Mając na uwadze powyższe zarzuty organ podatkowy wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, 3) zasądzenie od Skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 4) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. D. wniósł jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu opóźnienia w płatności od dnia wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie do dnia zapłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna Dyrektora Izby Administracji Skarbowej jest niezasadna.
Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego prowadził wobec Spółki kapitałowej kontrolę w zakresie podatku od towarów i usług za okres od czerwca 2021 r. do września 2022 r. oraz ustalenia, czy podmiot ten jest instytucją obowiązaną w świetle ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
W dniu 19 maja 2023 r. organ wezwał pełnomocnika Spółki – profesjonalnego pełnomocnika – adwokata do złożenia wyjaśnień oraz dokumentów m.in. w zakresie:
• osób, które z ramienia Spółki wykonywały usługi/roboty budowlane na rzecz kontrahentów;
• przyporządkowania faktur VAT zakupu do faktur VAT sprzedaży usług/robót budowlanych;
• wskazania źródeł pochodzenia drogowych płyt betonowych;
• wskazania związku zakupów Spółki z jej sprzedażą opodatkowaną;
• wyjaśnienia dlaczego Spółka wystawiała i nie zaewidencjonowała wskazanych faktur;
• przedłożenia protokołów, o których mowa w fakturach udostępnionych NPUCS;
• wyjaśnienia dwukrotnego ujmowania w JPK_VAT faktur zakupu.
Przedmiotowy zakres wezwania był bardzo szeroki, obejmował złożenie wyjaśnień na tematy, które zazwyczaj znane są podmiotowi gospodarczemu, a nie zawsze jego profesjonalnemu pełnomocnikowi, wskazanie określonych elementów udokumentowania samoobliczenia podatku, braku lub wadliwości tego udokumentowania. Z rozpoznanej sprawy nie wynika, że: 1/pełnomocnik Spółki znał dane, których dotyczyło wezwanie, 2/posiadał wiedzę umożliwiającą złożenie wymaganych przez organ wyjaśnień, lub: 3/ nie przekazał Spółce wezwania organu, 4/ nie przedstawił organowi danych przekazanych mu przez Spółkę. Pełnomocnik działa wprawdzie za podmiot, który udzielił mu pełnomocnictwa, jednakże nie oznacza to, że jest z podmiotem tym tożsamy, że posiada wiedzę podmiotu, który reprezentuje, że może samodzielnie tworzyć lub odtwarzać dane i dokumenty prowadzonej przez podmiot działalności.
Zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2 i 2a ustawy Ordynacja podatkowa (o.p.) karą porządkową mogą zostać ukarani: strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego:
- bezzasadnie odmówili lub nie dokonali w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności (pkt 2), lub
- bezzasadnie odmówili okazania lub nie przedstawili w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach (pkt 2a).
Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2a o.p. karę porządkową można nałożyć w związku bezzasadną odmową okazania lub nieprzedstawienia w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach. Należy zatem wiązać obowiązek przedłożenia określonych dokumentów, w tym ksiąg podatkowych, z obowiązkiem ich posiadania przez podmiot, do którego kierowane jest wezwanie. Należy też wskazać na art. 286 § 1 pkt 4 o.p. z którego wynika, że kontrolujący, w zakresie wynikającym z upoważnienia do kontroli są w szczególności uprawnieni do żądania udostępniania akt, ksiąg i wszelkiego rodzaju dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz do sporządzania z nich odpisów, kopii, wyciągów, notatek, wydruków i udokumentowanego pobierania danych w formie elektronicznej. Nie bez znaczenia jest też zakres umocowania, jakim dysponuje pełnomocnik kontrolowanego, w tym uprawniony zakres wiedzy, którą w danej indywidualnej sprawie posiada pełnomocnik. Kryterium bezzasadności złożenia lub niedokonania w terminie wyjaśnień i oświadczeń (art. 262 § 1 pkt 2 o.p.) jest związane z prawidłowością wezwania organu. Obowiązki kontrolowanego oraz innych osób wyznacza art. 72 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. ustawy o KAS. Krąg osób związanych z obowiązkami jest szeroki, z tym, że żądanie może być kierowane wyłącznie do podmiotów posiadających wiadomości będące w zakresie zainteresowania kontrolujących i w przedmiocie kontroli (por. Krajowa Administracja Skarbowa. Komentarz" pod red. A. Melezini, K. Teszner, Wolter Kluwers, Warszawa 2018 r., str. 355).
Reasumując. W rozpoznanej sprawie, z wymienionych i rozważonych powyżej powodów, zgodnie z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego i nienaruszającymi prawa ocenami uzasadnienia zaskarżonego wyroku, brak było dostatecznych podstaw faktycznych i prawnych do ukarania karą porządkową profesjonalnego pełnomocnika Spółki. Ewentualne ukaranie Spółki, na podstawie i w sposób wynikający z art. 262 § 1 o.p. i art. 262§ 1a o.p., nie stanowiło natomiast przedmiotu sprawy przedstawionej Naczelnemu Sądowi Administracyjnego na skutek kasacyjnego zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji.
Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.
sędzia Wojciech Stachurski sędzia Jacek Brolik sędzia Krzysztof Przasnyski