Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wskazana przez skarżącego decyzja NUS [...] z 7 grudnia 2021 r. mogła mieć wpływ na treść ostatecznej decyzji DIAS z 31 grudnia 2021 r., w szczególności w kontekście przesłanek pozytywnych (bezskuteczności egzekucji) odpowiedzialności solidarnej skarżącego wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w przedmiotowym podatku oraz czy fakt wydania decyzji z 7 grudnia 2021 r. powinna przez organy zostać oceniona w kontekście właściwego ustalenia powstania stanu niewypłacalności Spółki.
Ogólnie rzecz ujmując, autor skargi kasacyjnej polemizuje ze stanowiskiem sądu, że fakt wydania decyzji z 7 grudnia 2021 r. przez NUS [...] mieści się w zakresie przesłanki przewidzianej w art. 240 § 1 pkt 5 O.p.
W pierwszym z zarzutów autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 128 o.p., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Przepis art. 128 O.p. wskazany w tym zarzucie stanowi, iż uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach podatkowych. Uchybienia temu przepisowi autor skargi kasacyjnej upatruje w tym, że sąd pierwszej instancji miał wyjść poza podstawy wznowieniowe i prowadzić rozważania dotyczące wykładni art. 116 § 1 O.p., w kontekście wydania przez inny organ decyzji ratalnej wobec spółki. Zdaniem sądu kasacyjnego zarzut ten jest bezpodstawny.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 lipca 2025 r., sygn. akt II FSK 1358/22 stwierdził, że "istotą postępowania wznowieniowego jest - jako wyjątek od zasady trwałości decyzji podatkowych wyrażonej w art. 128 O.p. - możliwość przeprowadzenia postępowania w sytuacji, gdy postępowanie główne, w którym wydana została kwestionowana decyzja, dotknięte było wadami określonymi w art. 240 O.p. Muszą być to wady tego rodzaju, że na zasadzie wyjątku otwierają drogę do wzruszenia decyzji, która ma już przymiot ostatecznej. Stąd niedopuszczalne jest wykorzystywanie postępowania wznowieniowego do kontynuowania merytorycznej kontroli decyzji, dokonanej wcześniej w postępowaniu zwykłym. W konsekwencji postępowanie w przedmiocie wznowienia toczy się zasadniczo w zakresie oceny istnienia jednej lub kilku przesłanek określonych w art. 240 § 1 O.p. Natomiast w wyroku z 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 994/11 (publ. CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że wznowienie postępowania z podstawy unormowanej w art. 240 § 1 pkt 5 O.p. może, w odpowiednim do przepisu tego obszarze, służyć nadzwyczajnej weryfikacji zakończonego decyzją ostateczną postępowania podatkowego, nie zaś ponawianiu czy też uzupełnianiu wcześniejszego postępowania wymiarowego.".
Ustawodawca wskazał w art. 240 § 1 pkt 1–12 O.p. enumeratywny katalog przesłanek umożliwiających wzruszenie decyzji ostatecznej. Wystąpienie którejkolwiek z tych przesłanek skutkuje wznowieniem postępowania, a następnie oceną ich wpływu na wydaną decyzję ostateczną. Za niedopuszczalne zatem uznaje się wykorzystanie postępowania wznowieniowego do pełnej merytorycznej kontroli decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwykłym, nie jest to bowiem kontynuacja postępowania zwykłego. Właściwa wykładnia przepisu art. 240 § 1 pkt 5 o.p. prowadząca do jego prawidłowego zastosowania nie stanowi o podważeniu zasady trwałości decyzji ostatecznych. To właśnie procedowanie w trybie nadzwyczajnym uregulowanym w tym przepisie przez organ administracji jest jednym z dopuszczalnych prawnie wyjątków od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 128 O.p. (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 13 października 2025 r., sygn. akt II FPS 3/25).
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia art. 128 o.p. z tego powodu, że sąd pierwszej instancji prowadził rozważania na temat przesłanki bezskuteczności egzekucji. Było to uzasadnione tym, że skarżący jako nową okoliczność powoływał wydanie wobec spółki decyzji ratalnej i spłacanie przez nią rat zaległego podatku. W oczywisty sposób kieruje to uwagę na zagadnienie, czy organy podatkowe - wobec powyższego - prawidłowo uznały, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, a spółka była niewypłacalna. Nie oznacza to, że sąd zalecił kontynuację postępowania zwyczajnego, które zakończyło się wydaniem decyzji ostatecznej. Sąd ten słusznie wskazał jedynie na to, jakie znaczenie mogła mieć powoływana przez skarżącego okoliczność na ocenę, czy organy prawidłowo zastosowały art. 116 O.p.
Decyzją z 7 grudnia 2021 r. NUS rozłożył na raty zapłatę zaległości podatkowych spółki w podatku dochodowym od osób prawnych oraz w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2019-2021 r. Co istotne, przyznana ulga w spłacie zaległości podatkowych obejmuje m.in. okresy rozliczeniowe grudzień 2019 r. oraz styczeń-sierpień 2020 r., a więc te zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług, za które DIAS ostateczną decyzją z 31 grudnia 2021 r. przypisał skarżącemu solidarną odpowiedzialność wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług.
Należy zwrócić uwagę na treść art. 116 O.p. Trafnie wskazał WSA, że według postanowień tego przepisu: za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna (...).
Warunkiem sine qua non orzeczenia względem konkretnej osoby odpowiedzialności za zaległości spółki kapitałowej jest wykazanie przez organy obu przesłanek pozytywnych, w tym w szczególności przesłanki bezskuteczności egzekucji skierowanej do majątku spółki. Nie jest przekonujące stanowisko, że przedmiotowa decyzja NUS z 7 grudnia 2021 r. nie mogłaby mieć wpływu na ocenę co do wystąpienia przesłanki bezskuteczności egzekucji przewidzianej w art. 116 § 1 O.p. ani na ocenę, czy organy prawidłowo wskazały na wystąpienie stanu niewypłacalności spółki. Takie pytanie nasuwa się w sposób naturalny, skoro niemal w tym samym czasie, kiedy organ dla potrzeb orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu uznawał egzekucję prowadzoną z majątku spółki za bezskuteczną, spółka zarazem uzyskała decyzję ratalną.
Słusznie wskazał Sąd I instancji, że wskazaną decyzją ratalną NUS uznał, że sytuacja finansowa spółki uzasadnia udzielenie jej ulgi w spłacie zaległości podatkowych. Pozytywne załatwienie wniosku o rozłożenie na raty wskazuje, że organ jeszcze w grudniu 2021 r. dostrzegał w spółce potencjał na wywiązanie się z jej zobowiązań bez uciekania się do postępowania egzekucyjnego i ogłaszania upadłości spółki, a co za tym idzie, wskazywana przez Skarżącego okoliczność mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego. Instytucja rozłożenia na raty jest adresowana do podmiotów znajdujących się w przejściowych problemach płynności finansowej, gdy podmiot rokuje pozytywnie dla szansy wywiązania się ze swoich zobowiązań. Organ w zaskarżonej decyzji (s. 12) przyznaje zresztą, że po uzyskaniu decyzji ratalnej, spółka terminowo uiszczała raty zgodnie z decyzją NUS z 7 grudnia 2021 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ błędnie postrzega tę okoliczność tylko przez pryzmat tego, że dzięki spłatom uległa zmniejszeniu kwota, za którą odpowiada osoba trzecia (skarżący). To oczywiście prawda, z tym że sąd pierwszej instancji słusznie ocenił, że udzielenie spółce ulgi w spłacie należności (na dodatek, skutkujące tym, że spółka spłacała raty określone w decyzji) powinno być rozważone jako przesłanka podważająca ocenę organu, że na moment orzekania o odpowiedzialności osoby trzeciej występowała sytuacja bezskuteczności egzekucji z majątku spółki i skłaniająca do ponownej oceny tego, czy prawidłowo określono moment powstania stanu niewypłacalności spółki. Naczelny Sąd Administracyjny nie traci z pola widzenia tego, że decyzja o rozłożeniu na raty zaległości spółki została wydana 7 grudnia 2021 r., a decyzja ostateczna DIAS w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu - 31 grudnia 2021 r. Zatem, nową okolicznością w kontekście art. 240 § 1 pkt 5 O.p. nie mogło być oczywiście to, że spółka (co organ przyznaje na s. 12 zaskarżonej decyzji) terminowo spłaciła zaległość rozłożoną na raty, ponieważ mogło się to - siłą rzeczy - stać dopiero po wydaniu decyzji z 31 grudnia 2021 r. Nową okolicznością w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 O.p. nie mogło być zatem co prawda to, że spółka spłaciła zaległość, lecz nową okolicznością było to, że 7 grudnia rozłożono jej tę zaległość na raty, co świadczyło o tym, jak organ podatkowy postrzegał kondycje finansową spółki, pozytywnie prognozując co do możliwości spłaty zaległości w ratach.
Słusznie sąd pierwszej instancji uznał, że organ nieprawidłowo ocenił, iż decyzja z 7 grudnia 2021 r. nie mogła mieć istotnego wpływu na treść decyzji o odpowiedzialności skarżącego (art. 240 § 1 pkt 5 O.p.). Z tego samego powodu niezasadny jest również drugi zarzut skargi kasacyjnej, wskazujący na naruszenie art. 240 § 1 pkt 5 O.p. oraz art. 245 § 1 pkt 2 O.p.
Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut trzeci skargi kasacyjnej, odnoszący się do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przypomnieć trzeba, że zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ustanowiona tym przepisem zasada niezwiązania granicami skargi nie oznacza, że sąd może czynić przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. Natomiast rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, iż sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.
Jak wskazuje się w orzecznictwie, dla skuteczności zarzutu kasacyjnego opartego na tym przepisie, należy wskazać, iż sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy lub przekroczył granice danej sprawy, albo że w okolicznościach tej sprawy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1884/21). Autor skargi kasacyjnej argumentuje, że sąd pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie wyszedł poza jej granice, ponieważ dokonał "całościowej oceny postępowania zwykłego prowadzonego przed organami podatkowymi", co jest niedopuszczalne w ramach postępowania wznowieniowego, stoi w sprzeczności z instytucją wznowienia postępowania i w istocie prowadzi do kontynuacji postępowania zwykłego, zakończonego decyzja ostateczną. W świetle argumentacji prezentowanej w skardze kasacyjnej, sąd pierwszej instancji "zarzucił również organom podatkowym naruszenie przepisów prawa materialnego, przyjmując także jako podstawę uchylenia decyzji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a." Miało o tym świadczyć wskazanie w uzasadnieniu jako podstawy uchylenia decyzji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz analizowanie zastosowania art. 116 O.p. "w zakresie, w jakim prowadzone było postępowanie zwykłe w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jako podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji istotnie zostały wskazane przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. (w pkt "a" mowa jest o naruszeniu prawa materialnego). Uważna lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi jednak do wniosku, że sąd pierwszej instancji w żadnym miejscu uzasadnienia nie przypisał organom podatkowym naruszenia prawa materialnego. Samo wskazanie (omyłkowe, jak należy uznać) przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. (a nie tylko lit. c) Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za omyłkę, która oczywiście nie powinna była mieć miejsca, niemniej jednak - mając na względzie całą treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku - pomyłka ta, polegająca na niepotrzebnym wymienieniu pktu "a", sama w sobie nie rodzi wątpliwości co do tego, jaka była przyczyna uchylenia zaskarżonej decyzji i że nie było nią naruszenie przepisu prawa materialnego.
Z kolei to, że WSA przedstawił w uzasadnieniu analizę art. 116 § 1 O.p. jest oczywiście prawdą, jednakże analiza ta nie świadczy o wyjściu poza granice rozpoznawanej sprawy, co miałoby stanowić o naruszeniu art. 134 § 1 p.p.s.a. Analiza art. 116 § 1 o.p. miała doprowadzić (i doprowadziła) jedynie do wykazania przez sąd, że w kontekście art. 240 § 1 pkt 5 O.p. decyzja ratalna, na którą powoływał się podatnik, mogła i powinna zostać wzięta pod uwagę jako nowy dowód/nowa okoliczność, nieznana organowi, który wydał decyzję. Sąd przez pryzmat treści art. 116 § 1 O.p. wskazywał, że decyzja rozkładająca spółce należność na raty mogła w istotny sposób rzutować na ocenę tego, czy - po pierwsze - w momencie wydawania decyzji o odpowiedzialności członka zarządu w istocie spełniona była przesłanka bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, a po drugie - czy organ właściwie ustalił powstanie stanu niewypłacalności Spółki.
Z tego powodu w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie rozpoznał sprawę w granicach zakreślonych przez art. 134 § 1 p.p.s.a. i tym samym zarzut naruszenia tego przepisu jest niezasadny.
Uznawszy wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił tę skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.
s. Agnieszka Olesińska (spr.) s. Stanisław Bogucki s. Bogusław Woźniak