego powtórzenia (s. 20 pkt c). Tak sformułowane ogólne stwierdzenia uznać należy za pozostające bez związku z tą sprawą, zwłaszcza że żaden z sędziów wyznaczonych do rozpoznania zażalenia w tej sprawie nie został wyłączony od orzekania z powodów wskazywanych we wnioskach składanych przez Skarżącą w przewidzianym prawem trybie. Tak więc uznać należy, że pogląd kwestionujący skład orzekający nie jest zasadny, biorąc także pod uwagę prawidłowo przeprowadzoną procedurę losowania w trybie § 30 Regulaminu NSA.
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 197 § 2 ppsa (pkt IV petitum zażalenia). Przepis art. 141 § 4 ppsa ma charakter formalny i określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie orzeczenia sądu. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie te elementy, zostało ono bowiem sporządzone w taki sposób, że możliwa jest jego kontrola instancyjna. Wbrew twierdzeniu wnoszącej zażalenie, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia NSA nie pominął okoliczności wskazanych w punktach IV a-e zażalenia w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Ewentualna zaś merytoryczna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez wnoszącą zażalenie innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie stanowi o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a.
Nie zasługują również na uwzględnienie pozostałe zarzuty sformułowane w pkt od III do VII zażalenia.
Wbrew twierdzeniom Skarżącej, Sąd I instancji przedstawił trafną wykładnię art. 5a § 1 pusa, wskazując, że badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności powinno zostać przeprowadzone "z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu". Wpisana w treść tej regulacji koniunkcja wyraża się w konieczności uwzględniania (i rozważenia) obu wymienionych w tym przepisie okoliczności, przy czym pełna jego wykładnia – językowa, celowościowa i systemowa – prowadzą do wniosku, że do wyłączenia sędziego w trybie art. 5a § 1 – 13 pusa nie jest konieczne spełnienie łącznie obu ww. przesłanek.
Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, opisywana regulacja literalnie wprowadza obowiązek "uwzględnienia" wskazanych w niej okoliczności, co obliguje do ich rozważenia, wzięcia pod uwagę, przeanalizowania. W kontekście celu tej regulacji, jakim jest zagwarantowanie obiektywnego rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej przez bezstronnych i niezawisłych sędziów oraz mając na uwadze konstytucyjnie gwarantowane standardy niezawisłości sędziego (art. 178 Konstytucji RP), brak byłoby podstaw do przyjęcia, że sędzia spełnia wymóg niezawisłości i bezstronności, w sytuacji, gdy przeczą temu - choćby tylko niektóre - okoliczności spośród wymienionych w art. 5a § 1 pusa. Podzielić tym samym należy stanowisko prezentowane w piśmiennictwie prawniczym, zgodnie z którym "przesłankami wyłączenia są zarówno okoliczności związane z powołaniem sędziego, jak i jego postępowaniem po tym powołaniu (...) trzeba odczytywać więc te przesłanki wyłączenia sędziego tak, jakby każda z nich mogła oddzielnie uzasadniać wyłączenie sędziego" (zob. cyt. już powyżej: J. Chlebny, W. Chróścielewski, Test niezawisłości i bezstronności sędziego – forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, PiP z 2024 r., nr 6, s. 12; por. też m.in. wyrok NSA z 7 października 2024 r., sygn. akt III FSK 605/24). Spójnik "i" w sformułowaniu "z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu", nie pełni tu funkcji koniunkcyjnej.
Dodatkowo podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie zarzut ten o tyle nie mógłby odnieść zamierzonego skutku - niezależnie od tego czy pogląd Skarżącej w tej kwestii jest słuszny, czy też nie - gdyż obie ww. istotne przesłanki w przypadku sędzi NSA Anny Dalkowskiej, zostały spełnione.
Słusznie także Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdził, że wykładane w powyższy sposób przesłanki: "okoliczności danej sprawy", "z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy" powinny być odczytywane jako przesłanki negatywne uwzględnienia wniosku jedynie wtedy, gdy nie został on złożony w konkretnej sprawie administracyjnej, albo w stosunku do sędziego, który nie został "wyznaczony do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną" (art. 5a § 2 pusa), a zwłaszcza brak jest podstaw, by "okoliczności dotyczące uprawnionego", "okoliczności danej sprawy", czy "charakter sprawy" uzasadniały różnicowanie spraw sądowoadministracyjnych na sprawy "większej" wagi, w których standard niezawisłości sędziego powinien być realizowany oraz sprawy inne, gdy wymóg taki mógłby pozostać niespełniony. Prawo do bezstronnego i niezawisłego sądu jest konstytucyjnym, publicznym prawem podmiotowym, wiążącym w każdej sprawie sądowej, co jasno wynika z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Natomiast w myśl art. 178 ust. 1 Konstytucji, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie w pełnej rozciągłości podziela argumentację wyrażoną w tym zakresie przez Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie, a także w innych wcześniejszych podobnych sprawach (m.in. w postanowieniach NSA z 7 października 2024 r., sygn. akt III FSK 605/24 oraz z 10 stycznia 2025 r., sygn. akt: III FSK 458/23, III FSK 1405/23, III FSK 112/24, a także z 27 lutego 2025 r. sygn. akt III FSK 719/24), uznając jednocześnie za niecelowe jej szersze powtarzanie.
Także co do tej kwestii wskazać jednak dodatkowo należy, że w rozpoznawanej sprawie i ten zarzut nie mógłby odnieść zamierzonego skutku - niezależnie od tego czy pogląd Skarżącej w tej kwestii jest słuszny, czy też nie - gdyż we wniesionym w niniejszej sprawie wniosku wskazano indywidualne okoliczności danej sprawy dotyczące uprawnionego oraz charakteru sprawy, wymagane przez art. 5a pusa, uzasadniające zdaniem wnioskodawcy niespełnienie wymogów niezawisłości i bezstronności przez sędzię Annę Dalkowską.
Mając na uwadze treść i motywy uchwały NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, należy przyjąć, że przesłanka spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów "niezawisłości i bezstronności" ma charakter autonomiczny, z akcentem na niezawisłość jako kategorię szerszą od bezstronności, tj. obejmującą również bezstronność jako brak powiązań sędziego (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.), mających wpływ na orzekanie w postępowaniu sądowym na każdym jego etapie (postanowienie NSA z 7 października 2024 r., sygn. III FSK 605/24). Należy przy tym podkreślić, że kwestia bezstronności i niezawisłości sądu i sędziego nie może być sprowadzana wyłącznie do postaw osobistych i przymiotów charakteru sędziów. Bezstronność i niezawisłość mają swój substrat instytucjonalny. Wymagają rozwiązań instytucjonalnych, odnoszących się do organizacji sądów, statusu sędziów, mechanizmów ich powołania, separacji od władzy politycznej, organizacji procedur sądowych, gwarantujących rzeczywistą odrębność władzy sądowniczej, jej niezawisłość i bezstronność, odpowiadające modelowi państwa prawnego. Jest to konieczne nie tylko ze względów pragmatycznych, ale również ze względu na opinię społeczną. Ważne jest zastrzeżenie, że istotne jest, aby w odbiorze społecznym istniało przekonanie o niezawisłości, co określa się mianem niezawisłości w aspekcie obiektywnym. Dla jej realizacji konieczne jest przekonanie, że istniejące rozwiązania organizacyjno-prawne gwarantują realizację niezawisłości sędziów, brak takich rozwiązań lub ich ułomność stwarzają podstawy do zarzutów zależności i braku bezstronności ze strony obywateli (zob. I. Bogucka w: System Prawa Administracyjnego, T. 13 Etyka urzędnicza i etyka służby publicznej, red. H. Izdebski, C.H. Beck 2016, s. 482-483).
W powołanej uchwale NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego wskazano również, że pewne okoliczności mogą wskazywać, że mimo wadliwości procedury powołania co do konkretnego sędziego zachowany został minimalny standard warunkujący postrzeganie sądu jako bezstronnego i niezawisłego, w szczególności w sytuacji, w której dana osoba spełniałaby obowiązujące kryteria wskazania na urząd sędziego także w poprawnie ukształtowanej procedurze postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa.
Trafnie w tej sytuacji Sąd I instancji wskazał, że TSUE w wyroku z 22 lutego 2022 r., C-562/21 PPU, w odniesieniu do kryteriów naruszenia prawa podstawowego do sądu ustanowionego na mocy ustawy, w rozumieniu art. 47 akapit drugi KPP stwierdził, że nie każda nieprawidłowość w ramach powołania sędziów może być uznana za stanowiącą takie naruszenie. W ocenie TSUE, nieprawidłowość zaistniała przy powołaniu sędziów w ramach danego systemu sądownictwa skutkuje takim naruszeniem w szczególności, gdy ta nieprawidłowość ma taki charakter i wagę, że stwarza rzeczywiste ryzyko, że pozostałe władze - w szczególności władza wykonawcza - będą mogły skorzystać z nienależnych im uprawnień, w sposób zagrażający prawidłowości skutku, do którego prowadzi procedura powołania, wzbudzając w ten sposób w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego lub danych sędziów. TSUE podkreślił również, że stwierdzenie związane z istnieniem naruszenia wymogu dotyczącego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy oraz ze skutkami takiego naruszenia zależy od całościowej oceny określonej liczby okoliczności, które rozpatrywane łącznie przyczyniają się do powstania - w przekonaniu jednostek - uzasadnionych wątpliwości dotyczących niezawisłości i bezstronności sędziów. Trybunał Sprawiedliwości wyraził przy tym przekonanie, że okoliczność, że organ taki jak krajowa rada sądownicza, uczestniczący w procesie powoływania sędziów, składa się w przeważającej mierze z członków wybranych przez władzę ustawodawczą, nie może sama w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów wyłonionych w tym procesie (podobnie wyrok z 9 lipca 2020 r., Land Hessen, C-272/19, EU:C:2020:535, pkt 55, 56). Wymóg niezawisłości sędziowskiej, stanowiącej integralny element sądzenia, wchodzi w zakres istoty prawa do skutecznej ochrony sądowej oraz prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, które to prawo ma fundamentalne znaczenie jako gwarancja ochrony wszystkich praw, jakie podmioty prawa wywodzą z prawa Unii, oraz zachowania wartości wspólnych państwom członkowskim określonych w art. 2 TUE, w szczególności wartości państwa prawnego (por. wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska, C-791/19, EU:C:2021:596, punkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo). Należy zatem w całości zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji odnoszącym się do treści i motywów uchwały NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, przyjmując, że przesłanka spełniania przez sędziego sądu administracyjnego wymogów "niezawisłości i bezstronności" ma charakter autonomiczny z akcentem na niezawisłość jako kategorię szerszą od bezstronności, tj. obejmującą również bezstronność jako brak powiązań sędziego (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.), mających wpływ na orzekanie w postępowaniu sądowym na każdym jego etapie.
Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje również stanowisko, że niezawisłość obejmuje kilka elementów: 1) bezstronność w stosunku do uczestników postępowania; 2) niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych; 3) samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych; 4) niezależność od wpływów czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych; 5) wewnętrzną niezależność sędziego (zob.: J. Chlebny, W. Chróścielewski: Test niezawisłości i bezstronności sędziego – forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, PiP 2024, nr 6, s. 4-5 i powoływana tam literatura). Pojęcie "niezawisłość" jest zatem szersze niż "bezstronność", która odnosi się wyłącznie do braku jakichkolwiek powiązań, pozytywnych i negatywnych, w stosunku do stron postępowania lub przedmiotu sprawy. Walor niezawisłości uzyskuje szczególną wagę w sądach administracyjnych rozpatrujących sprawy, w których jedną ze stron postępowania sądowoadministracyjnego jest organ administracji publicznej, a więc - odnosząc to do wyrażonej w art. 10 ust. 1 Konstytucji RP zasady podziału władzy - organ władzy wykonawczej. W przypadku postępowania sądowoadministracyjnego bezstronnym sędzią sądu administracyjnego jest zatem taki sędzia, który nie jest powiązany ze stronami postępowania lub ze sprawą w sposób określony w art. 18, art. 19 lub art. 285i § 2 ppsa. "Niezawisłość" obejmuje zaś swym zakresem bezstronność, odnosząc się także do braku jakiegokolwiek podporządkowania sędziego w procesie sprawowania urzędu czynnikom administracyjnym, politycznym, ale także poglądom opinii społecznej.
Sędzia jest podporządkowany jedynie Konstytucji i ustawom, przy czym podporządkowanie to oznacza również wymóg poszanowania art. 91 ust. 1-3 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami". Zgodnie z art. 19 ust. 1 TUE, poszanowanie prawa w wykładni i stosowaniu Traktatów zapewnia Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Z kolei według art. 46 ust. 1 EKPC, "Wysokie Układające się Strony zobowiązują się do przestrzegania ostatecznego wyroku Trybunału we wszystkich sprawach, w których są stronami".
Powołane w niniejszej sprawie we wniosku okoliczności towarzyszące powołaniu sędzi Anny Dalkowskiej do pełnienia funkcji sędziego NSA, szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jak i okoliczności jej postępowania po powołaniu, uzasadniają stanowisko Spółki, że orzekanie przez sędzię Annę Dalkowską w sprawie o sygn. akt III FSK 1405/23 naruszałoby standard niezawisłości i bezstronności, wobec wpływu na wynik sprawy, mającej charakter sprawy z zakresu prawa finansowego i dotyczącej interesu prawnego O. S.A.
Wnioskujący trafnie podkreśla, że postawa sędzi NSA Anny Dalkowskiej, po pominięciu kilku szczebli kariery i awansie z sądownictwa powszechnego bezpośrednio na stanowisko sędziego NSA oraz po powołaniu na urząd sędziego, nie daje rękojmi niezawisłości i bezstronności w sporze Spółki z administracją podatkową, w którym powołuje się ona na zasady i przepisy prawa UE. Ze względu na uzewnętrzniany w przestrzeni publicznej przez sędzię Annę Dalkowską negatywny, a jednocześnie sprzeczny z Konstytucją RP i wiążącymi umowami międzynarodowymi, stosunek do stosowania prawa Unii Europejskiej wnioskodawca uważa za wątpliwe posiadanie przez nią w tej sprawie przymiotów niezawisłości i bezstronności. Sędzia, który publicznie wyraża poglądy o niewiążącym charakterze części unormowań prawnych, obowiązujących również w polskim porządku prawnym, może wzbudzać u skarżącej kasacyjnie spółki uzasadnioną obawę, że jej sprawa zostanie rozstrzygnięta według nieznanych kryteriów, a sędzia rozpatrujący sprawę nie jest "zawisły" od prawa powszechnie obowiązującego, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska wnoszącej zażalenie, że brak jest dowodów wpływu ewentualnego braku jej bezstronności i niezawisłości na okoliczności sprawy o sygn. akt III FSK 1405/23, w tym okoliczności dotyczących uprawnionego i charakteru sprawy, co w jej ocenie doprowadziło do niedopuszczalnej w świetle orzecznictwa TSUE, abstrakcyjnej oceny wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego tj. modelu abstrakcyjnego testu bezstronności.
Sędzia Anna Dalkowska została powołana na stanowisko sędziego NSA postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 15 lutego 2021 r., Nr 1130.20.2021, na wniosek KRS (uchwała nr 487/2020 z 18 czerwca 2020 r.) - ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. W wyniku tej nowelizacji w skład KRS wchodzi obecnie 19 osób wybranych przez Sejm (w tym 15 sędziów), 2 osoby wybrane przez Senat, po jednej wybranej przez Prezydenta RP i przez Radę Ministrów oraz z urzędu: Prezes SN i Prezes NSA. Podkreślenia zatem wymaga, że wyraźnie wskazane we wniosku kwestionowanie legalności powoływania sędziów na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r., nie jest w tej sytuacji wyłącznie subiektywnym zapatrywaniem wnioskodawcy. Legalność powołania sędziów na wniosek ukształtowanego podmiotowo w opisany powyżej sposób organu zakwestionowano w orzecznictwie, np.: w wyroku Wielkiej Izby TSUE z 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18, A.K. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa i C.P. i D.O. przeciwko SN (EU:C:2019:982), w wyroku Wielkiej Izby TSUE z 21 grudnia 2023 r. w sprawie C-718/21 przeciwko KRS; w wyrokach ETPC: z 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19, Reczkowicz przeciwko Polsce (HUDOC); z 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i 57511/19 Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (HUDOC); z 3 lutego 2022 r., skarga nr 1469/20, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (HUDOC).
Podstawą i przyczyną unormowań prawnych, które weszły w życie od 15 lipca 2022 r. (a więc od dnia wejścia w życie ustawy z 9 czerwca 2022 r.) - stanowiących również podstawę rozpatrywania wniosku z 3 grudnia 2024 r. - było podważanie statusu sędziów, którzy zostali powołani przez KRS w składzie ukształtowanym ustawą z 8 grudnia 2017 r. Należy w związku z tym z całą mocą podkreślić, że powyższe stanowisko (oraz stanowisko wnioskodawcy w tej sprawie), nie dotyczy istoty funkcjonowania KRS jako konstytucyjnego organu państwa, lecz jako organu ukształtowanego podmiotowo przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. oraz działalności tak ukształtowanej KRS. Kwestia braku instytucjonalnego zakwestionowania konstytucyjności tak ukształtowanej KRS nie zmienia faktu, że jej kształt został oceniony we wskazanych wyżej i wiążących Rzeczpospolitą Polską orzeczeniach, jako niespełniający standardów prawa UE wynikających z art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE, zgodnie z którymi "Państwa Członkowskie ustanawiają środki zaskarżenia niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii". Utrwalone już orzecznictwo TSUE prezentuje stanowisko, że wymagane na mocy prawa UE w odniesieniu do sądów, do których należy dokonywanie wykładni i stosowanie prawa UE, gwarancje niezawisłości i bezstronności oznaczają, że muszą istnieć zasady: co do składu organu, powoływania jego członków, okresu trwania ich kadencji oraz powodów ich wyłączania lub odwołania, pozwalające w przekonaniu jednostek wykluczyć wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niepodatności tego organu na czynniki zewnętrzne oraz jego neutralności względem ścierających się przed nim interesów. Wymóg niezawisłości sędziowskiej stanowi integralny element sądzenia, wchodzi tym samym w zakres istoty prawa do skutecznej ochrony sądowej oraz prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, które ma fundamentalne znaczenie jako gwarancja ochrony wszystkich praw wywodzonych przez podmioty prawa z prawa Unii oraz zachowania wartości wspólnych państwom członkowskim określonych w art. 2 TUE, w szczególności wartości państwa prawnego (por. wyrok TSUE z 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska, C-791/19, EU:C:2021:596, punkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).
Opisane powyżej, podmiotowe ukształtowanie KRS przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r., stanowi jeden z obligatoryjnych elementów kontekstu systemowo-celowościowego, a więc i oceny czy sędziowie powołani przy udziale tak "obsadzonej" Krajowej Rady Sądownictwa dają – mimo tego faktu - gwarancję niezawisłości i bezstronności. Jak podkreślono w wyroku Wielkiej Izby TSUE z 21 grudnia 2023 r., w sprawie C-718/21 przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, KRS w "nowym" składzie, wynikającym z wprowadzenia art. 9a ustawy o KRS ukształtowany został w realiach, w których trwająca wówczas kadencja niektórych członków wchodzących wcześniej w skład tego organu, która zgodnie z art. 187 ust. 3 Konstytucji powinna trwać cztery lata, została skrócona, a na mocy art. 9a tej ustawy, piętnastu członków Rady - którzy są sędziami i byli wcześniej wyłaniani przez środowisko sędziowskie - zostało w "nowej" KRS wybranych przez Sejm z tym skutkiem, że 23 z 25 członków wchodzących w skład tego organu zostało w rzeczywistości wskazanych przez władzę wykonawczą i ustawodawczą, albo jest członkami organów tych władz (punkt 63 wyroku). TSUE tę właśnie okoliczność uznał za jeden z istotnych elementów systemowo-celowościowych wykazujący, że sędziowie powołani przy udziale "nowej" KRS nie dają gwarancji niezawisłości i bezstronności (punkt 77 wyroku). Okoliczność powyższa w żadnym wypadku nie może być bagatelizowana czy pomijana - również w tym postępowaniu - zwłaszcza, że orzeczenia te dotyczą KRS w kształcie podmiotowym wynikającym z ustawy z 8 grudnia 2017 r. Niewątpliwie zatem, powołanie sędzi Anny Dalkowskiej na wniosek KRS (uchwała nr 487/2020 z 18 czerwca 2020 r.), ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r. stanowi okoliczność istotną towarzyszącą jej powołaniu, której nie można pomijać.
Uzasadnienie postanowienia Sądu I instancji oraz treść wniosku z 3 grudnia 2024 r. (wraz z załącznikami), w sposób szczegółowy obrazują i wyjaśniają okoliczności powołania sędzi Anny Dalkowskiej na urząd sędziego Naczelny Sąd Administracyjny i jej postępowania po powołaniu, wykazując jednocześnie zasadność twierdzenia wnioskodawcy, że nie merytoryczne kwalifikacje i doświadczenie zawodowe były podstawą tego konkretnego powołania. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w II instancji za zbędne uznaje ponowne przywoływanie przebiegu postępowania przed KRS, w wyniku którego podjęto uchwałę nr 487/2020 z 18 czerwca 2020 r. Podkreślenia jednakże wymaga trafne stanowisko Sądu I instancji, który awans zawodowy sędzi sądu rejonowego Anny Dalkowskiej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznał za sytuację niewątpliwie nadzwyczajną, kiedy to sędzia sądu rejonowego z pominięciem szczebli kariery sędziowskiej zostaje od razu sędzią NSA (odpowiednikiem Sądu Najwyższego w strukturze sądownictwa powszechnego), nie legitymując się przy tym żadnym rzeczywistym doświadczeniem orzeczniczym w sprawach sądowoadministracyjnych (ani tym bardziej żadnym doświadczeniem w orzekaniu w sądzie odwoławczym). W istocie osoba legitymująca się teoretyczną wiedzą ogólną z zakresu prawa administracyjnego i doświadczeniem w pracy urzędniczej zyskała możliwość zdobycia doświadczenia w sądowym stosowaniu prawa finansowego, w ramach kontroli administracji publicznej, dopiero po powołaniu do pełnienia funkcji sędziego NSA, eliminując przy tym z uzyskania tego stanowiska osoby o znacznie wyższym przygotowaniu merytorycznym, mające wieloletnie doświadczenie w pracy sędziego sądu administracyjnego, w tym sędziego sądu administracyjnego orzekającego jako sędzia delegowany do NSA. Dodatkowego podkreślenia wymaga, że KRS - w konkursie na stanowisko sędziego NSA w Izbie Finansowej - za gorsze w stosunku do kandydatury sędzi Anny Dalkowskiej uznała kwalifikacje innych kandydatów w tym konkursie, o bogatym przygotowaniu merytorycznym oraz doświadczeniu orzeczniczym w zakresie prawa finansowego, jednocześnie w żadnym miejscu uzasadnienia podjętej przez siebie uchwały nie wskazując na jakiekolwiek kwalifikacje sędzi Anny Dalkowskiej w takim zakresie.
Wnosząca zażalenie, po otrzymaniu nominacji do pełnienia funkcji sędziego NSA, wbrew składanym przed KRS zapewnieniom - wynikającym z treści uzasadnienia uchwały nr 487/2020 z 18 czerwca 2020 r. - nie tylko od razu nie zrezygnowała z funkcji podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, sprawując ją jeszcze przez prawie dwa miesiące, ale już jako sędzia NSA pomijała sprzeczność takiego działania ze standardami demokratycznego państwa prawa i zasadą podziału władz, łączyła bowiem funkcję urzędniczą w strukturze władzy wykonawczej z funkcją sędziego sądu administracyjnego, powołanego do dokonywania w ramach sądownictwa administracyjnego kontroli administracji publicznej.
Skarżąca odnosząc się w uzasadnieniu zażalenia do tej argumentacji Sądu I instancji wyjaśniła, że wielu sędziów sądów administracyjnych na przestrzeni ostatnich 30 lat pełniło funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości a "niektórzy z nich jak np. sędzia NSA B. D. orzeka w sądzie do chwili obecnej" (str. 40 uzasadnienia zażalenia). Odnosząc się do powyższego, stwierdzić należy, że w uzasadnieniu postanowienia z 10 stycznia 2025 r. NSA w żaden sposób nie neguje legalności delegowania sędziów sądów administracyjnych do Ministerstwa Sprawiedliwości (dalej również: "Ministerstwo", "MS"), a wskazuje jedynie w sposób zindywidualizowany na postawę Sędzi po objęciu przez nią funkcji sędziego NSA. Nie skupiła się ona bowiem na realizacji sędziowskiej służby orzeczniczej, a swoje zaangażowanie zogniskowała raczej na pracy w Ministerstwie. Osobiste zaangażowanie w działalność pozaorzeczniczą - w MS, które było inicjatorem zmian w KRS - Skarżąca wyrażała w przestrzeni publicznej (m.in. Internet), zmiany te również otwarcie i jasno popierała, będąc silne związana z opcją polityczną dominującą w organach władzy wykonawczej przed 13 grudnia 2023 r. Nadto czyniła starania do uzyskania statusu członka KRS, z czym z kolei wiąże się zmniejszony wymiar orzekania w NSA. Nie można również stracić z pola widzenia, że KRS, ukształtowana przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r., jest wynikiem zaangażowania władzy wykonawczej, w której pracach i inicjatywach – jako urzędnik Ministerstwa (w tym pełniąc funkcję polityczną podsekretarza stanu) – sędzia Anna Dalkowska brała aktywny udział, publicznie wypowiadając się o zgodności z prawem przyjętego modelu KRS (co jest okolicznością powszechnie znaną). Aktualnie, jako członek Krajowej Rady Sądownictwa sędzia Anna Dalkowska reprezentuje Radę m.in. przed TK (uchwała KRS z 8 listopada 2024 r., Nr 974/2024). Znamienne jest przy tym, co należy raz jeszcze podkreślić, że sytuacja taka stanowi wynik dobrowolnego zaangażowania się Skarżącej w pracę tego organu, którego status w wiążącym orzecznictwie unijnym i międzynarodowym kwalifikowany jest jako niezgodny z tym prawem. Odnotowania również wymaga, powszechnie znana okoliczność, że sędzia Anna Dalkowska była członkiem grupy skupionej wokół Ministra Sprawiedliwości, realizującej jego program polityczny, którego jednym ze sztandarowych punktów była zmiana modelu KRS w kierunku wprowadzonym ustawą z 8 grudnia 2017 r. Okoliczność ta, jak i kryteria wyboru kandydatów zastosowane w konkursie zakończonym uchwałą KRS z 18 czerwca 2020 r., nr 487/2020, mogą wskazywać, że Krajowa Rada Sądownictwa, w tym konkretnym konkursie, popierała kandydatury ze swojego własnego środowiska z jednoczesną szkodą dla kandydatur osób legitymujących się kwalifikacjami znacznie przewyższającymi kwalifikacje osoby ostatecznie rekomendowanej. Stan taki może zaś budzić w odczuciu społecznym nie tylko uzasadnione wątpliwości, ale i przekonanie o braku niezawisłości sędzi Anny Dalkowskiej - w szczególności - gdy zważy się, że na charakter KRS, określany powszechnie jako "upolityczniony", wskazuje także orzecznictwo UE w przytaczanych powyżej orzeczeniach. Zatem nie można twierdzić, że jest to wyłącznie subiektywna ocena wnioskodawcy w tej sprawie.
Za prawidłowością powyższego wnioskowania przemawia również okoliczność braku złożenia przez Sędzię - już po otrzymaniu nominacji do pełnienia funkcji sędziego NSA - rezygnacji z funkcji podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, na co wskazywano już wyżej. Słusznie zatem Sąd I instancji zaakcentował dobrowolność i wysokie zaangażowanie Sędzi w prace organu władzy wykonawczej i promowanie przez nią w przestrzeni medialnej głoszonych przez tę władzę tez. Wobec tego, nie tylko okoliczności towarzyszące powołaniu sędzi sądu rejonowego Anny Dalkowskiej na stanowisko sędziego NSA, a również okoliczności jej postępowania po powołaniu na urząd sędziego NSA, wzbudzają uzasadnione przekonanie, że nie spełnia ona standardów niezawisłości i bezstronności, co bez wątpliwości może - w odczuciu społecznym - osłabiać zaufanie do bezstronności i niezawisłości sędziów NSA.
Za niezasadny uznać należało także zarzut, że Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem dokonał merytorycznej kontroli prawomocnej uchwały KRS nr 487/2020, rekomendującej Skarżącą do objęcia urzędu sędziego NSA, czego - zdaniem wnoszącej zażalenie - Sąd ten dopuścił się w zakresie wskazanym w pkt Va zażalenia. W szczególności - zdaniem Skarżącej - naruszono wymienione w tym zarzucie przepisy Konstytucji RP oraz art. 44 ustawy z 12 maja 2011 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w II instancji, Sąd I instancji merytorycznej kontroli ww. uchwały nie dokonywał. W sposób szczegółowy przedstawił natomiast okoliczności związane z powołaniem sędzi Anny Dalkowskiej na urząd sędziego NSA w toku procedury konkursowej przed KRS, nie podważając przy tym w żadnym aspekcie samego aktu rekomendacji. Ustalenia Sądu w tym zakresie oraz dokonane oceny nie obejmowały legalności samej uchwały, a ograniczyły się do wskazania przesłanek niezbędnych do rozważenia w tej konkretnej sprawie, które z kolei - w ocenie tego Sądu - stały u podstaw podjęcia uchwały KRS nr 487/2020. Skarżąca zdaje się tu nie odróżniać procesowej kontroli legalności uchwał KRS od analizy dokonywanej przez Sąd I instancji w tej sprawie - w kontekście identyfikacji i oceny przesłanek z art. 5a pusa. Nawet bowiem negatywny dla sędziego poddanego testowi niezawisłości i bezstronności wynik takiej analizy, nie może stanowić przyczyny wyeliminowania z obrotu prawnego uchwały Krajowej Rady Sądownictwa.
Podobnie pozbawiony podstaw jest zarzut z pkt Vb zażalenia, że kwestionowane postanowienie NSA wydane zostało "(...) z całkowitym pominięciem powszechnie obowiązujących wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2019 r. sygn. akt K 12/18 i z dnia 4 marca 2020 r. sygn. akt K/2." (Skarżąca nie podała pełnej sygnatury akt tej sprawy) - sprecyzowany w kolejnych punktach zażalenia.
Na wstępie wyjaśnić należy, że NSA wydając zaskarżone postanowienie powołał się na uzasadnienie uchwały NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 - odwołującej się do oceny obiektywnych warunków postrzegania sądu jako niezawisłego i bezstronnego, zgodnie z kryteriami wskazanymi w wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r. w sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18 oraz nawiązującej do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb SN: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-l-4110-1/20). Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie wskazuje, że treść uzasadnienia kwestionowanego postanowienia Sądu I instancji w sposób jednoznaczny obrazuje kryteria, które należało rozważyć przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędziego złożonego w trybie art. 5 a § 1 pusa - co Sąd I instancji bez wątpienia uczynił.
Rozstrzygając o wadze zgłoszonych we wniosku przez skarżącą kasacyjnie okoliczności, związanych tak z powołaniem jak i z postępowaniem Sędzi po powołaniu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że mają one znaczenie zarówno ze względu na osobę uprawnionego, jak i okoliczności sprawy. Nie można przy tym pomijać, co wskazano już wyżej, że sprawa dotyczy skargi kasacyjnej podmiotu, który jest spółką Skarbu Państwa, której pozycja gospodarcza i kierownictwo wykazywało silne związki z uprzednią władzą wykonawczą i polityczną. Wnioskodawca w piśmie z 3 grudnia 2024 r. powołuje się wprost na okoliczności świadczące o współdziałaniu Skarżącej z władzą wykonawczą, zarówno w okresie poprzedzającym jej powołanie na stanowisko sędziego NSA, jak również po nim. Podkreślić w tym miejscu ponownie należy, że kwestia niezawisłości i bezstronności sędziego musi być postrzegana z uwzględnieniem całokształtu okoliczności. Kluczową rolę odgrywa tu wyłączenie możliwości przypisania sędziemu związków z władzą wykonawczą, zaś możliwe relacje sędziego z władzą wykonawczą czy z ośrodkami władzy politycznej, mogą uzasadniać zastrzeżenia co do jego niezawisłości i bezstronności w odczuciu stron postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym, w całości podziela argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, odnoszącą się do mechanizmu kontroli standardu niezawisłości i bezstronności sędziego. Zauważa przy tym, że w rozpoznawanym zażaleniu brak jest skonkretyzowanej, merytorycznej wypowiedzi, która skutecznie zakwestionowałaby wskazane w wiążącej uchwale siedmiu sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r. kryteria. Trudno bowiem polemizować z tezą, że "przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów."
Sąd I instancji dokonał przy tym trafnej, w realiach rozpoznawanego wniosku, konkretyzacji kryteriów objętych "testem niezawisłości i bezstronności" sędziego, które następnie w sposób logiczny i spójny powiązał z okolicznościami analizowanej sprawy dotyczącymi tak skarżącej kasacyjnie Spółki jak i sędzi NSA Anny Dalkowskiej. Wbrew twierdzeniom wnoszącej zażalenie, dokonana analiza nie nosi przy tym w żadnej mierze cech "abstrakcyjnej oceny wniosku". Przeciwnie - została ona ściśle i rzeczowo powiązana z okolicznościami analizowanej sprawy, uzasadniającymi wyłączenie sędzi NSA Anny Dalkowskiej wobec: charakteru sprawy i okoliczności dotyczących wnioskodawcy i wnoszącej zażalenie. Prawidłowo uwzględniono okoliczność podniesioną we wniosku, a mianowicie że w tej sprawie chodzi o sprawę podatkową spółki, w której dominującą pozycję ma Skarb Państwa, a z uwagi na opisane powyżej okoliczności "towarzyszące jej powołaniu i postępowaniu po powołaniu", w tym zwłaszcza jej związanie z opcją polityczną dominującą w organach władzy wykonawczej przed 13 grudnia 2023 r., zachodzi prawdopodobieństwo, że nawet w przypadku uznania argumentów Spółki podnoszonych w skardze kasacyjnej, Sędzia może nie być obiektywna w rozstrzyganiu sprawy dotyczącej obciążeń finansowych tej spółki wobec Skarbu Państwa, chociażby z uwagi na zmiany w strukturach Spółki. Sąd I instancji wskazał też na specyfikę tej konkretnej Spółki, której pozycja gospodarcza i jej kierownictwo wykazywały silne związki z uprzednią władzą wykonawczą i polityczną. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd powołał się na medialnie eksponowane w przeszłości przez władzę wykonawczą liczne wspólne przedsięwzięcia natury społecznej i gospodarczej z tą Spółką oraz wskazał na udział tej Spółki w realizacji decyzji gospodarczych władzy wykonawczej. Wbrew zatem zarzutowi zażalenia, przeprowadzony przez NSA I instancji test niezawisłości nie był abstrakcyjny, lecz powiązany został z "okolicznościami danej sprawy", uwzględniając "okoliczności dotyczące uprawnionego oraz charakter sprawy".
W tym stanie rzeczy za trafne uznać należało stanowisko Sądu I instancji, że w sprawie objętej wnioskiem z 3 grudnia 2024 r. spełnione zostały przesłanki określone dyspozycją art. 5a § 1 pusa, uzasadniające wyłączenie sędzi NSA Anny Dalkowskiej od rozpoznania sprawy o sygn. III FSK 1405/23. Analiza i ocena podniesionych w zażaleniu zarzutów - w odniesieniu do powyżej opisanych okoliczności sprawy - w tym okoliczności dotyczących powołania sędzi Anny Dalkowskiej i jej postępowania po powołaniu oraz okoliczności niniejszej sprawy, jak również przywołanych powyżej tez orzecznictwa i piśmiennictwa doprowadziła NSA rozpoznający zażalenie do konkluzji, że Sąd I instancji prawidłowo uznał zasadność wniosku Spółki i na podstawie art. 5a § 13 pusa, wyłączył Sędzię Annę Dalkowską od rozpoznawania sprawy o sygn. akt III FSK 1405/23.
Biorąc powyższe pod uwagę, zażalenie - jako nieuzasadnione - należało oddalić.