Artykuł art. 271 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje jako okoliczność prawnie istotną niemożność działania przez stronę na skutek naruszenia przepisów postępowania. Oznacza to, że zachowanie strony lub jej pełnomocnika przejawiające się w bezczynności i niepodejmowaniu w toku toczącego się postępowania jakichkolwiek czynności mających na celu zabezpieczenie interesu tej strony, jakkolwiek skutkuje negatywnym dla strony rozstrzygnięciem, nie mieści się w hipotezie ww. przepisu. Nie następuje ono bowiem na skutek naruszenia przepisów, ale decyzji strony bądź jej pełnomocnika o przyjęciu całkowicie pasywnej pozycji procesowej. Wyjaśnić także należy, że w postępowaniu sądowym strona może działać osobiście bądź przez pełnomocnika z wyboru bądź ustanowionego w ramach prawa pomocy. W przypadku działania za pośrednictwem pełnomocnika jest zasadą, że postępowanie toczy się z jego udziałem. To pełnomocnik, jako reprezentant strony, jest powiadamiany o terminach posiedzeń i do niego kierowana jest korespondencja sądowa. W przypadku występowania pełnomocnika strony obowiązujące przepisy nie przewidują kierowania kopii korespondencji sądowej do mocodawcy, nawet w celach informacyjnych. W sytuacji takiej ciężar postępowania i obrony interesów strony spoczywa na pełnomocniku. Zatem brak osobistego działania strony na skutek braku powiadamiania jej przez sąd o terminach czynności sądowych nie może zostać uznany za pozbawienie jej możliwości obrony praw, te bowiem zabezpieczane są działaniami pełnomocnika strony (zob. wyrok NSA z 24.11.2022 r., I OSK 2390/21).
Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że w postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem z 1.08.2023 r. skarżąca była reprezentowana przez pełnomocnika wyznaczonego w ramach prawa pomocy i to jego obowiązkiem było należyte dbanie o interesy strony, w tym w szczególności zgłoszenie w odpowiednim momencie wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia niekorzystnego dla skarżącej wyroku, a następnie przygotowanie skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do wywiedzenia tego środka. Zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, że "nienależyta reprezentacja", oznacza brak umocowania lub wadliwego umocowania osoby, która miała być pełnomocnikiem, nie zaś brak skutecznego działania w procesie prawidłowo ustanowionego pełnomocnika. Nie chodzi tu zatem o kwestie mniej lub bardziej starannego działania jej pełnomocnika w warstwie merytorycznej, ale o zapewnieniu mu przez Sąd możliwości pełnego uczestnictwa w postępowaniu. Fakt, że pełnomocnik skarżącej nie wykonywał prawidłowo powierzonych mu obowiązków nie świadczy o pozbawieniu skarżącej możliwości obrony jej praw na skutek naruszenia przepisów.
Pełnomocnik został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, co umożliwiło mu wzięcie udziału w dniu 1.08.2023 r. w posiedzeniu sądowym i pozyskanie informacji o wyniku sprawy w celu podjęcia dalszych czynności procesowych. Następnie 2.08.2023 r. pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pismem z 9.08.2023 r. skarżąca została poinformowana, że wniosek o uzasadnienie wyroku złożył pełnomocnik, któremu po sporządzeniu uzasadnienia zostanie doręczony wyrok z uzasadnieniem. Dodatkowo WSA w Gdańsku przesłał skarżącej odpis sentencji wyroku zapadłego 1.08.2023 r. i postanowienia z 13.06.2023 r. W aktach sprawy znajduje się kopia pisma z 1.09.2023 r. skierowanego przez skarżącą do pełnomocnika, w którym informuje, żeby pełnomocnik powstrzymał się od wszelkich działań. Pismem datowanym na 2.09.2023 r., które dotarło do WSA w Gdańsku 6.09.2023 r., skarżąca poinformowała, że wyznaczony pełnomocnik nie jest już jej pełnomocnikiem z powodu rażącego niedopełnienia obowiązków i narażenia jej na szkodę, o czym zawiadomiła Okręgową Izbę Radców Prawnych z wnioskiem o wyznaczenie pełnomocnika. W tym samym dniu do pełnomocnika przesłany został wyrok WSA w Gdańsku z 1.08.2023 r. o sygn. I SA//Gd 205/23 wraz z uzasadnieniem.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że sama skarżąca, w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, zwróciła się do pełnomocnika o powstrzymanie się od działań w jej sprawie. W konsekwencji skarga kasacyjna nie została sporządzona, następnie WSA w Gdańsku prawomocnie odrzucił jej wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Prawidłowo w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczności te nie świadczą o pozbawieniu skarżącej możliwości działania przed Sądem czy braku należytej reprezentacji. Kwestie wypowiedzenia pełnomocnictwa czy doręczeń orzeczeń incydentalnych wydawanych po wyroku nie mają znaczenia w postępowaniu wznowieniowym - odnoszącym się do orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Zostały one wydane po wydaniu orzeczenia kończącego sprawę, nie rzutują zatem na zaskarżony w postępowaniu wznowieniowym wyrok.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska zawartego w skardze kasacyjnej, że według art. 42 ust. 1 p.p.s.a. dniem zawiadomienia sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez mocodawcę jest dzień, w którym przesyłka zawierająca informację o wypowiedzeniu tego pełnomocnictwa została nadana w placówce pocztowej. W przypadku wypowiedzenia pełnomocnictwa przez mocodawcę, dopóki informacja o tym fakcie nie dotrze do podmiotów zewnętrznych – sądu, a także strony przeciwnej i innych uczestników, wypowiedzenie jest skuteczne od momentu jego dokonania jedynie między mocodawcą a pełnomocnikiem. Zgodnie z art. 42 § 1 p.p.s.a., wypowiedzenie pełnomocnictwa przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu od dnia zawiadomienia sądu o tym fakcie, w stosunku zaś do strony przeciwnej i innych uczestników - od dnia doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd. Przy ustalaniu dnia zawiadomienia sądu istotna jest data, w której sąd faktycznie dowiedział się o wypowiedzeniu, tj. dzień doręczenia stosownego pisma lub złożenia go w biurze podawczym sądu, a nie dzień nadania takiego pisma w urzędzie pocztowym. W tym przypadku art. 83 § 3 i 4 p.p.s.a. nie będzie miał zastosowania, w art. 42 § 1 p.p.s.a. jest bowiem mowa o zawiadomieniu sądu, a nie o wniesieniu pisma do sądu (tak również zob. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2024, art. 42).
Zgodzić się należy z WSA w Gdańsku, że jako chybione należało uznać zarzuty skarżącej dotyczące niemożności obrony swoich praw. Zasadnie Sąd ten wskazał, że pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia w sprawie prawa przez sąd. Tymczasem skarżąca naruszenie prawa, z którego wywodzi skutek w postaci pozbawienia jej możność obrony swoich praw, zarzuca nie WSA w Gdańsku jako Sądowi rozpoznającemu jej skargę w sprawie podatku od nieruchomości, lecz reprezentującemu ją w tej sprawie pełnomocnikowi. Ocena prawidłowości działania pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie należy natomiast do kompetencji sądu administracyjnego. W świetle powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie WSA w Gdańsku doszedł do prawidłowej konkluzji, iż w postępowaniu zakończonym wyrokiem tego Sądu z 1.08.2023 r., I SA/Gd 207/23, skarżąca była należycie reprezentowana i nie doszło do pozbawienia jej możliwości działania na skutek naruszenia przepisów postępowania, a postawione w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej uznać należy za niezasadne.
W ramach podstawy wznowienia, o której mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a., jako przesłankę wznowienia wskazano, że skarżąca informowała Sąd pierwszej instancji o toczącym się postępowaniu nadzorczym geodezyjnym w sprawie bezpodstawnych wpisów funkcji budynku i gruntu i o wadach dokumentów, a mimo tego ten odmówił jej zawieszenia postępowania. Przy czym skarżąca o nieuzasadnionych postanowieniach nie została powiadomiona.
Wymienione w art. 273 § 2 p.p.s.a. przesłanki należy rozumieć w ten sposób, że chodzi o takie okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które nie zostały ujawnione w zakończonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. nieznanych w jego trakcie stronom i z których strona nie mogła skorzystać. Dodatkowo okoliczności te lub środki dowodowe muszą pozostawać w związku z prawomocnym orzeczeniem, które jest przedmiotem postępowania wznowieniowego, tzn. muszą być tego rodzaju, że mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w poprzednim postępowaniu. Innymi słowy, chodzi więc o sytuację, w której przy wiedzy sądu o tych faktach czy dowodach w momencie orzekania zapadłoby rozstrzygnięcie innej treści.
W rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Przez okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, o których mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a, a które zostały później wykryte, należy rozumieć tylko takie okoliczności faktyczne i dowody, które istniały przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które miałoby zostać wznowione. Natomiast, co słusznie zauważył WSA w Gdańsku, w rozpoznawanej sprawie skarżąca wiedziała o istnieniu zapisów niezgodnych z przyjętymi w decyzji i wyroku, jeszcze przed wydaniem tych rozstrzygnięć. Skarżąca wielokrotnie składała odpisy z rejestru gruntów o klasyfikacji B i Bz, a w sprawie przyjmowano błędnie Bi. Akta sprawy wskazują, że okoliczność błędnej klasyfikacji była podnoszona przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego i sądowego. Skarżąca zaś już w czerwcu 2022 r. dysponowała dokumentem, świadczącym o błędnej klasyfikacji, przy czym akta administracyjne zawierają tożsame informacje na dzień 26.04.2022 r. Wypis z kartoteki budynków pochodzi z 25.07.2023 r., a pozostałe dowody załączone do pisma pełnomocnika skarżącej z 21.10.2024 r. powstały po wydaniu wyroku. Informacja z rejestru gruntów pochodzi z 8.12.2023 r. a więc po wydaniu wyroku. Prawidłowo więc WSA w Gdańsku uznał, że złożone dokumenty nie legitymują się walorem nowości.
Za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zarzut naruszenia art. 273 § 1 ust. 1 p.p.s.a., a mianowicie że nie było podstaw do wznowienia postępowania pomimo fałszywych oświadczeń konserwatora zabytków. Artykuł 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia na tej podstawie, że orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Gdańsku, że sformułowane w oparciu o ww. podstawę wznowienia zarzuty odnoszą się do kwestii błędnego ustalenia przez organy podatkowe i Sąd stanu faktycznego sprawy, przez przyjęcie, że z ewidencji wynika, iż nieruchomość oznaczona jest symbolem Bi. Tymczasem błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy nie mieści się w zakresie pojęcia dokumentu "podrobionego" lub "przerobionego". Za dokument przerobiony uznaje się taki, któremu nadano inną treść niż pierwotna, to jest wpisano na jej miejsce inną treść lub poprawiono treść istniejącą, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca.
Za bezzasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. przez niewydanie wyroku na podstawie akt sprawy, a jedynie na podstawie fragmentów tychże akt. Przywołany przepis stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia bierze pod uwagę jedynie okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić skuteczną podstawę kasacyjną na przykład w sytuacji oddalenia skargi, mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Powyższe sprowadza się do stwierdzenia, że zasadniczo art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Nie służy on również zwalczaniu wniosków, jakie zostały wyprowadzone przez sąd z materiału dowodowego sprawy. W rozpoznawanej sprawie WSA w Gdańsku nie naruszył w żaden sposób art. 133 § 1 p.p.s.a., rozpoznał bowiem sprawę na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w szczególności w aktach sprawy o sygn. I SA/Gd 207/23, jak również w aktach sprawy o sygn. I SA/Gd 1020/23. Nie dokonywał własnych ustaleń stanu faktycznego sprawy lub w oparciu o inne, dodatkowe dowody.
Kolejny zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżąca sformułowała w oparciu o art. 141 § 4 p.p.s.a., zarzucając nierozpoznanie wszystkich jej zarzutów. Podkreślenia wymaga, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera wskazanych w tym przepisie elementów, gdy uzasadnienie nie przedstawia stanowiska co do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia. Nie można natomiast za jego pomocą kwestionować merytorycznej poprawności uzasadnienia.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy, które są uregulowane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Wskazuje podstawę faktyczną wydania wyroku oraz zawiera ocenę prawną sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wyraźnie podaje, jakie okoliczności, zdaniem Sądu pierwszej instancji, uzasadniały podjęcie rozstrzygnięcia zawartego w sentencji tego wyroku, przy czym argumentacja jest jasna i zrozumiała. Ocena prawna zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób kompletny odnosi się do wszystkich kwestii prawnych występujących w sprawie, które miały znacznie dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Zaakcentować także trzeba, że uzasadnienie wyroku nie musi zawierać szczegółowego odniesienia się do wszelkich tez i zarzutów strony, które zawarte zostały w skardze, zaś dla wypełnienia obowiązku zawarcia w uzasadnieniu wyroku oceny prawnej sprawy wystarczające jest zawarcie rozważań odnoszących się do istoty danej sprawy (tak również zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Warszawa 2011, s. 649 i cytowane tam orzeczenia).
W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty nie okazały się zasadne, więc na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę jako niemającą usprawiedliwionych podstaw oddalił, po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.
sędzia NSA Paweł Borszowski sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Sławomir Presnarowicz