Wniósł jednocześnie o orzeczenie o kosztach postępowania zgodnie z treścią art. 203 p.p.s.a., w tym o zasądzenie od organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Nadto stosownie do treści art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
Pełnomocnik DIAS w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalanie, zasądzenie na podstawie art. 204 p.p.s.a. na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie w trybie zdalnym.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Zasadnicza grupa zarzutów procesowych koncentruje się na twierdzeniu, że Sąd pierwszej instancji uchylił się od prawidłowej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i zalegalizował wadliwe orzeczenia organów egzekucyjnych, w sytuacji gdy rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu prowadzonym w pierwszej instancji zostało wydane przez niewłaściwy organ egzekucyjny (pkt 1 skargi kasacyjnej).
Z akt sprawy wynika, że ani w toku postępowania egzekucyjnego, ani następnie w skardze do WSA w Gliwicach strona nie formułowała zarzutów w tym przedmiocie. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie analizuje sprawy po raz kolejny w jej całokształcie, związany jest natomiast wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, gdyż to one nadają kierunek kontroli i badania zgodności z prawem kwestionowanego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wymaga to zatem prawidłowego i precyzyjnego określenia podstaw kasacyjnych, wyraźnego wskazania na przepisy, których naruszenia strona upatruje w kwestionowanym orzeczeniu sądu pierwszej instancji i błędów popełnionych w toku procedowania przez ten sąd. W związku z tym, że po raz pierwszy zarzuty związane z naruszeniem przepisów związanych z określeniem właściwości miejscowej organu egzekucyjnego sformułowano w skardze kasacyjnej, jej autor powinien powiązać je z zarzutem naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym w sprawie zastosowania).
Zarzutu takiego w skardze kasacyjne jednak nie postawiono, a skuteczność naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w tym aspekcie wymaga wykazania, że w okolicznościach danej sprawy sąd powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił oraz, że to zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z zarzutami skargi kasacyjnej eliminuje możliwość wdania się przez sąd kasacyjny w ocenę ich prawidłowości i oznacza, że w niniejszej sprawie stan faktyczny, ustalenia organów, dokonana ocena materiału dowodowego i kontrola WSA w Gliwicach w zakresie zastosowania przepisów postępowania nie została skutecznie zakwestionowana.
W dalszych zarzutach skargi kasacyjnej (wskazane w pkt 2 skargi kasacyjnej) skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem, że umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy, nie stoi w sprzeczności z prowadzeniem egzekucji administracyjnej tego samego obowiązku wobec tego samego zobowiązanego, na podstawie innego wcześniej wprowadzonego do obrotu tytułu wykonawczego, którego poprawność nie budzi zastrzeżeń. Zdaniem skarżącego w sprawie błędnie przyjęto, że umorzenie egzekucji administracyjnej nie doprowadziło do uchylenia czynności egzekucyjnych. W jego ocenie, organ pierwszej instancji w sposób bezprawny dokonał aktualizacji tytułu z 20 kwietnia 2022 r., w ten sposób, że stwierdził, iż w związku z dokonaną aktualizacją tytułu wykonawczego z 20 kwietnia 2022 r. po dokonanej aktualizacji tytuł wykonawczy z 20 kwietnia 2022 r. zawiera tylko jeden obowiązek w miejsce trzech w pierwotnym brzmieniu tego tytułu wykonawczego. Bezpodstawnym stwierdzono też wystąpienie skutku przekształcenia zarządzeń zabezpieczenia w zajęcie egzekucyjne.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w kontrolowanej sprawie organy oceniały zasadność wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w ramach podstaw wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Spółka, jako przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazała wystąpienie okoliczności z art. 59 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a., to jest odpowiednio: niedopuszczalność egzekucji oraz niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a.
Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (por. P. Pietrasz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 59). W orzecznictwie podkreśla się, że ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Nie można mu również przypisywać waloru res iudicata (powagi rzeczy osądzonej), ponieważ organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (por. wyrok NSA z 17 października 2006 r., I OSK 804/06).
Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu poprzez nadanie tytułowi wykonawczemu przez siebie wystawionemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej. Konsekwentnie postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dotyczy konkretnego postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o dany tytuł wykonawczy.
Wniosek o umorzenie stanowi środek przysługujący zobowiązanemu oraz wierzycielowi dla zakończenia prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego ogólnie pojętą pierwotną bądź następczą bezprzedmiotowość związaną z wystąpieniem negatywnych przesłanek do prowadzenia postępowania. Okoliczności wskazane w art. 59 § 1 u.p.e.a. jako podstawy umorzenia egzekucji administracyjnej stanowią przesłanki negatywne dopuszczalności prowadzenia egzekucji. Mają one charakter bezwzględny, to jest w przypadku ich wystąpienia umorzenie postępowania jest obligatoryjne. Są one uwzględniane zarówno z urzędu, jak i na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego (zob. art. 59 § 4 u.p.e.a.).
Postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest odrębnym postępowaniem, warunkowanym wystąpieniem przesłanek wymienionych w art. 59 u.p.e.a. W tym kontekście trzeba zauważyć, że system środków zaskarżenia ustanowiony w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyklucza konkurencyjność tych środków. Określone wadliwości tego postępowania mogą być badane tylko w ramach konkretnego środka zaskarżenia. Analiza zasadności wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a. nie powinna zatem przekształcać się w ocenę poprawności czynności egzekucyjnych (art. 54 u.p.e.a.), albo okoliczności wpisujących się w podstawy zgłoszenia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 § 2 u.p.e.a.).
Pierwszą ze wskazanych podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego jest niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, w tym także ze względu na zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). W piśmiennictwie wskazuje się, że ustawodawca niedopuszczalność egzekucji administracyjnej rozumie jako wynikające z obowiązujących unormowań prawnych wszelkie procesowe przeszkody podmiotowe i przedmiotowe, uniemożliwiające wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej. Jeśli chodzi o przeszkody podmiotowe, wynikają one z przepisów ustawowych, wykluczających prowadzenie egzekucji administracyjnej w stosunku do określonej kategorii podmiotów. Natomiast przeszkody przedmiotowe wynikają także z przepisów ustawowych i dotyczą sytuacji, gdy określone obowiązki nie mogą być wyegzekwowane w toku egzekucji administracyjnej, np. wtedy, gdy właściwa jest droga egzekucji sądowej, bądź też gdy nie jest dopuszczalna egzekucja administracyjna z określonych składników majątkowych. Przez pojęcie niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w znaczeniu użytym w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., należy rozumieć wyłącznie przeszkody procesowe, formalne, uniemożliwiające w sposób trwały prowadzenie egzekucji administracyjnej. Natomiast w tym pojęciu nie mieszczą się przeszkody materialnoprawne (A. Cudak, Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, C.H.Beck, Warszawa 2022, s. 138-139).
W świetle przedstawionej powyżej zasady niekonkurencyjności środków prawnych "niedopuszczalność egzekucji" nie może obejmować okoliczności wymienionych w ustawie jako inne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2-7 u.p.e.a.), a także stanowiących podstawę zgłoszenia zarzutu z art. 33 § 2 u.p.e.a., czy skargi na czynności egzekucyjne z art. 54 u.p.e.a.
Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że niedopuszczalność egzekucji natury przedmiotowej występuje w przypadku, gdy w momencie wniesienia przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania wraz z tytułem wykonawczym toczy już się inne postępowanie egzekucyjne mające za przedmiot ten sam obowiązek. Zwielokrotnianie postępowań egzekucyjnych, nie jest akceptowalne z uwagi na zasadę niezbędności egzekucji administracyjnej, rozumianej jako nakaz stosowania przymusu państwowego tylko wówczas i tylko w takim zakresie jaki jest niezbędnie konieczny dla wykonania obowiązku (art. 7 § 2 i 3 u.p.e.a.). Prowadzi to także do stanu niepewności, co do tego, kiedy właściwie nastąpiło wszczęcie egzekucji w sprawie oraz, który tytuł wykonawczy jest podstawą prowadzonej egzekucji. Równoległe funkcjonowanie w obrocie dwóch tytułów wykonawczych dotyczących tej samej osoby (zobowiązanego) i obowiązku, poza przypadkami wyraźnie przewidzianymi w przepisach, niesie też zagrożenie "podwójnego" wykonania obowiązku. Stan taki należy ocenić jako niedopuszczalny.
W kontrolowanej sprawie organ nadzoru umorzył postępowanie egzekucyjne, w zakresie w jakim miało być prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze z 21 kwietnia 2022 r. (nr [...] i nr [...]) opiewające na należności stanowiące podatek od towarów i usług z wystawionych faktur określony w trybie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. za styczeń 2018 r. oraz za luty 2018 r., ponieważ należności te były już w dacie przyjęcia do egzekucji objęte tytułem wykonawczym z 20 kwietnia 2022 r. (nr 2420-723.333647.2022). We wskazanych tytułach wykonawczych (część D. rubryki 4 i 5), jako podstawa egzekwowanego obowiązku wskazywana jest ta sama decyzja z 17 lutego 2022 r. Podstawę prawną do umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowił art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że umorzenie postepowania egzekucyjnego nie tworzy "powagi rzeczy osądzonej" i nie zamyka drogi do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwzględnieniem reguł określonych w ustawie egzekucyjnej. Prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest możliwe tak długo (przedmiotowe), jak długo istnieje niewykonany obowiązek, będący przedmiotem egzekucji administracyjnej. Ustawodawca wprowadził dodatkowe warunki w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego wywołanego bezskutecznością egzekucji, o czym stanowi art. 61 u.p.e.a.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy, nie stoi zatem w sprzeczności z prowadzeniem egzekucji administracyjnej tego samego obowiązku wobec tego samego zobowiązanego, na podstawie innego wcześniej wprowadzonego do obrotu tytułu wykonawczego, którego poprawność nie budzi zastrzeżeń. Umorzenie postępowania prowadzonego w oparciu o konkretny tytuł wykonawczy, powoduje zakończenie postępowania egzekucyjnego, w granicach wyznaczonych tym konkretnym dokumentem. Nie jest to jednak równoznaczne z tym, że odpadły przesłanki do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o niewadliwy tytuł wykonawczy, dotyczący tego samego obowiązku/obowiązków.
W sprawie nie było podstaw do uwzględnienia twierdzeń skarżącej, że z obrotu usunięte zostały wszystkie tytuły wykonawcze stanowiące podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec spółki. W zaskarżonym postanowieniu wyraźnie wskazano w jakim zakresie postępowania egzekucyjne zostały umorzone, a w jakim nie podlegały umorzeniu. W sytuacji, gdy na mocy zaskarżonego postanowienia, wyeliminowane zostały tytuły wykonawcze z 21 kwietnia 2022 r., to upadły tym samym dokonane za ich pomocą "aktualizacja" i wycofanie tytułów z 20 kwietnia 2022 r. Stawiane w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące bezprawności aktualizacji tytułu wykonawczego z 20 kwietnia 2022 r. są tym samym bezprzedmiotowe.
Sąd pierwszej instancji trafnie wyjaśnił, że w granicach sprawy wywołanej wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie mieści się weryfikacja okoliczności związanych z tokiem i prawidłowością czynności egzekucyjnych podejmowanych w ramach postępowania egzekucyjnego. Okoliczności te nie zostały wymienione w katalogu podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego określonych w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. Mogą one stanowić materię odrębnego środka prawnego przysługującego zobowiązanemu. W szczególności zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi może być dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, a także zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Wprawdzie stosownie do art. 60 § 1 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie czynności egzekucyjnych, jednak ewentualne naruszenia związane z kontynuowaniem stosowania czynności egzekucyjnych dokonanych w ramach umorzonego postępowania egzekucyjnego, mogą być zwalczane jedynie za pomocą odpowiednich środków prawnych.
W związku z tym w sprawie nie było podstaw do odnoszenia się do argumentacji skarżącej, która zmierzała do wykazania, że nieprawidłowe są czynności egzekucyjne kierowane przez organ egzekucyjny do spółki w oparciu o kwestionowane przez nią tytuły wykonawcze. W tym zakresie należy wymienić zgłaszane zastrzeżenia co do poprawności przekształcenia zajęć zabezpieczających w zajęcia egzekucyjne, czy realizacji samych zajęć egzekucyjnych (art. 154 § 4 pkt 1 i § 7, art. 26 ust. 6 u.p.e.a). Okoliczności te nie mają znaczenia dla rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podobnie poza przedmiotem sprawy pozostają kwestie dotyczące uzyskania mocy wiążącej przez decyzję podatkową z 17 lutego 2022 r. i nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.
W sprawie brak było także podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w tym sytuujących zasady ogólne postępowania administracyjnego, znajdujących zastosowanie poprzez odesłanie z art. 18 u.p.e.a. W szczególności Sąd pierwszej instancji zasadnie nie stwierdził naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. DIAS w Katowicach prawidłowo umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione 21 kwietnia 2022 r. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera elementy przewidziane w art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. Organ nadzoru przedstawił poczynione ustalenia faktyczne i wywiedzione na ich podstawie skutki prawne, wyjaśniając powody jakimi kierował się wydając rozstrzygnięcie.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 133 p.p.s.a. (pkt 3 skargi kasacyjnej). Autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował, której jednostki tego przepisu dotyczy zarzut, tymczasem art. 133 p.p.s.a. zawiera trzy paragrafy. Stąd, biorąc pod uwagę brak możliwości zastępowania w tym zakresie strony skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny jedynie informacyjnie zaważa, że Sąd pierwszej instancji, oceniając skutki prawne zaskarżonego postanowienia zasadnie uznał, że na jego mocy tytuły wykonawcze z 21 kwietnia 2022 r. zostały wyeliminowane, upadły tym samym zdziałane za ich pomocą "aktualizacje" i wycofanie tytułów z 20 kwietnia 2022 r. Tym samym możliwe jest dalsze prowadzenie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego z 20 kwietnia 2022 r.
Wobec powyższego skarga kasacyjna podlega oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
sędzia del. WSA Krzysztof Przasnyski sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jacek Pruszyński