Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 października 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 341/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę B. S. (dalej: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 20 marca 2023 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ocena prawidłowości zajęcia należącej do skarżącej wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, a w konsekwencji zasadność oddalenia jej skargi na tę czynność. WSA wskazał, że skarżąca ma w niniejszej sprawie status małżonki zobowiązanego, która – od chwili zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej – korzysta z rozdzielności majątkowej. Skarżąca kwestionuje zasadność skierowania środka egzekucyjnego do tego składnika majątku argumentując, że stanowi on jej majątek odrębny, a nadto podnosi, że zajęciu faktycznie podlegała kwota otrzymanej przez nią dotacji, która powinna być wyłączona z zajęcia zarówno jako jej majątek odrębny, jak i z uwagi na pochodzenie tych środków z budżetu państwa. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca, będąca małżonką zobowiązanego, wniosła równolegle ze skargą sprzeciw, który został rozstrzygnięty w odrębnym postępowaniu. Posiada zatem, zastrzeżone co do zasady dla zobowiązanego, prawo do wystąpienia ze skargą na czynność egzekucyjną, bowiem organ stwierdził, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego została skierowana do majątku wspólnego skarżącej i zobowiązanego.
W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy nie wynika aby organ dokonał czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, o którym mowa w art. 54 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479, z późn. zm., dalej: u.p.e.a.). Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, w rozumieniu wskazanego przepisu, wystąpi np. w sytuacji zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Środkiem egzekucyjnym zastosowanym w niniejszej sprawie była egzekucja z rachunku bankowego (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a.). Środek ten ma zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a zatem był prawnie dopuszczalny. Zawiadomienie o zajęciu doręczono bankowi w dniu 24 października 2022 r., zaś skarżącej i zobowiązanemu – w dniu 27 października 2022 r. Środek egzekucyjny został skierowany, wbrew stanowisku skarżącej, do majątku wspólnego. Ten zakres odpowiedzialności jest natomiast dopuszczalny zarówno w świetle przepisów art. 29 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2651, z późn. zm., dalej: O.p.), jak i art. 27e § 3 u.p.e.a., co wynika także z odrębnie rozstrzygniętych spraw obejmujących sprzeciw skarżącej (wynika to również z treści tytułu wykonawczego objętego postępowaniem egzekucyjnym). Umowa rachunku bankowego zawarta została przez B. S. w czasie trwania małżeństwa i przed zawarciem umowy majątkowej z 26 października 2022 r. Podkreślenia wymaga, że z chwilą wpłaty na rachunek bankowy środki pieniężne pochodzące z różnych źródeł tracą swój pierwotny charakter – nie są już wierzytelnościami wobec zobowiązanych do tych wpłat, ale wszystkie składają się na ogólny stan rachunku bankowego, z którego egzekucja prowadzona jest wyłącznie na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a. Jeśli zaś środki znajdujące się na rachunku należą do majątku odrębnego, wówczas to rzeczą małżonka zobowiązanego jest wykazanie tej okoliczności, obowiązkiem zaś organu jest uwzględnienie z urzędu wyłączenia, o którym mowa w art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. (przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. dotyczy bowiem wyłącznie składników majątkowych, które podlegają egzekucji). Skarżąca utrzymywała w niniejszej sprawie, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego było niezgodne z ustawą, bowiem znajdowały się na nim środki pochodzące z przysługującej jej dotacji z programu "Czyste Powietrze", nie podlegające egzekucji zgodnie z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a oraz środki z tzw. "czternastej emerytury", także wyłączone spod zajęcia. W zakresie kwoty "czternastki" organ ustalił, że w chwili dokonania zajęcia na rachunku bankowym nie znajdowała się już ta należność, bowiem przed tą datą skarżąca wykonała szereg wypłat i płatności, które skonsumowały otrzymaną należność. W tym zakresie skarżąca nie zgłosiła już zarzutów w treści skargi co oznacza, że zaakceptowała stanowisko wskazane przez organ w treści postanowienia. Z kolei środki z programu "Czyste Powietrze" nie pochodzą ani z budżetu państwa, ani z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o finansach publicznych, wypłaconych w formie zaliczki, a wierzytelność egzekwowana nie powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone (art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a.). Środki te nie zostały też wpłacone na odrębny rachunek bankowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał ponadto, że czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie może zostać uznana za zastosowanie środka zbyt uciążliwego. Ogólne bowiem wskazanie przez skarżącą na zbytnią uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest wystarczające do uznania zarzutu za zasadny. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje wprawdzie ograniczona w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych, ale jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. W kontekście powyższego Sąd uznał, że niezasadne są zarzuty skarżącej, iż organ nie wskazał podstawy prawnej rozstrzygnięcia, podczas gdy szczegółowo omówił zastosowane przepisy prawa; nie ustalił istotnych w sprawie faktów, podczas gdy uwzględnił zarówno twierdzenia skarżącej, jak i przedstawione w sprawie dowody; dokonał wadliwej interpretacji art. 80 § 1 u.p.e.a., podczas gdy przedstawił zgodną z prawem i uwzględniającą dorobek doktrynalny wykładnię tego przepisu i właściwie go zastosował.