- art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k i pkt 2 w zw. z ust. 3 pkt 1 u.p.c.c., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pożyczki udzielonej spółce komandytowo-akcyjnej przez jej wspólników nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, gdyż wykładnia art. 1a pkt 1 i 2 u.p.c.c. kwalifikuje spółkę komandytowo-akcyjną jako spółkę kapitałową, wyłączając udzielaną jej pożyczkę spod dyspozycji art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k w zw. z art. 1 ust. 3 pkt 1 u.p.c.c., jednocześnie zwalniając tę pożyczkę spod opodatkowania na podstawie art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c.;
- art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. b i c dyrektywy 2008/7 poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania do przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej zdarzenia przyszłego, polegające na przyjęciu, że spółka komandytowo-akcyjna stanowi spółkę kapitałową, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. b i c dyrektywy 2008/7, a w konsekwencji podlega zwolnieniu, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c.;
- art. 7 ust. 1-3 w zw. z art. 2 ust. 1 lit b i c dyrektywy 2008/7 w zw. z art. 1a pkt 1 i 2 oraz w zw. z art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania do przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej zdarzenia polegającego na przyjęciu, że nie istnieje potrzeba odwoływania się do zasady stand still przy pożyczce udzielonej spółce komandytowo-akcyjnej przez akcjonariusza jako czynności zwolnionej wprost w ustawie o czynnościach cywilnoprawnych, podczas gdy zdaniem organu koniecznym jest odwołanie się zasady stand still.
Zdaniem organu, spółka komandytowo-akcyjna nie jest spółką kapitałową w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, gdyż została wyłączona przez polskiego ustawodawcę spod działania dyrektywy 2008/7. Do opodatkowania umowy spółki komandytowo-akcyjnej i jej zmiany mają jednak zastosowanie przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych odnoszące się do umowy spółki kapitałowej w zakresie, w jakim wynika to z orzeczenia Trybunatu Sprawiedliwości z 22 kwietnia 2015 r. w sprawie C-357/13. Wykładnia przepisów krajowych prowadzi więc do zgodności z ww. dyrektywą, co w sposób zasadniczy odróżnia przedmiotową sprawę od sprawy będącej przedmiotem rozpatrywania przed TSUE, dotyczącej czynności restrukturyzacyjnych. O ile bowiem czynności restrukturyzacyjne były opodatkowane podatkiem od czynności cywilnoprawnych w sposób niedający się pogodzić z postanowieniami ww. dyrektywy, wskutek czego zasadnym było zastosowanie przepisów dyrektywy wprost (z uwagi na brak przepisu krajowego, który by wyłączył czynności restrukturyzacyjne z opodatkowania), o tyle w przedstawionej sprawie istnieją przepisy krajowe umożliwiające opodatkowanie podatkiem od czynności cywilnoprawnych umowy spółki komandytowo-akcyjnej (lub jej zmiany) w sposób zgodny z dyrektywą. organ zatem prawidłowo uznał, że pożyczki udzielone Wnioskodawcy - spółce komandytowo-akcyjnej przez jej wspólników będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k i pkt 2 w zw. z ust. 3 pkt 1 u.p.c.c.
W oparciu o te zarzuty pełnomocnik organu wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia, rozpoznanie skargi Spółki i jej oddalenie, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie, oraz zasądzenie od Spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.
Pismem z 9 kwietnia 2024 r. pełnomocnik Spółki wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne.
Zasadniczy spór w tej sprawie, odzwierciedlony treścią zarzutów kasacyjnych, dotyczy tego, czy udzielenie pożyczki spółce komandytowo-akcyjnej przez osobę będącą jej akcjonariuszem, objęte jest zwolnieniem podatkowym, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c. Zagadnienie to było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartych w wyroku z 22 września 2021 r., III FSK 253/21. Wyrażone w tym wyroku stanowisko podziela skład orzekający w niniejszej sprawie.
W ślad za przywołanym judykatem należy zatem wskazać, że zwolnieniu, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c., podlega określona czynność cywilnoprawna będąca umową pożyczki pod warunkiem, że zostanie udzielona przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej. Dla objęcia obszarem tego zwolnienia podatkowego oprócz stwierdzenia, czy chodzi o umowę pożyczki istotny jest status podmiotów zawierających tę umowę. W ramach tej regulacji prawodawca zwalnia bowiem wyłącznie te pożyczki, które są udzielane przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej. Ustawodawca podatkowy w art. 1a u.p.c.c. wprowadza katalog definicji legalnych, gdzie określa także zakres pojęciowy spółki osobowej (art. 1a pkt 1) oraz spółki kapitałowej (art. 1a pkt 2). Nie ulega wątpliwości, że przy procesie wykładni pojęć zawartych we wskazanych definicjach legalnych należy uwzględnić także rozwiązania prawa unijnego, jak również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Oznacza to zatem, że ustalenie zakresu znaczeniowego pojęć zawartych we wskazanych definicjach legalnych nie może odbywać się bez jednoczesnego zastosowania Dyrektywy 2008/7/WE, a także formułowanego w tym zakresie orzecznictwa TSUE. Zgodnie z art. 2 ust. 1 Dyrektywy 2008/7/WE definicja spółki kapitałowej odnosi się nie tylko do wskazanych w załączniku I spółki akcyjnej i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością według prawa polskiego, ale także do każdej spółki, przedsiębiorstwa, stowarzyszenia lub osoby prawnej po spełnieniu określonych w tych unormowaniach warunków. Przy czym kwalifikacja w zakresie art. 2 ust. 1 lit. b i c Dyrektywy 2008/7/WE spółki komandytowo-akcyjnej wymaga uwzględnienia także wyroku TSUE z 22 kwietnia 2015 r. w sprawie C-357 13. W wyroku tym TSUE stwierdził bowiem, że wskazane unormowania Dyrektywy 2008/7/WE powinny być interpretowane w taki sposób, że spółka komandytowo-akcyjna prawa polskiego jest spółką kapitałową według tych regulacji nawet wówczas, gdy jedynie część jej kapitału i członków może spełnić przesłanki określone w tej regulacji. Dokonując zatem ustalenia zakresu znaczeniowego pojęć zawartych w definicjach legalnych z art. 1a pkt 1 i 2 u.p.c.c. wraz z konsekwencjami prawnymi tych pojęć w regulacjach tej ustawy, tj. art. 9 pkt 10 lit. i, a także art. 1 ust. 3 pkt 1 u.p.c.c., spółkę komandytowo-akcyjną trzeba kwalifikować jako spółkę kapitałową.
Zaskarżony w tej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest zgodny z przywołanym wyżej poglądem i nie narusza wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego (punkt 2).
Nie można w szczególności zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że wnioski wynikające z wyroku TSUE z 22 kwietnia 2015 r., C-357/13, co do uznania polskiej spółki komandytowo-akcyjnej za spółkę kapitałową w rozumieniu dyrektywy 2008/7, należy odnosić tylko do czynności restrukturyzacyjnych, wymienionych w art. 2 pkt 6 u.p.c.c., a więc tylko do umów spółki i ich zmian związanych z: (a) łączeniem spółek kapitałowych; (b) przekształceniem spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową; (c) wniesieniem do spółki kapitałowej, w zamian za jej udziały lub akcje: (-) przedsiębiorstwa spółki kapitałowej lub jego zorganizowanej części, (-) udziałów lub akcji innej spółki kapitałowej dających w niej większość głosów albo kolejnych udziałów lub akcji, w przypadku gdy spółka, do której są wnoszone te udziały lub akcje, posiada już większość głosów.
Owszem, przywołany wyrok TSUE wydany został w następstwie pytania prejudycjalnego w sprawie, w której przedmiotem sporu było opodatkowanie podatkiem od czynności cywilnoprawnych określonych działań restrukturyzacyjnych przeprowadzonych przez spółkę komandytowo-akcyjną. Jednak zawarta w tym wyroku wypowiedź Trybunału, co do klasyfikacji polskiej spółki komandytowo-akcyjnej na gruncie dyrektywy 2008/7, ma charakter szerszy. W wyroku tym Trybunał wyraźnie stwierdził: "O ile art. 9 dyrektywy 2008/7 pozostawia państwom członkowskim swobodę decyzji o nieuznawaniu podmiotów, o których mowa w art. 2 ust. 2 omawianej dyrektywy, za spółki kapitałowe do celów nakładania podatku kapitałowego, możliwość odstępstwa nie została przewidziana w odniesieniu do podmiotów, o których mowa w art. 2 ust. 1 wspomnianej dyrektywy, określającym w sposób wiążący i jednolity dla wszystkich państw członkowskich spółki mające charakter spółek kapitałowych w rozumieniu tej dyrektywy (...). W konsekwencji każda spółka, która spełnia kryteria wymienione w art. 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy 2008/7, stanowi - niezależnie od jej kwalifikacji w prawie każdego państwa członkowskiego - spółkę kapitałową na użytek owej dyrektywy (punkty 26-27 uzasadnienia). Użyty przez Trybunał zwrot "na użytek owej dyrektywy", każe przyjąć, że spółka komandytowo-akcyjna powinna być uznana za spółkę kapitałową nie tylko na gruncie przepisów art. 3 i 4 tej dyrektywy, ale także innych jej przepisów, w tym również art. 5 ust. 1 lit. b, z którego wynika, że państwa członkowskie nie nakładają na spółki kapitałowe podatku pośredniego w żadnej formie w odniesieniu do pożyczek. Potwierdza to główna teza tego wyroku, w której Trybunał stwierdził wprost, że "Art. 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy 2008/7 należy interpretować w ten sposób, że SKA prawa polskiego uznaje się za spółkę kapitałową w rozumieniu owego przepisu, nawet jeżeli jedynie część jej kapitału i członków może spełnić przesłanki przewidziane w tym przepisie". Należy przypomnieć, że art. 2 tej dyrektywy zawiera definicję spółki kapitałowej, stosowaną na gruncie całej dyrektywy, a nie poszczególnych jej fragmentów.
Z tego względu niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia: art. 2 ust. 1 lit. b i c dyrektywy 2008/7 w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k w zw. z art. 1a pkt 1 i 2 u.p.c.c.; art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k i pkt 2 w zw. z ust. 3 pkt 1; art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. b i c dyrektywy 2008/7; a także art. 7 ust. 1-3 w zw. z art. 2 ust. 1 lit b i c dyrektywy 2008/7 w zw. z art. 1a pkt 1 i 2 oraz w zw. z art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c.
Niezasadne są również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia wymienionych w niej przepisów prawa procesowego (punkt 1). Nie można w szczególności zgodzić się z zarzutem dotyczącym naruszenia art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 57a w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., co miałoby polegać na przekroczeniu przez WSA w Gliwicach zakresu sądowej kontroli poprzez wyjście poza granice przedmiotowej sprawy, zakreślone zarzutami podniesionymi w skardze na interpretację oraz powołaną przez Spółkę podstawę prawną tych zarzutów. Rację ma oczywiście autor skargi kasacyjnej wskazując, że w świetle art. 57a p.p.s.a., w sprawach skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego, sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego nie wynika jednak, że przez "zarzuty skargi oraz powołaną podstawę prawną" należy rozumieć sformułowania zawarte jedynie w petitum skargi. Szczegółowe zarzuty skargi mogą bowiem wynikać z jej uzasadnienia (por. uwagi dotyczące podstaw kasacyjnych zawarte w uchwale pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. I OPS 10/09). W tej sprawie w uzasadnieniu skargi Spółka odwoływała się do art. 1a pkt 1 u.p.c.c. (s. 4-6 skargi). Zwrócił na to również uwagę sąd pierwszej instancji przedstawiając stan sprawy (s. 5 uzasadnienia wyroku). Sąd ten był zatem uprawniony do oceny naruszenia art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c. w powiązaniu z art. 1a pkt 1 tej ustawy. Zawarte w uzasadnieniu tego wyroku stwierdzenie, że w tej sprawie "należało odmówić zastosowania art. 1a pkt 1 u.p.c.c. w sposób prowadzący do pozbawienia możliwości skorzystania przez spółkę komandytowo-akcyjną ze zwolnienia przewidzianego w art. 9 pkt 10 lit. i u.p.c.c. dla pożyczek udzielanych przez wspólników spółkom kapitałowym", nie narusza więc art. 57a p.p.s.a.
W konsekwencji powyższego niezasadne są również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 141 § 4 oraz w zw. z art. 153 p.p.s.a. W tej sprawie istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej interpretacji indywidualnej. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił przy tym podstawy prawne swojego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.
W sprawie nie zachodziły podstawy do zasądzenia od organu na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na brak złożenia w terminie odpowiedzi na skargę kasacyjną (art. 179 p.p.s.a.) oraz brak udziału pełnomocnika Spółki w rozprawie przed NSA.
SNSA Wojciech Stachurski SNSA Jacek Brolik SNSA Jolanta Sokołowska