W ocenie Sądu I instancji, skoro zarzuty zawarte w sprzeciwie koncentrowały się na zagadnieniu braku wymagalności zobowiązań B. H. z uwagi na ich przedawnienie, Organ zasadnie uznał, że okoliczności te nie podlegają badaniu w toku postępowania wszczętego sprzeciwem w trybie art. 27j u.p.e.a.
Skarżąca reprezentowana przez adwokata zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając orzeczeniu:
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: naruszenie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., nr 137 ze zm., dalej: "p.u.s.a.") przez oddalenie skargi mimo, że skarga była zasadna wskutek nienależytego wykonania obowiązku kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a to wobec naruszenia art. 27i oraz art. 27j u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651) w zw. z art. 7, art, 8 § 1, art. 77 § 1 art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) poprzez:
a) wadliwe przyjęcie, że Skarżącej jako dłużnikowi rzeczowemu, będącej w dniu zajęcia udziału w nieruchomości właścicielką tego udziału, nie przysługiwało prawo do kwestionowania wymagalności zobowiązań podatkowych dłużniczki osobistej (zobowiązana) zabezpieczonych hipoteką przymusową - podczas gdy z treści regulacji ustawowej (art. 27i § 3 u.p.e.a.) wynika wprost, że podmiot będący w dniu zajęcia właścicielem rzeczy uczestniczy - na prawach zobowiązanego - w egzekucji z rzeczy obciążonej hipoteką przymusową co oznacza, że przysługują mu wszystkie zarzuty jakie służą zobowiązanemu w tym zarzut przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką przymusową, a co skutkowało pozbawieniem Skarżącej jej praw do realnej i skutecznej ochrony jej własności przed arbitralnym działaniem organów państwa.
b) wadliwe przyjęcie, że ustalenie podstawy prawnej sprzeciwu dłużnika rzeczowego w postaci ustania odpowiedzialności rzeczą - wobec wygaśnięcia hipoteki przymusowej jako następstwa wygaśnięcia roszczeń zabezpieczonych tą hipoteką wskutek ich przedawnienia - nie jest możliwe w postępowaniu wszczętym wskutek wniesienia przez dłużnika rzeczowego sprzeciwu - podczas gdy ustawodawca nie ograniczył zarzutów dłużnika rzeczowego zmierzających do wykazania w postępowaniu ze sprzeciwu ustania jego odpowiedzialności rzeczą wskutek wygaśnięcia hipoteki przymusowej będącego następstwem wygaśnięcia zobowiązań zabezpieczonych tą hipoteką.
c) niewyjaśnienie okoliczności (stanu faktycznego) przedawnienia zobowiązań podatkowych podmiotu zobowiązanego objętych hipoteką przymusową obciążającą udział w nieruchomości zobowiązanej rzeczowo i oddalenie wniosków dowodowych zobowiązanej rzeczowo w tym zakresie - podczas gdy wygaśnięcie zobowiązań podatkowych wskutek przedawnienia a zabezpieczonych hipoteką przymusową ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia przesłanki ustania odpowiedzialności rzeczą, Skarżącej jako podmiotu będącego w dniu zajęcia właścicielem rzeczy, a które to zaniechanie pozbawiło Skarżącą realnej i skutecznej ochrony jej własności przed arbitralnym działaniem organów państwa oraz stanowiło rażące naruszenie zasady prawdy, zasady swobodnej oceny materiału dowodowego i zasady zaufania do władzy publicznej wyrażonych w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz Skarżącej według norm prawem przepisanych.
W zakreślonym ustawowo terminie Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Na rozprawie pełnomocnik Organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlegała oddaleniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia wskazanych przepisów p.p.s.a. i p.u.s.a., gdyż nie doszło do naruszenia art. 27i oraz art. 27j w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej i przywołanymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji nie można zatem uznać, że wadliwe było przyjęcie, iż Skarżącej jako dłużnikowi rzeczowemu będącej w dniu zajęcia właścicielką tego udziału nie przysługiwało prawo do kwestionowania wymagalności zobowiązań podatkowych dłużniczki osobistej (zobowiązanej) zabezpieczonych hipoteką przymusową.
Powyższe wynika wprost z przepisu art. 27j u.p.e.a., gdzie w zdaniu pierwszym wskazano, iż podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, iż "W postępowaniu zainicjowanym wniesieniem sprzeciwu aktualnemu właścicielowi przysługują środki ochrony dotyczące tylko środka egzekucyjnego zastosowanego do rzeczy obciążonej, natomiast - jak wskazano - nie mogą one dotyczyć prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu." (zob. wyrok NSA z 25.09.2024 r., sygn. akt III FSK 545/24).
Mając na uwadze powyższe, należy uznać, iż podmiotem uprawnionym do wniesienia sprzeciwu jest tylko podmiot, inny niż zobowiązany, będący na dzień wniesienia sprzeciwu, właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego obciążanych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, do których skierowana została egzekucja należności zobowiązanego.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni więc podziela stanowisko Sądu I instancji, który w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał, iż skoro zarzuty zawarte w sprzeciwie koncentrowały się na zagadnieniu braku wymagalności zobowiązań B. H. z uwagi na ich przedawnienie, organ zasadnie uznał, że okoliczności te nie podlegają badaniu w toku postępowania wszczętego sprzeciwem w trybie art. 27j u.p.e.a. W postępowaniu zainicjowanym wniesieniem sprzeciwu aktualnemu właścicielowi przysługują środki ochrony dotyczące tylko środka egzekucyjnego zastosowanego do rzeczy obciążonej, natomiast - jak wskazano - nie mogą one dotyczyć prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu. W niniejszej sprawie zatem Skarżącej nie przysługiwało prawo do kwestionowania wymagalności zobowiązań B. H., ponieważ nabywca nie może uczestniczyć w egzekucji z majątku zobowiązanego, a jego udział w postępowaniu ogranicza się tylko do danej rzeczy lub prawa, które nabył.
Trzeba zatem również wskazać na zdanie drugie art. 27j u.p.e.a. które określa, co jest podstawą sprzeciwu, a jest nią ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym, co przywołał także zasadnie Sąd I instancji.
Przytoczyć również należy, w ślad za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż w uzasadnieniu projektu ustawy z 11 września 2019 r. (druk sejmowy VIII kadencji nr 3753), podkreślono, że aby rozpatrzenie sprzeciwu było możliwe, powinien on określać istotę i zakres żądania, wyłączenia, ustania lub ograniczenia odpowiedzialności z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, a także wskazywać dowody go uzasadniające. Ponieważ dłużnik rzeczowy nie ponosi odpowiedzialności za należność pieniężną w tym samym stopniu co zobowiązany, brak jest uzasadnienia, aby jego sprzeciw mógł dotyczyć również prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu.
W konsekwencji powyższych rozważań pozostałe argumenty podniesione w skardze kasacyjnej należy uznać za bezzasadne.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a.
Agnieszka Olesińska Paweł Borszowski (spr.) Sławomir Presnarowicz