3) art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 2432 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej jako "k.p.c.") oraz art. 233 § 1 k.p.c. polegające na całkowitym zignorowaniu dołączonego do skargi dowodu z dokumentu "Informatyzacja Postępowania Sądowoadministracyjnego", w sytuacji gdy sąd nie wydał wymaganego postanowienia o jego pominięciu, a zatem obowiązany był do przeprowadzenia dowodu z załączonego dokumentu i w tym celu ustosunkować się do jego treści, zwłaszcza gdy wskazywała ona na automatyczne uzyskiwanie przez użytkownika platformy ePuap powiadomień na adres mailowy powiązany ze skrzynką o wszelkich przychodzącej korespondencji oraz brak w niej było jakichkolwiek informacji o fakultatywnym charakterze powiadomień, a zatem treść tego dokumentu stanowiła gwarancję udzieloną od podmiotu publicznego o otrzymywaniu na adres mailowy przypisany do skrzynki powiadomienia o wszelkiej korespondencji przychodzącej, o czym wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 maja 2024 r. (l FSK 1236/20).
4. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.
5.1. Niniejsze uzasadnienie wyroku ograniczone jest do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, gdyż stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną (zob. wyrok NSA z 23 maja 2023 r., II OSK 1780/20). Z tego względu uzasadnianie wyroku oddalającego skargę kasacyjną, nie musi zawierać opisu przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, które to elementy są obligatoryjne w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W tej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego z art. 183 § 2 p.p.s.a.
Granice skargi kasacyjnej wyznaczone są wskazanymi w niej podstawami, którymi mogą być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym w skardze kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie. Zgodnie z art. 176 § 1 p.p.s.a. skarżący jest zobowiązany określić podstawy kasacyjne i szczegółowo je uzasadnić.
5.2. Mając na uwadze treść skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności wskazać należy, że za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 o.p. poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu do wniesienia odwołania.
Zgodnie z art. 162 § 1 o.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, że strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku, gdy skarżący reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to brak winy pełnomocnika jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności. Jednocześnie w takim przypadku kryterium staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat, radca prawny czy doradca podatkowy posiadają stosowne przygotowanie zawodowe i znajomość procedur zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Z uwagi na wykonywany zawód, wymaga się od nich zachowania szczególnej staranności, charakteryzującej się pełnym profesjonalizmem i rzetelnością w prowadzeniu spraw mocodawców. Skutki czynności podejmowanych przez pełnomocnika strony obciążają samą stronę. Profesjonalny pełnomocnik dysponuje wiedzą teoretyczną oraz praktyczną związaną ze stosowaniem procedur przed sądami oraz organami administracji publicznej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że skarżąca przyczyn uchybienia terminu upatruje w tym, że na skrzynkę mailową pełnomocnika strony nie wpłynęły powiadomienia o wpłynięciu decyzji na skrzynkę odbiorczą ePuap. Z tego powodu pełnomocnik nie odebrał decyzji a o jej wydaniu dowiedział się w rozmowie telefonicznej z pracownikiem organu 28 stycznia 2025 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za prawidłową należy uznać argumentację zaprezentowaną przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w niniejszej sprawie nie wykazano, że przyczyna uchybienia terminowi, tj. wskazywany brak powiadomienia na adres mailowy o wpływie korespondencji na skrzynkę ePuap, uzasadniała jego przywrócenie.
Z akt sprawy wynika bowiem, że wraz z pismem z 4 listopada 2024 r. pełnomocnik strony złożył dokumentację potwierdzającą swoje umocowanie do działania w sprawie. Pismo pełnomocnika z 4 listopada 2024 r. wraz z załącznikami wpłynęło do organu podatkowego zarówno w formie elektronicznej przez ePuap, jak też w formie tradycyjnej. W dokumencie pełnomocnictwa sporządzonym na formularzu PPS-1, jak też w treści pisma pełnomocnika, podano adres elektroniczny do doręczeń ePuap. Pełnomocnik wybrał zatem ten kanał korespondencji z organem w niniejszej sprawie. Zgodnie z tym wyborem, dalsza korespondencja kierowana była do niego w formie elektronicznej na wskazany adres ePuap. Korespondencja ta obejmowała zarówno informację o terminie załatwienia sprawy, zawiadomienie w trybie art. 200 o.p., jak i końcowo decyzję wymiarową z 16 grudnia 2024 r.
Z treści Urzędowego Poświadczenia Odbioru dla decyzji wymiarowej wynika, że do pełnomocnika dwukrotnie wysłano powiadomienie o korespondencji, pierwsze 17 grudnia 2024 r., drugie 25 grudnia 2024 r. Wobec niepodjęcia korespondencji przez pełnomocnika organ, uznał decyzję za doręczoną 1 stycznia 2025 r. Pełnomocnik strony 28 stycznia 2025 r. zadzwonił do organu z zapytaniem o stan sprawy i w trakcie tej rozmowy uzyskał informacje o wydanej decyzji.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że działający w niniejszej sprawie pełnomocnik nie dochował wymaganej przez niego staranności w prowadzeniu sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że dla zachowania niezbędnej staranności profesjonalny pełnomocnik powinien regularnie sprawdzać stan skrzynki elektronicznej, którą wskazał jako właściwą dla komunikacji z organem administracji. Rzeczą pełnomocnika jest wybór odpowiedniej częstotliwość weryfikacji stanu skrzynki, również gdy nie otrzymał on dodatkowego powiadomienia na adres e-mail powiązany ze skrzynką ePuap. Logowanie się do skrzynki ePuap w odstępach czasu dłuższych niż okres w jakim organy podatkowe powinny załatwić sprawę nie spełnia tego wymogu. Profesjonalny pełnomocnik winien monitorować wpływ korespondencji. W niniejszej sprawie zaś zalogował się on do skrzynki ePuap po upływie niemal 3 miesięcy. Z wyjaśnień pełnomocnika strony wynika bowiem, że jeżeli chodzi o aktywność związaną z obsługą ePuap pełnomocnik ograniczył się do założenia skrzynki na ePuap, wysłania za jej pośrednictwem korespondencji do organu w trzech sprawach, co miało miejsce w listopadzie 2024 r., a następnie zalogowanie się do niej dopiero po rozmowie z pracownikiem organu podatkowego 28 stycznia 2025 r. Zaniechanie otwarcia/sprawdzenia skrzynki ePuap z uwagi na brak wiadomości e-mail (która z różnych względów może stać się dla jej adresata "niewidoczna"), należy w tej sytuacji traktować jako niedochowanie aktom należytej staranności przez profesjonalnego pełnomocnika. Co istotne brak sprawdzenia skrzynki ePuap przez ten okres czasu przez pełnomocnika nie został w żaden sposób wyjaśniony. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że po stronie pełnomocnika zachodziły obiektywne przeszkody uniemożliwiające dokonanie czynności procesowej w terminie.
5.3. Dodatkowo wbrew twierdzeniom strony, nie można uznać aby sąd pierwszej instancji przyjął, że strona winna udowodnić a nie uprawdopodobnić brak winy w niezachowaniu terminu.
Przepis 162 § 1 o.p. wskazuje, że podmiot wnoszący o przywrócenie terminu nie musi udowodnić zaistnienia okoliczności świadczących o braku winy, ale tylko je uprawdopodobnić. Uprawdopodobnienie co do zasady jest obwarowane mniejszymi wymogami formalnymi niż udowodnienie. Udowodnienie polega bowiem na wykazaniu, iż dana okoliczność wystąpiła ponad wszelką wątpliwość. Z kolei uprawdopodobnienie ogranicza się jedynie do wykazania, że dana okoliczność wystąpiła ze znacznym prawdopodobieństwem. Nie oznacza to jednak, że uprawdopodobnienie powinno się ograniczać do samych gołosłownych twierdzeń zainteresowanego lub że może być poparte jedynie wątpliwymi argumentami. O uprawdopodobnieniu można mówić dopiero w sytuacji, gdy wszelkie dokonane ustalenia wskazują na zaistnienie danej okoliczności, ale nie pozwalają na przekonanie się o tym ponad wszelką wątpliwość. Zadaniem podmiotu wnoszącego o przywrócenie terminu jest więc podjęcie wszelkich możliwych czynności pozwalających na wykazanie, że doszło do sytuacji, w której bez własnej winy nie dochował on terminu wskazanego przez ustawę.
W niniejszej sprawie pełnomocnik strony przedłożył wydruki mające potwierdzać brak wpływu powiadomienia na adres skrzynki e-mail o wpływie korespondencji na skrzynkę ePuap oraz instrukcję zakładania konta użytkownika, jak również publikację Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącą digitalizacji postępowania sądowoadministracyjnego. Dokumenty te miały w jego ocenie uprawdopodobniać fakt nieotrzymania powiadomień na skrzynkę ePuap, co miało świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi. Strona zdaje się jednak pomijać fakt, że organ wystąpił do Ministerstwa Cyfryzacji o informację dotyczącą prawidłowości w działaniu sytemu ePuap w okresie doręczenia decyzji wymiarowej w niniejszej sprawie. Zastępca Dyrektora Departamentu Transformacji Cyfrowej Ministerstwa Cyfryzacji w piśmie z 28 lutego 2024 r. wskazał, że w okresie od 16 do 31 grudnia 2024 r., a więc w czasie w jakim pismo oczekiwało na odebranie (a ściślej pobranie) pod adresem elektronicznym skrzynki ePuap, nie stwierdzono nieprawidłowości w działaniu systemu w zakresie powiadamiania odbiorców o przychodzących pismach na skrzynkę ePuap. Z Urzędowego Poświadczenia Odbioru, o którym była mowa we wcześniejszej części uzasadnienia, wynika natomiast że takie powiadomienia zostały wysłane. Tym samym twierdzenia strony zostały podważone.
Niezależnie jednak od powyższe, jak zasadnie przyjął sąd pierwszej instancji, w przypadku braku sprawdzania skrzynki ePuap przez pełnomocnika przez okres 3 miesięcy, nawet brak spornych powiadomień, nie uzasadniałby braku winy w niedochowaniu terminu, o czym była mowa wcześniej.
5.4. Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że również zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1 oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 o.p. są niezasadne. Postępowanie dowodowe w kwestii niedochowania terminu do wniesienia odwołania przeprowadzono prawidłowo. W ramach wynikającego z art. 122 oraz z art. 187 § 1 o.p. obowiązku ustalenia stanu faktycznego (prawdy obiektywnej), w sprawach incydentalnych, dotyczących przywrócenia terminu, organ podatkowy może oprzeć się na posiadanych dowodach i zaoferowanych przez stronę dowodach, czy też tylko jej twierdzeniach. W niniejszej sprawie organ podatkowy prawidłowo ocenił przedłożone przez stronę dokumenty, a dodatkowo podjął czynności mające na celu wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym wystąpił do Ministerstwa Cyfryzacji o informację dotyczącą prawidłowości w działaniu sytemu ePuap w okresie doręczenia decyzji wymiarowej w niniejszej sprawie. Argumentacja skargi kasacyjnej, stanowiąca de facto polemikę ze stanowiskiem organu i sądu pierwszej instancji, dokonanej oceny nie podważyła. W szczególności, wbrew stanowisku strony, sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę i odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do instrukcji zakładania konta w serwisie ePuap oraz publikacji Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącej digitalizacji postępowania sądowoadministracyjnego. To, że ocena ta jest odmienna od oczekiwań strony skarżącej nie świadczy o zignorowaniu danego dokumentu przez sąd.
5.5. Za bezzasadny uznać również należy zarzut naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 2432 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. polegające na całkowitym zignorowaniu dołączonego do skargi dowodu z dokumentu "Informatyzacja Postępowania Sądowoadministracyjnego".
Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem wprowadzenia regulacji art. 106 § 3 p.p.s.a. nie było umożliwienie ponownego czy też uzupełniającego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, lecz pozwolenie na dokonanie przez sąd oceny pod względem zgodności z prawem. Sąd, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jej wydania, nie może zasadniczo wykraczać poza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, sąd pierwszej instancji nie zignorował wskazanego wcześniej dokumentu, odniósł się bowiem do niego w przedmiotowym uzasadnieniu. Wskazano w nim bowiem: "Nie jest też okolicznością uzasadniającą przekonanie pełnomocnika, że bezwzględnie otrzyma on powiadomienie e-mail o wpływie korespondencji w ramach ePUAP to, iż w ten sposób skonfigurowane są domyślnie inne systemy wykorzystywane do obsługi doręczeń elektronicznych (np. w postępowaniach przed sądami powszechnymi Portal Informacyjny Sądów Powszechnych). Podobnie odebrać należy, fakt nawiązania w publikacji udostępnionej na stronach internetowych NSA, a poświęconej digitalizacji postępowania sądowoadministracyjnego (system PASSA), do tego że wpływowi korespondencji na skrzynkę ePUAP towarzyszy powiadomienie na adres e-mail." Stwierdzić zatem należy, że wskazany zarzut nie znajduje potwierdzenia w realiach niniejszej sprawy. Ponadto wskazać należy, że przywołany w omawianym zarzucie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2024 r. I FSK 1236/25, nie mógł mieć wpływu na wydane rozstrzygniecie. We wskazanym wcześniej wyroku mamy bowiem do czynienia z odmiennym stanem faktycznym niż w niniejszej sprawie, co słusznie zauważył sąd pierwszej instancji.
5.6. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Jacek Pruszyński Jan Rudowski Krzysztof Winiarski