6. art 153 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie rozstrzygnięcia w sprawie zaskarżonego postanowienia zapadłego wskutek uchylenia mocą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 2218/21 rozstrzygnięć uprzednio wydanych w niniejszej sprawie, z całkowitym pominięciem wskazań wyrażonych przez Naczelny Sąd Administracyjny w tymże wyroku, mających dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego charakter wiążący, a wręcz wyrażeniem wprost przez Wojewódzki Sąd Administracyjny braku aprobaty dla stanowiska dotyczącego konieczności miarkowania kosztów egzekucyjnych w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności, na którą to konieczność wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, co przejawia się w braku odniesienia do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności oraz efektywności postępowania, czego konsekwencją jest ustalenie kosztów egzekucyjnych z całkowitym pominięciem wytycznych wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.
Mając powyższe na uwadze, wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie od organu ma rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.
Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy prawidłowości określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego w świetle ustaleń wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Przy czym, sporna problematyka była już przedmiotem rozważań NSA w wyroku z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 2218/21 który uchylił poprzednie postanowienie nakazując określić podstawę prawną stanu faktycznego, z uwzględnieniem regulacji prawnych przedmiotowo i czasowo adekwatnych do stanu faktycznego sprawy, oraz w odniesieniu do przepisów intertemporalnych. NSA zlecił również ustalić, przedstawić, i ocenić rzeczywisty stan faktyczny postępowania tj. relacji do wysokości należności objętej konkretnym tytułem wykonawczym odnieść: ilość, różnorodność lub powtarzalność zastosowanych środków egzekucyjnych, ilość czynności manipulacyjnych i poniesione na te czynności wydatki.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu nie wiążą organów i sądów, jeśli przepisy prawa uległy zmianie, a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił, dlaczego ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu nie ma charakteru absolutnego, a w szczególności, że po zakończeniu egzekucji administracyjnej, a przed wydaniem zaskarżonego postanowienia o obciążaniu Skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego, doszło do zmiany stanu prawnego. Zmiany zostały wprowadzone na mocy ustawy zmieniającej w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Uwzględniając wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, ustawodawca uchwalił ustawę zmieniającą, którą uregulowała sytuację prawną dotyczącą zasad ustalania przez organ egzekucyjny kosztów postępowania egzekucyjnego i ponoszenia tych kosztów przez strony postępowania. Art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi, że w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Stosownie zaś do art. 10 tej ustawy, przepisy art. 7-9 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.
Sąd I instancji prawidłowo ocenił, iż w spornej sprawie organ wydając postanowienie zobowiązany był do zastosowania u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów przejściowych - w szczególności art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej, z uwagi na to, iż tytuł wykonawczy został wystawiony 22 sierpnia 2019 r. a postępowanie egzekucyjne zostało zakończone 29 sierpnia 2019r. Sąd I instancji biorąc pod uwagę powyższe regulacje, prawidłowo stwierdził, że organ, obciążając kosztami egzekucyjnymi skarżącą, prawidłowo ustalił ich wysokość. Tym samym organ zrealizował wskazania NSA zawarte we wspomnianym wyroku stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., w którym zwrócono uwagę, że na podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego składają się również przepisy intertemporalne jeżeli zostały one ustawowo przewidziane. A zatem bezzasadne okazały się zarzuty sformułowane w punktach 1 i 6 petitum skargi kasacyjnej.
Podzielić należy stanowisko Sadu I instancji, iż organ wykonał zalecenia wynikające z wyroku NSA z 8 lutego 2023r. bowiem przedstawił stan faktyczny sprawy, a więc kwotę dochodzonej należności, przebieg postępowania egzekucyjnego, wskazując, że zastosowanie trzech środków egzekucyjnych wymagało zaangażowania znacznego nakładu pracy. Organ odwoławczy opisał także podejmowane przez pracowników organu egzekucyjnego czynności manipulacyjne. Jak podkreślił Sąd I instancji, zarówno z zaskarżonego postanowienia, jak z akt sprawy wynika, że każda z tych czynności była wykonywana kilkakrotnie. Nadto organ odwoławczy rozważał stan faktyczny, na podstawie przepisów dotychczasowych, uwzględniając zgodnie z zaleceniami NSA regulację nową oraz jej przepisy przejściowe, a więc adekwatnie do wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługiwały również na aprobatę zarzuty sformułowane punktach petitum 2-5 skargi kasacyjnej skoro organ prawidłowo wskazał, iż dla prawidłowego określenia kosztów egzekucyjnych w spornej sprawie stosownie do treści art. 10 ustawy zmieniającej należało uwzględnić regulacje wynikające z art. 7-8 ustawy zmieniającej. W odniesieniu do opłaty manipulacyjnej, na poczet opłaty manipulacyjnej pobrano 4.275,00 zł stosownie do treści art. 7 ust. 3 nie było możliwości jej obniżenia, w związku z czym pozostawiona została na tym samym poziomie. Przy czym wysokość opłaty manipulacyjnej była wynikiem korekty organu odwoławczego, pierwotnie naliczona i pobrana opłata manipulacyjna stanowiła kwotę 8.125,22 zł. Co do opłaty za czynności egzekucyjne, przepisy przejściowe dopuszczają naliczenie tej opłaty w innej kwocie maksymalnie do 40.000 zł, w związku z tym naliczona opłata w wysokości 21.375,00 zł nie przekraczała ustawowej granicy. Przy czym, w świetle art. 8 ust. 3 ustawy zmienianej, została wyegzekwowana przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej.
Sąd I instancji prawidłowo ocenił, iż wysokość opłaty była adekwatna w relacji do kwoty egzekwowanej należności a także poniesionego nakładu pracy. Nie narusza ona standardów konstytucyjnych i jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Opłata za czynności egzekucyjne mogła zostać naliczona na poziomie maksymalnie do 40.000 zł, pobrana została w kwocie 21.375,00 zł a zatem w wysokości znacznie niższej od progu wyznaczonego w przepisach przejściowych.
W zaskarżonym wyroku Sąd prawidłowo podzielił, w odniesieniu do zarzutu braku powiązania przez organ wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych z nakładami pracy poniesionymi przez organ w postępowaniu egzekucyjnym, stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że miarkowanie tych opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego. Co prawda w uzasadnieniu wyroku Trybunał nawiązał do efektywności działań organu egzekucyjnego, niemniej wolno sądzić, że argumentacja ta jest ukierunkowana na uwypuklenie niedopuszczalności traktowania opłat egzekucyjnych jako sankcji za niewykonanie obowiązku, którą to potencjalną wadliwość w przypadku egzekwowania obowiązków pieniężnych o oznaczanej wartości właśnie eliminuje kwotowe określenie górnej granicy opłaty, limitujące kwotę określaną procentowo. Takie rozumienie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyklucza możliwość przyjęcia, jakoby następstwem jego wyroku było obowiązywanie tylko przewidzianych w analizowanych przepisach minimalnych stawek opłat, ale także poddaje w wątpliwość usankcjonowanie miarkowania opłat w oparciu o obiektywnie nieprecyzowalne i labilne kryteria, jak czasochłonność, pracochłonność i stopień skomplikowania, a nawet efektywność prowadzenia postępowania egzekucyjnego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2020 r., II FSK 2950/19; z 4 marca 2021 r., III FSK 1301/21; z 10 marca 2021 r., III FSK 1448/21 i III FSK 1449/21; z 7 września 2021 r., III FSK 4105/21).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
s. Jolanta Sokołowska s. Paweł Borszowski s. Krzysztof Przasnyski (spr.)