b) art. 151 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. wobec nie przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogłyby przemawiać za oddaleniem skargi oraz wobec całkowicie dowolnego ustalenia, że pomimo, iż skarżąca Spółka posiada nieruchomości - budynki mieszkalne oraz wynajmuje je stricte na cele mieszkalne, w których nie jest prowadzona jakakolwiek działalność gospodarcza, ów powierzchnie winny być opodatkowane najwyższą stawką podatku od nieruchomości, tj. jak za powierzchnie przeznaczone do prowadzenia działalności gospodarczej, wbrew aktualnie obowiązującej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego;
c) art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, w sytuacji, gdy Spółka wskazała, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stan faktycznego w sprawie, a tym samym prawidłową subsumpcję, co doprowadziło w rezultacie do obciążenia Spółki nieprawidłowo ustalonym podatkiem od nieruchomości;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 o.p. w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 lutego 2021 r., SK 39/19 i przyjęcie, że w rozpatrywanej sprawie samo posiadanie gruntu przez przedsiębiorcę jest warunkiem wystarczającym do opodatkowania najwyższą stawką opodatkowania - jak od powierzchni pod prowadzoną działalność gospodarczą, kiedy faktycznie przeznaczona jest ona na cele stricte mieszkalne.
W oparciu o te zarzuty pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Wniósł także o zasądzenie od organu na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Pismem z 1 sierpnia 2024 r., pełnomocnik Skarżącego wniósł ,,uzupełnienie skargi z dnia 14 grudnia 2023 r.", w którym wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci korespondencji z Zakładem G. Sp. z o.o. z siedzibą w C.; uchwał Rady Miejskiej w Chojnicach w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości i wprowadzenia innych zwolnień niż określone w ustawie w latach 2021 – 2023
- na fakt nieprawidłowego naliczenia skarżącej Spółce podatku od nieruchomości za rok 2022 w zakresie lokali mieszkalnych oraz nierównego traktowania podatników przez Burmistrza Miasta Chojnice i naruszenia przez organ pierwszej instancji podstawowych zasad prawa podatkowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty są trafne.
Istota powstałego w tej sprawie sporu dotyczy zastosowania właściwych stawek podatku od nieruchomości w odniesieniu do budynków mieszkalnych zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej, polegającej na wynajmie lokali na cele mieszkaniowe. Zagadnienie to budziło poważne wątpliwości w orzecznictwie, które stały się powodem wystąpienia przez Prokuratora Generalnego z wnioskiem o podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały wyjaśniającej: "Czy budynki mieszkalne lub ich części przeznaczone do najmu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych najemców w ramach prowadzenia przez podatnika podatku od nieruchomości działalności gospodarczej, należy traktować jako budynki mieszkalne lub ich części, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o.l., czy jako budynki mieszkalne lub ich części zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b tej ustawy?".
Rozpatrując powyższy wniosek Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 21 października 2024 r., III FPS 2/24, stwierdził, że: "Budynki, sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków w rozumieniu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1151 z późn. zm.) jako mieszkalne, przeznaczone do najmu, w ramach prowadzonej przez podatnika podatku od nieruchomości (wynajmującego) działalności gospodarczej, w takiej części, w jakiej służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych najemców, należy traktować jako budynki mieszkalne lub ich części, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (...)."
W uzasadnieniu tej uchwały NSA wyjaśnił, że przy określeniu zakresu wyrażenia "budynki mieszkalne lub ich części zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej" (art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l.) należy uwzględnić po pierwsze sytuacje, że chodzi o budynki mieszkalne (tzn. tak sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków), po drugie zaś odniesienie tak określonego budynku do prowadzenia działalności gospodarczej. Dla zajęcia budynku mieszkalnego lub jego części na prowadzenie działalności gospodarczej trzeba zatem uwzględnić charakter czynności realizowanych zarówno w całym budynku lub jego części. Sąd wskazał na konieczność przyznania prymatu elementowi wykorzystania (wykorzystywania) danego budynku mieszkalnego lub jego części konkretnie na realizowanie potrzeb mieszkaniowych, stanowiące wyznacznik i jednocześnie granice zastosowania stawki podatkowej określonej w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l. Zdaniem składu poszerzonego NSA, w sytuacji gdy mamy do czynienia z niebudzącym wątpliwości zajęciem budynku lub jego części na cel mieszkalny (okoliczność faktyczna potwierdzająca fizyczne zajęcie powierzchni polegające na jej zamieszkiwaniu przez najemców), nie można wysuwać dalej idącego wniosku, jakoby automatycznie prowadziło to do zajęcia na prowadzenie działalności gospodarczej (tylko z racji pośredniego związku z tym, że podmiotem wynajmującym budynki mieszkalne lub ich części służące w istocie do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych najemców jest podmiot prowadzący działalność gospodarczą). Inaczej mówiąc, z zajęciem budynku lub jego części na prowadzenie działalności gospodarczej wynajmującego będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy w obrębie (wewnątrz) jego powierzchni wykonywane są faktycznie działania wypełniające definicję działalności gospodarczej z art. 1a ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. w związku z art. 3 ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (...) lub nie jest realizowany cel mieszkaniowy, a budynek mieszkalny (jego część) pozostaje w dyspozycji przedsiębiorcy (podatnika podatku od nieruchomości), stanowiąc element jego strategii gospodarczej. Za zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej nie będą mogły być uznane natomiast te części budynku mieszkalnego, które są wykorzystywane (zajęte) na cele mieszkalne, przez co należy rozumieć trwałe zaspokajanie podstawowych potrzeb mieszkaniowych posiadacza lokalu, nawet wówczas, gdy ich oddanie przez podatnika (np. dewelopera, spółdzielnię mieszkaniową, spółkę komunalną, podmiot działający w formule społecznej agencji najmu albo społecznej inicjatywy mieszkaniowej lub innego właściciela będącego przedsiębiorcą) do korzystania osobom trzecim dla realizacji tej funkcji (zajęcie na cele mieszkalne), nastąpiło w ramach gospodarczej działalności podatnika (np. komercyjnego najmu). Biorąc pod uwagę preferencyjne opodatkowanie lokali mieszkalnych, istotne jest to, by w budynku (lokalu) takim realizowany był cel polegający na zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych w przedstawionym wyżej rozumieniu. Bez znaczenia pozostaje natomiast okoliczność, czy funkcja ta (tzn. mieszkaniowa) realizowana jest przez podatnika, czy jego najemcę".
Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale wyjaśnił również, że przez realizację potrzeb mieszkaniowych należy rozmieć rodzaj pobytu osoby fizycznej w lokalu znajdującym się w budynku sklasyfikowanym w tej części w ewidencji gruntów i budynków jako mieszkalny, jaki cechuje się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych tej osoby w mieszkaniu faktycznie zajmowanym w celu zaspokojenia potrzeb domowych, tych rodzinnych, zawodowych i innych w danym okresie, polegającym na nocowaniu, stołowaniu się i wypoczynku". Stwierdzi także, że realizacji podstawowych potrzeb mieszkaniowych najemcy (najemcy i jego rodziny) nie należy natomiast utożsamiać z zakwaterowaniem mającym najczęściej charakter krótkotrwały i niewiążący się z podstawową funkcją budynku wyznaczoną w ewidencji gruntów i budynków. Powtarzający się (w założeniu) krótkotrwały odpłatny najem lokali mieszkalnych (na dobę lub kilka dni), niezwiązany z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych najemcy i jego rodziny, zbliżony jest w istocie do świadczenia usług hotelarskich (praktyka coraz bardziej popularna w kurortach oraz miejscowościach mających znaczenie turystyczne) i w związku z tym czynność taka skutkuje zajęciem lokalu (budynku) mieszkalnego na prowadzenie działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l."
Stanowisko to aprobuje Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. W konsekwencji nie można zgodzić się z organami podatkowymi i sądem pierwszej instancji, że okoliczność wynajmowania budynków mieszkalnych w ramach działalności gospodarczej podatnika podatku od nieruchomości jest wystarczająca do opodatkowania tych budynków stawką podatku właściwą dla budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l.). W świetle przywołanej uchwały NSA ważne jest ustalenie, czy budynki mieszkalne, przeznaczone do najmu w ramach prowadzonej przez podatnika podatku od nieruchomości (wynajmującego) działalności gospodarczej, służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych najemców. Jeżeli tak, to należy je traktować jako budynki mieszkalne lub ich części, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o.l. Jak już wyżej wspomniano, chodzi tu oczywiście o zaspokajanie trwałych potrzeb mieszkaniowych, których nie można utożsamiać z najmem krótkoterminowym, zbliżonym w istocie do świadczenia usług hotelarskich. W tej sprawie takich ustaleń organy podatkowe nie dokonywały.
W świetle tych uwag zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia zarówno art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a i b u.o.p.l., poprzez błędną wykładnię tych przepisów, jak i art. 122, art. 187 § 1 o.p., poprzez brak należytych ustaleń stanu faktycznego w zakresie sposobu wykorzystywania spornych budynków, pod kątem zastosowania właściwych stawek podatku od nieruchomości. Organ podatkowy powinien ustalić, czy a jeśli tak to w jakiej części, budynki te były w badanym okresie przeznaczone do trwałego zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych najemców. Dopiero powyższe ustalenia pozwolą na zastosowanie właściwych stawek podatku od nieruchomości.
Niezasadny jest natomiast zarzut rażącego naruszenia przez organ art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 o.p. w związku z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 lutego 2021 r., SK 39/19. Należy zauważyć, że w przywołanym wyroku Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., rozumiany w ten sposób, że o związaniu gruntu, budynku lub budowli z prowadzeniem działalności gospodarczej decyduje wyłącznie posiadanie gruntu, budynku lub budowli przez przedsiębiorcę lub inny podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Po wydaniu tego wyroku oczywiste stało się, że sam fakt posiadania nieruchomości przez przedsiębiorcę nie oznacza istnienia "związku" nieruchomości z działalnością gospodarczą. Związek ten, oprócz samego posiadania nieruchomości przez przedsiębiorcę lub inny podmiot prowadzący działalność gospodarczą, powinien być oparty na faktycznym lub nawet potencjalnym wykorzystywaniu tej nieruchomości w działalności gospodarczej tego podmiotu. O istnieniu takiego związku może na przykład świadczyć wprowadzenie nieruchomości do ewidencji środków trwałych, ujęcie wydatków na nabycie lub wytworzenie oraz utrzymanie w kosztach działalności gospodarczej (zob. wyrok NSA z 4 marca 2021 r., III FSK 895/21). Zebrany w tej sprawie materiał dowodowy wskazuje na istnienie "związku" spornej nieruchomości z działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. z uwzględnieniem wyroku TK z 24 lutego 2021 r., SK 39/19. Czym innym jest jednak związek nieruchomości z działalnością gospodarczą w rozumieniu jedynie art.1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., a czym innym jest wyłączenie tego związku w oparciu o przesłankę z art.1a ust. 2a pkt 1 u.p.o.l. i zastosowanie stawki podatku z art. 5 ust. 2 pkt 1 lit. a albo stawki z art. 5 ust. 2 pkt 1 lit. b u.p.o.l.
Niezasadny jest także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa elementy, które powinny być zawarte w uzasadnieniu wyroku, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie te elementy. Sam fakt, że uzasadnienie to nie jest dla strony skarżącej kasacyjnie przekonujące, nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Z wyrażoną przez sąd pierwszej instancji oceną sprawy można się zgadzać lub nie, nie można natomiast twierdzić, że uzasadnienie tego wyroku nie spełnia wymogów z art. 141 § 4 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji SKO w Słupsku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i 2 oraz art. 209 p.p.s.a., biorąc pod uwagę nakład pracy pełnomocnika Spółki oraz stopień wpływu jego argumentacji na wynik sprawy.
SNSA Jacek Pruszyński SNSA Stanisław Bogucki SNSA Wojciech Stachurski