Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 660/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę C. [...] Spółka z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 sierpnia 2024 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt III FSK 2136/21, uchylił w całości zaskarżony wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Łd 775/19 (oddalający skargę) i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 20 sierpnia 2019 r. W związku z powyższym, w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którą ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, że kwestią sporną pozostała kwalifikacja na potrzeby podatku od nieruchomości należących do skarżącego węzła betoniarskiego oraz kontenerów: grzewczego wody, sterowniczego oraz na domieszki chemiczne. Lektura zaskarżonej decyzji w kontekście zarzutów skargi uzasadnia bowiem ocenę, iż strona nie kwestionuje, podobnie jak i w odwołaniu, kwalifikacji prawnopodatkowej zasieków na kruszywo. Zdaniem Sądu, poddając wnikliwej lekturze argumentację organów w tym zakresie, na aprobatę zasługuje konkluzja, że przedmiotowe zasieki należy zaliczyć do budowli w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 70 z późn. zm. dalej: u.p.o.l.) w powiązaniu z przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 725 z późn. zm., dalej: "u.p.b."), która w art. 3 pkt 3 do kategorii budowli zalicza wprost "konstrukcje oporowe". W ocenie Sądu I instancji, ponownie rozpatrując wniosek strony skarżącej, organy podatkowe wywiązując się z wiążących wytycznych prawidłowo w pierwszej kolejności ustaliły, czy przedmiotowy węzeł betoniarski stanowi jedną rzecz, a dalej, czy węzeł betoniarski jest obiektem budowlanym w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.p.b., a jeżeli tak, to czy stanowi on budynek bądź budowlę w rozumieniu ustawy podatkowej, czy też w ogóle nie podlega opodatkowaniu. Przeprowadzając analizę w kierunku rozstrzygnięcia, czy węzeł betoniarski stanowi jedną rzecz, zdaniem sądu organy zasadnie posiłkowały się treścią art. 45 i art. 47 § 2 Kodeksu Cywilnego – jak wskazał NSA, oraz informacjami zawartymi w opinii biegłego z dnia 5 marca 2023r., której strona w toku postępowania nie zdołała podważyć. Konkluzja była taka, że wszystkie części składowe (poszczególne elementy) ciągu produkcyjnego, zgrupowane w jednym miejscu, są (w ujęciu cywilistycznym) powiązane fizycznie i funkcjonalnie tak, że tworzą razem gospodarczą całość składającą się na jeden wyodrębniony fizycznie przedmiot materialny o nazwie węzeł betoniarski. Obiekt ten stanowi niepodzielny przedmiot opodatkowania, jego poszczególne elementy (części składowe jednej rzeczy) nie mogą być odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego lub odłączanego.
Sąd I instancji zwrócił również uwagę na to, iż omawiana obudowa nie jest trwale związana z gruntem i nie posiada fundamentów. Organy zwróciły uwagę, iż w projekcie architektoniczno-budowlanym stanowiącym załącznik do decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i o pozwoleniu na budowę z dnia 17 maja 2000 r., w odniesieniu do maszyny betoniarskiej ze zgniatarką, silosami na cement wynika, że fundament został wykonany pod ładowarkę kruszywa, zasobników na cement i nogi maszyny betoniarskiej. Fundament, jak wskazał biegły, posiada maszyna betoniarska. Konstrukcja nośna węzła betoniarskiego jest trwale związana z gruntem. Obudowa maszyny betoniarskiej jest przymocowana do elementów konstrukcji nośnej maszyny betoniarskiej i ma jedynie zapewnić ochronę przed wpływem warunków atmosferycznych i umożliwić produkcję betonu przy temperaturach ujemnych panujących na zewnątrz. Zachowanie statyki i wytrzymałości obudowy maszyny betoniarskiej jest zapewnione poprzez mocowanie płyt warstwowych do elementów konstrukcji nośnej maszyny betoniarskiej jako elementy samonośne. Przedmiotowa obudowa, którą Spółka uznaje za budynek, nie jest osadzona w fundamentach, gdyż płyty, z których jest ona wykonana, zamocowane są do konstrukcji nośnej maszyny betoniarskiej, a nie do fundamentów. Na aprobatę zasługuje przeprowadzona w powyższym zakresie analiza materiałów sprawy i końcowa konkluzja, że obiektu budowlanego - węzła betoniarskiego, który ma dach jedynie nad niewielkim fragmentem węzła - obudową maszyny betoniarskiej, jest wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych jedynie częściowo posiada fundamenty pod jednym tylko elementem (maszyną betoniarską), nie można uznać za budynek w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. W ocenie Sądu na aprobatę zasługuje również argumentacja organów prowadząca do stwierdzenia, że kontenery: grzewczy wody, sterowniczy, na domieszki chemiczne, nie mogą, jak chciałaby strona, być zaliczane do tymczasowych obiektów budowlanych wskazanych w art. 3 pkt 5 u.p.b., w związku z czym nie mogą również stanowić budowli, o ile nie są jednocześnie wymienione wprost w definicji budowli w art. 3 pkt 3 u.p.b.
Wyrok ten, podobnie jak pozostałe wyroki powoływane w niniejszym uzasadnieniu, w całości dostępne są na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).
Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną złożył pełnomocnik skarżącego, który zaskarżył wyrok w całości.
Powyższemu rozstrzygnięciu zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania, przy czym uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
A. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez brak zastosowania, tj. nieuchylenie zaskarżonej decyzji, przy której został naruszony art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 w zw. z art. 197 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm., dalej: "o.p." lub "Ordynacja podatkowa") poprzez dopuszczenie jako dowodu w sprawie opinii biegłego, która zawiera nieprawidłowe wnioski dotyczące stanu faktycznego;
B. art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez WSA wykładni Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonej w wyroku z dnia 8 lutego 2022 r. (sygn. akt III FSK 2116/21) co do podatkowej kwalifikacji węzła betoniarskiego;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
A. art. 1a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 12 stycznia 1991 r, o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 70 z późn. zm. - w brzmieniu obowiązującym w 2016 r.; dalej: "UPOL") w zw. z art. 3 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 725 z późn. zm. - w brzmieniu obowiązującym w 2016 r.; dalej: "UPB"), poprzez błędną wykładnię i zakwalifikowanie węzła betoniarskiego, należącego do spółki, w całości do kategorii "budowli" jako wolnostojące urządzenie techniczne, podczas gdy jest on trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych posiada fundamenty oraz dach, tj. spełnia ustawową definicję budynku;
B. art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. w zw. z art. 3 pkt 1 oraz art. 3 pkt 3 u.p.b. poprzez błędną wykładnię i zakwalifikowanie do kategorii "budowli" instalacji zlokalizowanych wewnątrz budynku jako odrębnych od budynku przedmiotów opodatkowania;
C. art. 1a ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a, pkt 3 i 5 u.p.b. poprzez błędną wykładnię i zakwalifikowanie do kategorii "budowli" spornych obiektów należących do spółki, które nie są wprost wskazane w definicji budowli.
Wskazując na powyższe naruszenia pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a w przypadku stwierdzenia, że istota sprawy nie została należycie wyjaśniona - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. ani żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego wyroku. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami.
W skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez brak zastosowania. Zarzucane uchybienie miało polegać na tym, że sąd nie uchylił zaskarżonej decyzji, przy której został naruszony art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 w zw. z art. 197 § 1 O.p. poprzez dopuszczenie jako dowodu w sprawie opinii biegłego, która zawiera nieprawidłowe wnioski dotyczące stanu faktycznego. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego stanowiska strony skarżącej.
Zgodnie z art. 197 § 1 O.p. w przypadku gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ podatkowy może powołać na biegłego osobę dysponującą takimi wiadomościami, w celu wydania opinii. Do naruszenia tego przepisu w oczywisty sposób nie doszło, ponieważ na biegłego powołano osobę posiadającą wiadomości specjalne, w celu wydania opinii odnoszącej się do zagadnienia leżącego w jej kompetencjach zawodowych. W przytoczonym zarzucie skargi kasacyjnej kwestionowane jest samo dopuszczenie dowodu w sprawie opinii biegłego, która zawiera nieprawidłowe wnioski. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczenie tego dowodu, z tej konkretnej opinii, nie stanowi o naruszeniu art. 180 § 1 O.p., zgodnie z którym "Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem." Nawet gdyby - jak wskazuje się w pierwszym zarzucie - opinia biegłego zawierała nieprawidłowe wnioski, to dopuszczenie jej jako dowodu w sprawie nie stanowiłoby o naruszeniu art. 180 § 1 O.p., gdyż nie była sprzeczna z prawem; skoro biegły posiadał określone kompetencje i uprawnienia, a powołanie biegłego nastąpiło prawidłowo, to niewątpliwie nie był to środek dowodowy sprzeczny z prawem. Jeśli zaś chodzi oto, czy opinia mogła przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego tak właśnie było, ponieważ treść opinii dostarczyła materiału pozwalającego organom podatkowym ustosunkować się do podstawowej kwestii spornej, a mianowicie, czy węzeł betoniarski stanowi jedno urządzenie techniczne, tj. jedną rzecz w rozumieniu art. 47 § 2 k.c. Do naruszenia art. 180 § 1 O.p. zatem nie doszło. Z kolei naruszenie art. 187 § 1 O.p. i 191 O.p. w pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej powiązano z tożsamym uzasadnieniem tj. "dopuszczenie jako dowodu w sprawie opinii biegłego, która zawiera nieprawidłowe wnioski dotyczące stanu faktycznego". Wyjaśnić więc należy, że przytoczone przepisy wskazują na obowiązki organów prowadzących postępowanie, a nie biegłych. Dopuszczenie jako dowodu opinii zawierającej nieprawidłowe (zdaniem strony skarżącej) wnioski nie może stanowić o naruszeniu art. 187 § 1 ani 191 O.p. W zarzucie mowa jest właśnie o uchybieniu polegającym na "dopuszczeniu dowodu". Sądowi pierwszej instancji nie postawiono zaś w skardze kasacyjnej zarzutu przyjęcia za podstawę orzekania nieprawidłowego stanu faktycznego; wskazuje się tylko na wadliwość wykorzystania środka dowodowego w postaci opinii biegłego. Najprościej mówiąc, nie postawiono zarzutu nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego, lecz skoncentrowano się na kwestionowaniu legalności i wartości dowodowej opinii biegłego. Należy zauważyć, że organ podatkowy zwrócił się ponownie do biegłego kierując się wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w uprzednio wydanym w tej samej sprawie i wiążącym na zasadzie art. 153 p.p.s.a. wyroku z dnia 26 stycznia 2022 r., III FSK 2136/21. Naczelny Sąd Administracyjny za konieczne uznał zbadanie, czy sporny "węzeł betoniarski" stanowi jedną rzecz, bo "przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości stanowić może tylko to, co wchodzi w skład tego przedmiotu materialnego i nie może być od niego odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego lub odłączanego (art. 47 § 2 k.c., por też uchwała NSA z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt III FPS 1/21)." Dalej w tym samym wyroku NSA wskazał: "Związane jest to z występowaniem tzw. rzeczy złożonych, które składają się z większej lub mniejszej liczby części, zwanych składowymi. W ujęciu cywilistycznym, o tym czy określone elementy stanowią części składowe jednej rzeczy złożonej rozstrzyga obiektywna potrzeba gospodarczego znaczenia istniejącego między nimi fizycznego i funkcjonalnego powiązania, która może być zależna od aktualnie panujących poglądów i uwarunkować technicznych. Jeśli poszczególne części danego urządzenia są powiązane fizycznie i funkcjonalnie tak, że tworzą razem gospodarczą całość, to stanowią części składowe jednej rzeczy złożonej, choćby całość tę można było fizycznie łatwo rozdzielić (por. W. Pawlak (w) J. Gudowski (red), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1, nb 4, LEX WKP 2021). W doktrynie prawa cywilnego prezentowany jest też pogląd, że określony przedmiot staje się częścią składową rzeczy, jeżeli jest z nią powiązany w sensie fizycznym, gospodarczym i funkcjonalnym, przy czym chodzi tu o połączenie dokonane w stopniu trwałym (...)". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpatrującego skargę kasacyjną, organy podatkowe słusznie uznały za celowe to, aby z uwzględnieniem opinii biegłego ocenić, czy sporny węzeł betoniarski stanowi "jedną rzecz", tj. czy wszystkie elementy złożonej konstrukcji - węzła betoniarskiego - składają się na jeden wyodrębniony fizycznie przedmiot materialny (rzecz). W tym celu skorzystano z uzupełniającej opinii biegłego. Biegły wypowiedział się w kontekście tego, co stanowiło przedmiot sporu. Opisał, w jaki sposób węzeł betoniarski jest zbudowany, jaką rolę pełnią poszczególne jego elementy i w jakiej technologii zostały wykonane. Na s. 21 decyzji SKO przytoczono to, co wynika w opinii w zakresie istotnym dla oceny, czy węzeł betoniarski stanowi jedną rzecz. Biegły wymienił elementy, które jego zdaniem tworzą tę "jedną rzecz". Organ (s. 22-23) kierując się wytycznymi płynącymi z wiążącego w sprawie wyroku NSA przez pryzmat uchwały oraz art. 45 i 47 § 2 k.c. ocenił, że wymienione elementy stanowią jedną rzecz materialną. Wskazał (s. 23-24), które elementy opinii biegłego skłoniły organ do takiej konkluzji. Należy stwierdzić, że organy wykorzystały wydaną w sprawie opinię biegłego w sposób właściwy. Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę podziela stanowisko odnośnie do tego, w jaki sposób organy podatkowe mogą wykorzystać opinię biegłego, wyrażone m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2022 r., III FSK 1432/21: "Zgodnie z art. 197 § 1 O.p. w przypadku gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ podatkowy może powołać na biegłego osobę dysponującą takimi wiadomościami, w celu wydania opinii. Celem opinii biegłego jest wyłącznie wyjaśnienie okoliczności faktycznych z punktu widzenia posiadanych przez biegłego wiadomości specjalnych, przy uwzględnieniu zebranego i udostępnionego biegłemu materiału dowodowego, a nie jego ocena prawna. Wydający opinię biegły może zatem jedynie opisać, w jaki sposób dany obiekt jest zbudowany, jaką rolę pełnią jego poszczególne części i w jakiej technologii zostały wykonane. Ostateczne rozstrzygnięcie charakteru połączenia tych wszystkich elementów należy jednak do organu i w żaden sposób biegły go w tym zastąpić nie może. Z tych też względów biegły nie jest uprawniony do ustalania, co w konkretnej sprawie stanowi przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości (budynek czy budowla). Takie wnioski biegłego nie są wiążące dla organu, który winien dokonać w tym zakresie samodzielnej oceny na podstawie uzyskanych informacji. Jednakowoż opinia biegłego, w zakresie, w jakim w sposób rzetelny ilustruje cechy ocenianego obiektu, pozwalające na jego kwalifikację dla celów opodatkowania podatkiem od nieruchomości, w pełni zasługuje na uznanie jako środek dowodowy w rozumieniu art. 181 O.p., jeżeli organ na jej podstawie ma możliwość dokonania samodzielnych ustaleń." Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy podatkowe działały zgodnie z tak zakreślonymi wytycznymi, przyjętymi w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Sposób wykorzystania opinii biegłego przez organy podatkowe ani też sam fakt jej dopuszczenia jako dowodu, w przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dają podstaw do uznania za zasadny podniesionego w tym kontekście pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej. Śledząc tok rozumowania organu przedstawiony w zaskarżonej decyzji Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się tego, aby biegły swoim swoimi ocenami w sposób wadliwy zdeterminował stanowisko organu. Toteż pierwszy zarzut skargi kasacyjnej należy uznać za bezzasadny.