Wyrok NSA z dnia 03 czerwca 2025, sygn. III FSK 345/25

Biorąc powyższe pod uwagę, skarżący wniósł:

1) na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 (względnie także w związku z pkt 1) p.p.s.a. - o stwierdzenie nieważności postępowania sądowoadministracyjnego - także w zakresie zapadłych równolegle (jak wskazuje synowicą - P.) wyroków merytorycznych pod sygn. jak na wstępie - z pominięciem skarżącego kasacyjnie (w tym z uniemożliwieniem mu złożenia skarg kasacyjnych od wyroków merytorycznych), który w przypadku podważenia posiadania samoistnego córki (przekazania tego posiadania córce) sam powinien być na powrót podatnikiem, ale za to z udziałem osoby (A. J.), która od początku sama deklarowała, że nie jest posiadaczem samoistnym (nie wykazując zmiany tego stanu rzeczy - nie była stroną ew. przeniesienia posiadania samoistnego jak wyżej);

2) względnie na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w związku z art. 188 p.p.s.a. - o uchylenie obu zaskarżonych postanowień w całości (wraz z zapadłymi - jak wskazuje synowicą P. - równolegle wyrokami merytorycznymi - por. tym bardziej art. 185 p.p.s.a.) oraz o uwzględnienie skarg skarżącego kasacyjnie poprzez uchylenie w całości skarżonych decyzji, organów podatkowych obu instancji, a w rezultacie umorzenie postępowania podatkowego w sprawie jako niezasadnie wszczętego z inicjatywy A. J., która nie będąc samoistnym posiadaczem nieruchomości mogłaby być wręcz pominięta jako niebędąca stroną postępowania i podatnikiem, jak sama pisała w 2018 r. (sprawa przeniesienia niekwestionowanego przez nią posiadania samoistnego J. J. na jego córkę była i jest tylko sprawą faktów pomiędzy ojcem i jego dzieckiem, co nie wymagało żadnej formy, w tym aktu notarialnego i nie miało jakiegokolwiek znaczenia dla zmiany statusu A. J. jako niepodatnika);

3) ewentualnie, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a. - w razie uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że wnioski z ww. pkt 1 i 2 są zbyt daleko idące lub istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona lub nie może być rozpoznana z uwagi na skarżenie tylko postanowień a nie wyroków merytorycznych (wskazywanych przez synowicę - P.) - o uchylenie zaskarżonych postanowień w całości (optymalnie dalej ze stwierdzeniem nieważności zapadłych równolegle wyroków merytorycznych) oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;

4) na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. - o zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu od A. J. kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

W judykaturze jak i piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że zasadniczą cechą postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, o czym stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Oznacza to związanie zarówno wnioskami skargi kasacyjnej, jak i jej podstawami. Nie ulega więc wątpliwości, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony, zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z 25 maja 2016 r., II GSK 2678/14; J.P. Tarno, Odrzucenie skargi kasacyjnej, PP 2005, nr 6, str. 33-39). Innymi słowy Sąd kasacyjny może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (por. wyrok NSA z 29 września 2016 r., II FSK 272/15).

Stawiając zatem w petitum skargi kasacyjnej zarzuty, należy sformułować je w sposób jednoznaczny oraz umotywować je tak, aby poszczególne fragmenty uzasadnienia można było połączyć z poszczególnymi zarzutami (por. wyroki NSA: z 19 lutego 2009 r., II FSK 97/08; z 3 grudnia 2008 r., II FSK 1253/07). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca tym obowiązkom uchybiła. Przedstawione zarzuty mają charakter nieuporządkowany, a uzasadnienie zarzutów zawiera liczne dygresje. Strona wymienia przepisy naruszone, bez wskazania na czym konkretnie polegało naruszenie każdego z nich, co znacznie utrudnia merytoryczne odniesienie się do nich.

Oceniając całokształt skargi kasacyjnej można wywieść, że jej zarzuty koncentrują się wokół kwestii czy skarżący kasacyjnie posiadał interes prawny do skarżenia decyzji SKO skargą do sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo wniesienia skargi (art. 50 § 2 p.p.s.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, który odrzucając skargę skarżącego, stwierdził, że kryterium "interesu prawnego", na którym oparta jest legitymacja do wniesienia skargi oznacza, że akt, czynność lub bezczynność organu administracji musi dotyczyć interesu prawnego skarżącego, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego. Mieć "interes prawny" to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej. Ze skargą może więc wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej. Osoba niemająca interesu prawnego nie może poszukiwać ochrony na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego (zob. wyrok NSA z 21 stycznia 2022 r., I OSK 1042/20).

W rozpoznawanej sprawie słusznie sąd pierwszej instancji zauważył, że nie istnieje żadna norma materialnego prawa administracyjnego, na podstawie której skarżący mógł wywieść prawo do złożenia skargi do sądu administracyjnego na decyzję SKO z 30 listopada 2023 r. Decyzje w sprawie kierowane były do A. J. oraz P. J., jednocześnie skarżący wskazał, że on przeniósł posiadanie (samoistne) przedmiotowej nieruchomości na P. J. (jednocześnie z akt sprawy nie wynika, żeby skarżący był właścicielem tej nieruchomości). W efekcie, opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, nie można stwierdzić, ażeby skarżący posiadał interes prawny w sprawie (wynikający z konieczności skierowania do niego decyzji ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne – jako właściciela albo posiadacza samoistnego przedmiotowej nieruchomości, a tym samym bycia podatnikiem z tego tytułu - art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz 2 u.p.r., a także art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz 2 u.p.o.l.

Należy podkreślić, że ocena podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących zarówno postępowania przed sądem pierwszej instancji jak i postępowania przed organami, a także zarzutów dotyczących naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego, jest na tym etapie rozpoznania sprawy przedwczesna. Należy wskazać, że SKO decyzją z 30 listopada 2023 r. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W tej sytuacji sąd administracyjny nie powinien zastępować organu m.in. w prowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie, w szczególności, że jak wynika z zaskarżonej decyzji, organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę będzie zobowiązany wnikliwie rozważyć wszystkie okoliczności sprawy w celu jednoznacznego ustalenia, czy P. J. jest posiadaczem samoistnym, stanowiących własność A. J. gruntów rolnych.

W konsekwencji podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 336 k.c. w związku z art. 337 - 341 i art. 348 - 349 k.c., a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. b względnie c w związku z art. 50 § 1, art. 33 § 1, art. 106 § 3 i § 5 (także w związku z art. 233 § 1 k.p.c.) oraz art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., a także w związku z art. 122, art. 191, art. 210 § 4 o.p. okazały się niezasadne. Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę skarżącego na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

W przypadku skargi kasacyjnej od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie, wniosek strony wnoszącej skargę kasacyjną o jej rozpoznanie na rozprawie, wyrażony zgodnie z art. 176 § 2 p.p.s.a., odmiennie niż w przypadku skargi kasacyjnej od wyroku, nie ma wiążącego charakteru. Skarga kasacyjna na takie postanowienie może być - stosownie do przyjętej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego o braku potrzeby skierowania sprawy na rozprawę - rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, zgodnie z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, ponieważ art. 203 i 204 p.p.s.a. nie ma zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07).