d. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 13 k.p.a. w zw. z art 18t u.p.e.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi w miejsce jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia, pomimo naruszenia przez organy zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej oraz zasady polubownego a nie przymusowego rozstrzygania sprawy,
e. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 18t u.p.e.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi w miejsce jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia, pomimo naruszenia przez organy obu instancji zasady wyczerpującego zebrania dowodów i swobody oceny tych dowodów, które organy zebrały oraz wydanie zaskarżonego postanowienia pomimo braku dowodów potwierdzających tezę organów egzekucyjnych obu instancji o uchylaniu się przez skarżącą od przekazania zajętej kwoty, a tym bardziej o bezpodstawności tego uchylania się, w sytuacji gdy skarżąca, pomimo obiektywnych przeszkód, podejmuje szereg działań, w tym w zakresie uzgodnienia rozrachunków, ustalenia możliwości płatniczych obu przedsiębiorstw, pokonania przeszkód w realizacji zajęcia niezależnych od skarżącej oraz dokonywania sukcesywnej spłaty zadłużenia pomimo tych przeszkód,
f. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. polegające na błędnym i niezasadnym uznaniu, w ślad za organami obu instancji, że ustalony stan faktyczny uzasadniał tezę, iż skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi zajętej wierzytelności, pomimo przedstawiania przez skarżącą w toku postępowania przeszkód natury prawnej a nie tylko faktycznej stanowiących przyczynę braku realizacji zajęć wierzytelności w wysokościach żądanych przez organ egzekucyjny, co spowodowało oddalenie skargi i tym samym utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, którego przymusowe wykonanie doprowadzić może do nieuzasadnionego przysporzenia kosztem majątku skarżącej spółki na rzecz innego podmiotu, jakim jest zobowiązana spółka.
Wskazując na powyższe naruszenia pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie od Skarżącego na rzecz Organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), dlatego rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że był związany wskazanymi w niej podstawami.
Istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy zostały spełnione warunki wskazane w art. 71a § 9 u.p.e.a., uzasadniające wydanie wobec skarżącej spółki, będącej dłużnikiem zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.
Oceniając zasadność zarzutów oznaczonych w skardze kasacyjnej jako b, d, e i f należy przypomnieć, że przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego tj. (1) przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności; (2) stwierdzenie, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Odnośnie do pierwszej ze wskazanych przesłanek należy mieć na uwadze to, że kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., została określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów, jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Celem tego postępowania jest jedynie ustalenie okoliczności wskazujących czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od bezpodstawnego przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jeżeli więc cel, dla którego przeprowadzenie kontroli zostało przewidziane, zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, to można uznać, że nieprzeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia o jakim mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że ustalenie bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności może nastąpić alternatywnie na podstawie zgromadzonego w sprawie egzekucyjnej materiału dowodowego lub poprzez przeprowadzenie kontroli. Z wykładni art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. wynika zatem, że postanowienie określające wysokość nieprzekazanej - a uprzednio zajętej przez organ egzekucyjny kwoty wierzytelności u dłużnika, u którego została zajęta - może być wydane także bez przeprowadzenia kontroli, o ile uchylanie się tego dłużnika od jej przekazania organowi egzekucyjnemu - w świetle przeprowadzonego postępowania i zgromadzonych dowodów, z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. jak w niniejszej sprawie - nie budzi wątpliwości. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę podziela stanowisko wyrażone w wyroku tego sądu z 7 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 1377/23, że: "Co do zasady bezpodstawne uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności organ powinien stwierdzić w wyniku kontroli. Przeprowadzenie kontroli umożliwia zgromadzenie dowodów, które mogą zaświadczyć, iż wierzytelność istnieje a dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od jej przekazania i czyni to bezpodstawnie, lub taką sytuację wykluczyć. W judykaturze akceptowane jest odstąpienie od przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności, jeżeli zebrany materiał dowodowy w sposób niebudzący wątpliwości zaświadcza o wystąpieniu przesłanki określonej w art. 71a § 9 u.p.e.a.".
Mając na uwadze powyższe rozważania słusznie uznano, iż co prawda nie przeprowadzono kontroli w trybie przewidzianym w art. 71a u.p.e.a., niemniej jednak, zebrany materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że miało miejsce bezpodstawne uchylanie się przez spółkę od przekazania na rzecz organu egzekucyjnego kwoty zajętej wierzytelności. Bezsporne bowiem jest w niniejszym stanie faktycznym, że skarżąca nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. To, co wyżej powiedziano, czyni zarazem bezzasadnym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a., które to naruszenie miało polegać na błędnym i niezasadnym uznaniu, że skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi zajętej wierzytelności.
Bezzasadnie zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 71a § 9 oraz art. 71b u.p.e.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi w miejsce jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia, pomimo bezpodstawnego utrzymania w mocy postanowienia pomimo nieprzeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności na okoliczność wysokości zajętej wierzytelności oraz podstaw jej nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu, a także braku materiału dowodowego pozwalającego na postawienie zarzutu skarżącej, że bezpodstawnie uchyliła się od przekazania jakiejkolwiek kwoty zajętej wierzytelności, w tym braku jakiegokolwiek oświadczenia skarżącej po doręczeniu zajęcia wierzytelności.
Należy ponownie wskazać, co znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, że zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, np. trudnej sytuacji ekonomicznej będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty, zaś zastosowanie dyspozycji art. 71b u.p.e.a. jest prostą konsekwencją zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 71a § 9 i wydanego na jego podstawie postanowienia o wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności. – wyrok NSA z 15 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2221/10.
W ocenie DIAS, zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do stwierdzenia bezpodstawnego uchylania się przez Spółkę od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Słusznie więc uznał WSA, że uchylanie się przez skarżącą Spółkę, jako dłużnika zajętych wierzytelności, od przekazania zajętych kwot, miało charakter bezpodstawny, co uzasadniało wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skoro Spółka, mimo braku przeszkód prawnych i wobec uznania dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia, nie przekazała zajętych wierzytelności, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § p u.p.e.a. przez organ egzekucyjny było zasadne.
Z tych samych względów bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 71a u.p.e.a. oraz zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 18t u.p.e.a. oraz zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 13 k.p.a. w zw. z art 18t u.p.e.a. Do tego, co powiedziano wyżej, można jedynie dodać, że organ administracji powinien dążyć do polubownego załatwienia sprawy pod warunkiem, że jest na nie szansa i przestrzeń prawna. W niniejszej sprawie nie było takiej możliwości, a co za tym idzie zarzut niepodjęcia działań celem polubownego załatwienia sprawy jest całkowicie bezzasadny.
Na marginesie, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na to, że zarzuty oznaczone jako d oraz e zostały wadliwie sformułowane, ponieważ z gruntu błędnie określono w nich podstawę kasacyjną, odwołując się do art. 18t u.p.e.a. Dla przypomnienia, zgodnie z art. 18t u.p.e.a. "W zakresie nieuregulowanym w niniejszym rozdziale stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego". Uszło jednak uwagi autorce skargi kasacyjnej, że "niniejszy rozdział", tj. rozdział na którego końcu ulokowany został art. 18t, to rozdział 1a zatytułowany "rejestr Należności Publicznoprawnych". Nie trzeba przekonywać, że rozpoznawana sprawa w żadnej mierze nie dotyczyła ani nie była w jakikolwiek sposób, nawet luźno, związana z tym Rejestrem, toteż art. 18t u.p.e.a. znajdujący się w grupie przepisów regulujących prowadzenie Rejestru należności Publicznoprawnych nie stanowił podstawy do posiłkowego stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego w tej sprawie. Podstawa taka istniała, stanowił ją art. 18 u.p.e.a., nie został on jednak powołany w zarzutach d oraz e, czyniąc je ułomnymi.
Skarżąca kasacyjnie wskazała także na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niezasadne oddalenie skargi w miejsce jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia, pomimo bezpodstawnego utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji i akceptację braku kompletnego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w którym nie wskazano danych zobowiązanego, któremu według organu egzekucyjnego przysługują zajęte wierzytelności oraz którego dotyczą wzajemne rozliczenia ze skarżącą, czego nie może zastąpić identyfikacja zobowiązanego w treści uzasadnienia postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zgadza się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że zaskarżone postanowienie spełnia wymogi formalne przewidziane w k.p.a., jak również zawiera element niezbędny z punktu widzenia art. 71a § 9 u.p.e.a. tj. oznaczenie wysokości kwoty nieprzekazanej wierzytelności. Nie ma zatem podstaw do twierdzenia, że brak oznaczenia podmiotu zobowiązanego w treści rozstrzygnięcia stanowi o wadliwości zaskarżonego aktu. Rozstrzygnięcie zawarte w tym postanowieniu ma polegać na wskazaniu kwoty nieprzekazanej wierzytelności, co jest istotne z punktu widzenia samego przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. jak i ewentualnej możliwości prowadzenia egzekucji wobec dłużnika zajętej wierzytelności. Należy zgodzić się z twierdzeniem organu zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę kasacyjną, iż stanowisko, jakoby obligatoryjnym elementem sentencji postanowienia wydawanego w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. było oznaczenie zobowiązanego - nie znajduje umocowania w żadnej obowiązującej podstawie prawnej. Wnioskowanie na zasadzie analogii, iż postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. powinno wskazywać komu przysługiwała zajęta wierzytelność, jest nieuzasadnione. Poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a, następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Obowiązkiem tym jest przekazanie kwoty wierzytelności zajętej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku zobowiązanego - organowi egzekucyjnemu.
Ze wskazanych wyżej powodów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
s. Agnieszka Olesińska (spr.) s. Anna Dalkowska s. Paweł Borszowski