Wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2026, sygn. III FSK 1425/25

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy spełniony zostanie warunek wymieniony w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. dla zwolnienia od podatku w postaci zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych jeszcze przed powstaniem obowiązku podatkowego. W tej mierze należy podzielić ocenę Sądu I instancji, iż mamy do czynienia ze spełnieniem ww. warunku.

Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli: 1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2. Ponadto w myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 u.p.s.d. obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze darowizny - z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia.

W sprawie prawidłowo uznano, że obowiązek podatkowy powstał z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, co miało miejsce odpowiednio: 24 marca 2020 r., 20 czerwca 2020 r. oraz 26 czerwca 2020 r.

Nabycie takie jest wolne od podatku, jeżeli podatnik wykona pewne czynności. Mianowicie jeśli zgłosi nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 (art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d.). Bezskuteczny upływ terminu na złożenie zgłoszenia powoduje, że nie podlega on przywróceniu, lecz skutkuje utratą zwolnienia podmiotowego i opodatkowanie uprawnionego na zasadach określonych. Zgłoszenie jest w istocie informacją udzieloną organowi podatkowemu, że w związku z nabyciem własności, czy prawa majątkowego, chce on skorzystać z ustawowego zwolnienia od podatku od spadków i darowizn (por. wyrok NSA z 4 lutego 2025 r., III FSK 1179/23).

Zastosowanie ulgi podatkowej przewidzianej w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. stanowi prawo, a nie obowiązek podatnika. Dlatego też podatnik ma prawo, a nie obowiązek złożenia zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych. Zgłoszenie powinno stanowić, złożone w określonym terminie oświadczenie obdarowanego zaliczonego do kręgu ściśle oznaczonych osób, że nabył w drodze darowizny własność rzeczy lub praw majątkowych. Oświadczanie to powinno przy tym stanowić wyraz dążenia obdarowanego do uzyskania zwolnienia. Nie ujawniając we właściwym czasie wobec organu podatkowego wszystkich otrzymanych w darowiźnie rzeczy i praw majątkowych obdarowany godzi się na ustalenie z tego tytułu należnego podatku od spadków i darowizn.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela przywołaną w uzasadnieniu Sądu I instancji argumentację, odwołującą się do tezy sformułowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1538. W ww. wyroku zasadnie wskazano, iż brak jest racjonalnych podstaw do przyjęcia, aby wcześniejsze - niż uprawomocnienie się orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku - zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze dziedziczenia pozbawiało podatnika prawa do zwolnienia od podatku z tytułu nabycia spadku. Trafnie podkreślono, iż ustawodawca wymaga jedynie, aby zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych nastąpiło w terminie miesiąca liczonego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Dzień ten umożliwia zatem obliczenie miesięcznego terminu, do którego to czasu podatnik powinien zdążyć powiadomić właściwego naczelnika urzędu skarbowego o nabyciu własności rzeczy w drodze spadku. Nie oznacza to jednakże, że wcześniejsze złożenie takiego zeznania pozbawia podatnika prawa do zwolnienia podatkowego. Nie wykluczył tego ustawodawca, gdyż zgodnie z literalnym brzmieniem art. 4a ust. 1 pkt 1, określony w nim termin wskazywał jednoznacznie na sposób obliczenia terminu końcowego. Natomiast, gdyby zamiarem ustawodawcy było określenie terminu początkowego liczonego od daty uprawomocnienia się orzeczenia sądu, redagując przepis zamieściłby zwrot "nie wcześniej niż" od dnia uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku.".

W związku z powyższym należy uznać, iż Sąd I instancji prawidłowo zinterpretował treść art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. Dlatego też zarzut naruszenia tego przepisu prawa należy ocenić jako chybiony.

Mając na uwadze przedstawioną powyższą argumentację Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

SNSA Tomasz Kolanowski SNSA Dominik Gajewski (del.)SWSA Anna Sokołowska