Skargę kasacyjną wniósł Skarżący. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie postanowienia pomimo stwierdzenia przez WSA naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, a związanego z dokonaną przez Dyrektora IAS błędną wykładnią przepisów art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. polegającą na utożsamieniu pojęć "egzekucja administracyjna" oraz "postępowanie egzekucyjne", które następnie legło u podstaw niezastosowania art. 59 § 4 u.p.e.a.;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie przez WSA postanowienia pomimo stwierdzonego przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organ egzekucyjny przepisów art. 105 § 1 K.p.a. i art. 59 § 4 u.p.e.a. oraz błędnej oceny Sądu pierwszej instancji co do braku istotnego wpływu powyższych naruszeń na wynik sprawy z uwagi na błędne przekonanie o możliwości zastosowania art. 64c § 9 pkt 1 u.p.e.a., którego Skarżący nie miał możliwości zastosować w niniejszej sprawie;
3) art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez niestwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji nieważności zaskarżonego postanowienia, pomimo wystąpienia przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 i 4 w związku z art. 126 K.p.a.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów. Do skargi kasacyjnej nie zostały dołączone dokumenty.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Na rozprawie w dniu 13 maja 2025 r. pełnomocnik Skarżącego przedłożyła niedołączone do skargi kasacyjnej dokumenty i wniosła o przeprowadzenie dowodu z.: zawiadomienia z dnia 4 listopada 2022 r. o uchyleniu zajęcia, które to pismo nie zawierało żadnego uzasadnienia oraz przyczyn uchylenia (załącznik nr 1); pisma z dnia 3 listopada 2022 r. – postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego), w którym również nie zawarto żadnej informacji o wykonaniu obowiązku (załącznik nr 2); postanowienia z dnia 28 listopada 2022 r. zawierającego pierwszą informację o fakcie wyegzekwowania obowiązku Skarżącego (załącznik nr 3), czyli już po terminie wynikającym z art. 64c § 9 pkt 1 lit. a) u.p.e.a.
Na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił odmówić dopuszczenia dowodu z postanowienia z dnia 28 listopada 2022 r. i postanowienia z dnia 3 listopada 2022 r. o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego, jako że dokumenty te znajdują się w aktach administracyjnych oraz dopuścił jako dowód zawiadomienie o uchyleniu zajęcia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, że zaskarżony wyrok narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. WSA błędnie bowiem uznał, że bez znaczenia dla legalności rozstrzygnięcia było zakończenie postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., wydaniem postanowienia o umorzeniu tego postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.
Organy zastosowały art. 105 § 1 K.p.a., ponieważ uznały, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, więc nie ma podstaw do rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że stanowisko organów jest nieprawidłowe, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, ale ta konstatacja powinna skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i zobowiązaniem organu do merytorycznego rozpoznania wniosku na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Nieprawidłowości jakiej dopuściły się organy nie może sanować, jak przyjął WSA, okoliczność, iż rozstrzygnięcie organu w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego zawiera "odniesienie się do meritum wniosku z dnia 24 października 2022 r., tj. zarzutu niedopuszczalności egzekucji, tj. bezpodstawnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego".
Postanowienie wydane na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. oznacza bezprzedmiotowość postępowania, która jest równoważna z nierozpoznawaniem sprawy co do meritum. Zatem w takim postanowieniu organ powinien wyłącznie wskazać powody, dla których uznał, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. Natomiast, jeśli wbrew przyjętej przez siebie podstawie rozstrzygnięcia, w takim postanowieniu zawrze stanowisko co do meritum, to nie jest ono wiążące, co oznacza, że jeśli zostanie wniesiona na nie skarga, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, WSA powinien ograniczyć się do kontroli w zakresie zasadności umorzenia postępowania ze względu jego bezprzedmiotowość. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, zaś granice sprawy wyznacza zaskarżone rozstrzygnięcie. Jeśli Sąd uzna, że konieczne było rozpoznanie sprawy co do meritum, powinien zastosować środki przewidziane w ustawie Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyłącznie merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy umożliwia sądowi jego kontrolę co do meritum.
Błędem WSA było też przyjęcie, że kwestia objęta wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego była już rozpoznawana przez organy w ramach innych środków zaskarżenia wniesionych przez Skarżącego, tj. zarzutów w sprawie egzekucji, skargi na czynności egzekucyjne. Wskazana w tym wniosku przesłanka z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. – niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie może bowiem być badana w ramach żadnego innego środka zaskarżenia. Na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązuje zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Przez wzgląd na tę zasadę tak organy jak i sąd w przypadku podniesienia przesłanki niewystępującej w ramach wniesionego środka zaskarżenia, odmawiają jej rozpoznania. Tak więc nawet, jeśli organ w którymś z wydanych postanowień, czy to w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji, czy skargi na czynności egzekucyjne nadmienił o dopuszczalności egzekucji, to i tak stanowisko to nie było wiążące i nie mogło podlegać ocenie, jako że wykraczało poza zakres rozstrzygnięcia.
Tylko w ramach rozpoznawania wniosku o umorzenie postepowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. może być rozważona podnoszona przez Skarżącego niedopuszczalność egzekucji administracyjnej w powiązaniu z kryterium z art. 6 § 1 tej ustawy, tj. nieuchylanie się zobowiązanego od zapłaty zobowiązania - ergo tylko w ramach skargi na rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. kwestia niedopuszczalności egzekucji może być poddana kontroli sądu.
Nieprawidłowości, których dopuścił się WSA skutkowały uchyleniem zaskarżonego wyroku, a ponieważ istota sprawy jest wyjaśniona na tyle dostatecznie, że możliwe było rozpoznanie skargi, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił również zaskarżone postanowienie. Organ rozpoznający ponownie niniejszą sprawę zobowiązany jest merytorycznie rozpoznać wniosek Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, oczywiście z uwzględnieniem zasady dwuinstancyjności postępowania.
Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i 4 w związku z art. 126 K.p.a. Po pierwsze, wydanie postanowienia w oparciu o błędną podstawę prawną nie może być utożsamiane z wydaniem postanowienia bez podstawy prawnej, jak czyni to Skarżący. Po drugie, wbrew prezentowanemu w skardze kasacyjnej stanowisku zaskarżone postanowienie (również postanowienie organu pierwszej instancji) zostało skierowane do strony postępowania, którą jest Skarżący (adresatem jest Skarżący). Nie wystąpiła więc przesłanka z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a.
Natomiast zgodnie z twierdzeniem Skarżącego, postanowienia nie zostały wysłane do niego, lecz do innej osoby, mimo braku w aktach administracyjnych pełnomocnictwa do występowania w jego imieniu przez tę osobę. Jednak w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu, który umożliwiłby Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę skutków tej nieprawidłowości.
W tym miejscu podkreślić należy, że w odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS zawarł nieprawdziwe twierdzenie, że w aktach sprawy znajduje pełnomocnictwo udzielone przez Skarżącego doradcy podatkowemu J. C. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że niedopuszczalne jest przedstawianie nieprawdziwych informacji przez organ.
Przedłożony przez Skarżącego dokument jest istotny w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ wpływa na jego sytuację w tym postępowaniu, ale przez wzgląd na istotę występującego w sprawie sporu i granice skargi kasacyjnej, którymi mocą art. 183 § 1 P.p.s.a., jest związany Naczelny Sąd Administracyjny, pozostaje on bez znaczenia.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego postanowiono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.
sędzia B. Woźniak sędzia S. Presnarowicz sędzia J. Sokołowska