5. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez:
• pobieżne odniesienie się Sądu pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zakwestionowania przez skarżącą prawidłowości uznania pism i aktów administracyjnych wydanych przez organ egzekucyjny i Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu za dokumenty urzędowe, w kontekście potrzeby przeprowadzenia kontroli poprawności podpisania tych pism i aktów przez osoby działające w imieniu ww. organów kwalifikowanym podpisem elektronicznym i ich doręczenia za pośrednictwem platformy e-PUAP,
• brak merytorycznego odniesienia się do zarzutów skarżącej w zakresie uznania pism i aktów administracyjnych podjętych lub wydanych przez organ egzekucyjny i Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu jako tzw. "nieaktów" (sformułowanie użyte przez skarżącą w skardze z 13 września 2022 r.) w kontekście braku zweryfikowania spełnienia bezwzględnego wymogu podpisania kwalifikowanym podpisem elektronicznym, zawierającego treść rozstrzygnięcia administracyjnego, przez osobę działającą w imieniu organu egzekucyjnego pliku elektronicznego zawierającego pismo lub rozstrzygnięcie administracyjne (postanowienie organu administracji publicznej), stanowiącego załącznik pisma przewodniego przekazanego skarżącej za pośrednictwem platformy e-PUAP, biorąc pod uwagę w szczególności treść przepisów o postępowaniu administracyjnym dotyczącym podpisu pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji jako jego obowiązkowego elementu oraz przepisów o nieważności decyzji lub postanowienia aktów administracyjnych wydanych bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,
• brak przeprowadzenia w granicach danej sprawy prawidłowej kontroli legalności aktów administracyjnych wydanych przez organ egzekucyjny i Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu oraz zastosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia;
6. Naruszenie art. 145 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1, art. 141 § 3 i art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, tj. brak wydania wyroku uchylającego zaskarżone przez skarżącą postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu ze wskazaniem dla organu co do dalszego postępowania, w sytuacji, gdyby w wyniku prawidłowo przeprowadzonej weryfikacji poprawności podpisania kwalifikowanym podpisem elektronicznym aktów administracyjnych (postanowień) w formie plików elektronicznych, doręczonych skarżącej za pośrednictwem platformy e-PUAP i stanowiących załączniki do pisma przewodniego - okazało się, że istnieją uzasadnione wątpliwości, iż ww. pliki elektroniczne doręczone w formie załączników mogły nie zawierać kwalifikowanego podpisu elektronicznego osoby uprawnionej, zaś Sąd pierwszej instancji nie posiadał kompetencji lub możliwości przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy na tą okoliczność albo po przeprowadzeniu tego dowodu Sąd pierwszej instancji ocenił ten dowód inaczej, niż organy administracji publicznej;
7. Naruszenie art. 106 § 3, art. 160 w zw. z art. 3 § p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu uzupełniającego dowodu z dokumentów zawartych w aktach sprawy na okoliczność prawidłowego opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym osób upoważnionych do działania w imieniu organów pism i aktów administracyjnych w postaci plików elektronicznych doręczonych skarżącej za pośrednictwem platformy e-PUAP jako załączniki do pisma przewodniego - zważywszy na okoliczność, że brak prawidłowego podpisania decyzji i postanowień może stanowić przyczynę stwierdzenia ich nieważności, w związku z czym okoliczność ta wymagała przeprowadzenia przez Sąd pierwszej instancji kontroli działań podjętych przez organy administracji publicznej;
8. Naruszenie art. 106 § 3, art. 160, art. 100 § 2 p.p.s.a. poprzez brak wydania postanowienia o przeprowadzeniu uzupełniającego dowodu z dokumentów w postaci upoważnień administracyjnych udzielonych przez organ egzekucyjny dla Pani V. T. oraz Pana M. S., którzy podpisali pisma wydane w toku postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec skarżącej oraz poprzez brak sporządzenia notatki z posiedzenia niejawnego w związku z dokonaniem czynności procesowej w postaci przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentów.
Pismem z 25 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącej przytoczył nowe uzasadnienie podstawy kasacyjnej oznaczonej numerem 8 w skardze kasacyjnej.
Pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od strony skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może badać sprawy w całokształcie jej okoliczności faktycznych i prawnych. Granice kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku wyznaczają wskazane przez stronę skarżącą naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować stron postępowania i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (zob. np. wyrok NSA z 16 lipca 2013 r., II FSK 2208/11). Sąd kasacyjny nie może również modyfikować uzasadnienia zarzutów kasacyjnych pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (zob. np. wyrok NSA z 11 czerwca 2015 r., II FSK 1079/13).
Zarzuty skargi kasacyjnej (określone w pkt 1-6) koncentrują się na naruszeniu – w różnych konfiguracjach - art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 3 i 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę wskazane przepisy, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić ich charakter w kontekście prawidłowego konstruowania podstaw kasacyjnych.
Art. 3 § 1 p.p.s.a. ma charakter ustrojowy i kompetencyjny, a zatem przepis ten mógłby być naruszony jedynie w sytuacji, w której sąd administracyjny nie rozpoznałby w ogóle skargi lub dokonał jej oceny według innych kryteriów niż kryterium legalności. Ze sformułowanych zarzutów nie wynika, aby tego rodzaju uchybienia skarżąca podnosiła. Sąd pierwszej instancji nie naruszył omawianego przepisu, ponieważ skontrolował, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i władczo rozstrzygnął spór, co do treści stosunku publicznoprawnego, a tym samym wymierzył sprawiedliwość w zakresie wyznaczonym sądom administracyjnym. Samo niezadowolenie strony z wyniku tej kontroli nie oznacza, że sąd naruszył przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z: 22 marca 2018 r., II GSK 1178/16).
O naruszeniu normy wynikającej z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącą, a które Sąd pierwszej instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Tego rodzaju uchybienia nie zostały wykazane w skardze kasacyjnej.
Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. - z którego wynika, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia - stanowiąc o uprawnieniu wojewódzkiego sądu administracyjnego wyznacza jednocześnie zakres jego kompetencji orzeczniczych oraz uzależnia uruchomienie przewidzianych przez ustawę środków od "niezbędności" końcowego załatwienia sprawy, której dotyczy skarga, co prowadzi do wniosku, że warunkiem jego stosowania jest stwierdzenie braku zgodności z prawem zaskarżony aktu w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie, a więc innymi słowy uwzględnienie skargi, co w rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło (por. wyrok NSA z 21 marca 2023 r., III OSK 1884/21).
Niezarozumiały jest zarzut naruszenia art. 141 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku następuje postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym. W sprawie sporządzono bowiem uzasadnienie wyroku.
Artykuł 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie prawa i gdy w ramach przedstawiania stanu sprawy Sąd pierwszej instancji nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (zob. np. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08). Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Zasadność merytorycznego stanowiska Sądu pierwszej instancji nie może być zaś skutecznie podważana zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut naruszenia tego przepisu nie może więc sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem Sądu pierwszej instancji.
Natomiast normy z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ są normami o charakterze wynikowym i określają wyłącznie sposób rozstrzygnięcia danej sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Skuteczne zakwestionowanie tego rodzaju normy w ramach zarzutów kasacyjnych wymaga zatem powiązania z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego, których nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji wydając wyrok o określonej treści. Nie jest więc możliwe skuteczne podważenie zaskarżonego wyroku wyłącznie w oparciu o zarzut naruszenia normy o charakterze wynikowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku odniósł się do zarzutów skarżącej dotyczących nieprawidłowości przy ustaleniu właściwości organu egzekucyjnego, a także prawidłowości uznania pism i aktów administracyjnych wydanych przez organ egzekucyjny oraz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu za dokumenty urzędowe.
Odnośnie zarzutów dotyczących właściwości miejscowej organu egzekucyjnego Sąd pierwszej instancji wskazał, że według danych zawartych w informacji z rejestru przedsiębiorców adres siedziby skarżącej - ul. [...], który jest objęty zasięgiem terytorialnym działania Urzędu Skarbowego Poznań-Wilda, był aktualny w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (29 września 2021 r.). Adres ten został wykreślony z ww. rejestru w dniu 17 grudnia 2021 r. Trzeba zauważyć, że skarżąca nie wskazała nowego adresu siedziby, co potwierdzałoby, że nastąpiła zmiana w tym zakresie. Nadto kwestia właściwości miejscowej organu egzekucyjnego w kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym została analogicznie oceniona w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 26 maja 2023 r., sygn. I SA/Po 771/22.
W skardze kasacyjnej nie sformułowano w sposób prawidłowy zarzutu wydania rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny niewłaściwy miejscowo. W tym przypadku zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do wskazania naruszenia art. 141 § 3 i 4 w zw. z art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. Co prawda w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono przepisy dotyczące określania właściwości miejscowej i określania siedziby zobowiązanego oraz odwołano się do zasad ogólnych postępowania administracyjnego, jednakże autor skargi kasacyjnej nie zarzucił ich naruszenia. Wyrażenie określonego poglądu nie jest tożsame ze sformułowaniem w tym zakresie zarzutu kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie może domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzutów.
W skardze kasacyjnej zarzucono również brak zweryfikowania przez Sąd pierwszej instancji opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym zaskarżonego postanowienia i postanowień wydanych przez organ egzekucyjny. W tym zakresie wskazano jedynie na naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. Zarzut ten w żaden sposób nie odnosi się do przepisów regulujących wymogi związane ze składaniem kwalifikowanego podpisu elektronicznego. Nie spełnia tych wymogów powołanie się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2021 r., sygn. I FPS 2/21, czy wyrok z 20 października 2022 r., sygn. I OSK 1465/22. Skarżąca kasacyjnie przywołał jedynie art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. (bez wskazania na jego naruszenie), określający wymóg opatrzenia decyzji podpisem z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji odniósł się do zarzutów kwestionujących prawidłowość podpisu elektronicznego, zgadzając się z organem odwoławczym, że organ egzekucyjny skutecznie doręczył skarżącej prawidłowo podpisane tytuły wykonawcze oraz zaskarżone postanowienia (omyłkowo wskazano decyzje) za pomocą platformy e-PUAP. Zarzut skargi kasacyjnej nie pozwala na zakwestionowanie powyższej oceny, ponieważ nie określono, w jakim zakresie doszło do naruszenia prawa przy składaniu podpisów elektronicznych.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 106 § 3, art. 160 w zw. z art. 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu uzupełniającego dowodu z dokumentów zawartych w aktach sprawy na okoliczność prawidłowego opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym osób upoważnionych do działania w imieniu organów pism i aktów administracyjnych w postaci plików elektronicznych doręczonych skarżącej za pośrednictwem platformy e-PUAP jako załączniki do pisma przewodniego.
Stosownie do treści przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Podkreślenia jednak wymaga, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym kontrola aktów administracyjnych odbywa się na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), w związku z tym sąd nie przeprowadza na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z dokumentów zawartych w aktach sprawy (tak wskazano w zarzucie skargi kasacyjnej). Skoro zaś sąd nie przeprowadził z urzędu dowodu z dokumentów, to nie było podstaw do wydawania w tym zakresie postanowienia (art. 160 p.p.s.a.).
Nie daje też podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 106 § 3, art. 160 i art. 100 § 2 p.p.s.a. poprzez brak wydania postanowienia o przeprowadzeniu uzupełniającego dowodu z dokumentów w postaci upoważnień administracyjnych udzielonych przez organ egzekucyjny dla V. T. oraz M. S., którzy podpisali pisma wydane w toku postępowania egzekucyjnego toczącego się wobec skarżącej oraz poprzez brak sporządzenia notatki z posiedzenia niejawnego w związku z dokonaniem czynności procesowej w postaci przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentów.
Jak już powyżej stwierdzono, uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. może przeprowadzić wojewódzki sąd administracyjny kiedy stwierdzi, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Przeprowadzenie dowodu (dopuszczenie dowodu) ma formę postanowienia, które zapada na rozprawie. Wpisuje się je do protokołu rozprawy bez spisywania odrębnej sentencji, ponieważ nie przysługuje na nie zażalenie. Postanowienie podlega ogłoszeniu i nie wymaga uzasadnienia. Dopuszczając dowód, sąd powinien wskazać, jakie okoliczności mają nim być stwierdzone.
Naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. mogłoby mieć miejsce w szczególności w przypadku, gdyby brak było jakiejkolwiek wypowiedzi Sądu pierwszej instancji co do sposobu rozpatrzenia wniosków dowodowych strony skarżącej. Strona postępowania ma bowiem prawo uzyskać informację, w jaki sposób jej wniosek dowodowy został rozpatrzony oraz jakie były powody takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie informacja taka została zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, który wyraźnie wskazuje motywy, jakimi kierował się WSA w Poznaniu w tym względzie. Nawet gdyby uznać, że niewydanie odrębnego postanowienia o oddaleniu wniosków dowodowych stanowi naruszenie przepisów postępowania, to w żaden sposób strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała, aby uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zarzut skargi kasacyjnej odnosi się do dopuszczenia dowodów z upoważnień udzielonych M. S. i V. T., a przedstawionych w postępowaniu przez Sądem pierwszej instancji. Dowody te nie rzutowały na wynik sprawy, skoro osoby te nie podpisywały ani rozstrzygnięć wydanych w sprawie, ani tytułów wykonawczych stanowiących podstawę wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a przedłożenie wskazanych dokumentów jedynie formalnie potwierdziło ich upoważnienie do działania w imieniu organów i podpisywania innych pism w toku postępowania. Sąd pierwszej instancji nie wydał w tym zakresie postanowienia, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił motywy, jakimi kierował się w tym względzie, odnosząc się do zarzutu braku upoważnień. Strona uzyskała zatem informację dotyczącą sposobu rozpoznania jej wniosku, jak też w zakresie oceny zarzutów zawartych w skardze. Ocena ta nie została zakwestionowana w skardze kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym wydano wyrok, to biorąc pod uwagę art. 100 § 2 p.p.s.a., nie było podstaw do sporządzania wskazywanej w skardze kasacyjnej notatki służbowej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.).
Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski Sędzia NSA Bogusław Woźniak Sędzia NSA Jacek Pruszyński
-----------------------
2