- art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu przez WSA w Warszawie dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora IAS
oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych . Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozprawy i wnosi o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
2.2. Organ II instancji nie udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Wobec tego, że w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy,
a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych, stwierdzając ostatecznie brak okoliczności przemawiających za uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Spółka we wniesionej skardze kasacyjnej podniosła zarzuty naruszenia zarówno
prawa materialnego, jak i przepisów prawa procesowego, zmierzając zasadniczo do wykazania, że Sąd I instancji nieprawidłowo oddalił jej skargę na postanowienie w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji części środków pieniężnych na jej rachunkach bankowych oraz innych wierzytelności przysługujących od jej kontrahentów. Skarżąca konsekwentnie podtrzymała swoje stanowisko co do tego, że wykazała swój ważny interes oraz szczególnie uzasadnione okoliczności, które stanowią podstawę do zwolnienia spod egzekucji wnioskowanych składników majątkowych, a także że zastosowane wobec niej środki egzekucyjne były nieadekwatne (zbyt uciążliwe).
Podstawę prawną rozpoznania wniosku skarżącej spółki o zwolnienie z egzekucji wierzytelności na rachunkach bankowych oraz środków pieniężnych egzekwowanych w drodze zajęcia innej wierzytelności przysługujących od jej kontrahentów stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może na czas oznaczony lub nieoznaczony zwolnić spod egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Przez zwolnienie spod egzekucji należy rozumieć niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego (art. 1a pkt 21 u.p.e.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że celem instytucji zwolnienia z egzekucji jest eliminowanie sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości. Pozwala ona na zmniejszenie uciążliwości egzekucji wówczas, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. W tym zakresie należy mieć jednak na uwadze, że uciążliwość egzekucji nie może stanowić samodzielnej przesłanki przesądzającej o zwolnieniu z egzekucji, ponieważ sensem postępowania egzekucyjnego jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co z zasady jest dolegliwe. Egzekucja jest następstwem zaniechania przez podmiot zobowiązany dobrowolnej zapłaty ciążącej na nim należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania w sposób przymusowy obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem z jednej strony skuteczne, z drugiej zaś organ winien stosować środki, które zostały przewidziane w ustawie, powinien też brać pod uwagę, aby były one jak najmniej uciążliwe dla dłużnika. Działanie organu egzekucyjnego jest w tym zakresie zdeterminowane zasadami wynikającymi m.in. z art. 6 § 1 oraz art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a.
Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego spod egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu" zobowiązanego. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Prawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, ponieważ pozytywne rozpoznanie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie jest uzależnione od jego zgody. Jednakże uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Należy przyjąć, że skoro tak jest, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. Zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć bowiem na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. To z kolei nakłada na organ egzekucyjny obowiązek m.in. rozważenia, czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego wierzyciela, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji.
Zaakcentować należy, że istotną cechą instytucji z art. 13 § 1 u.p.e.a. jest to, iż działa ona na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega bowiem uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie (zob. np. wyroki NSA z 11 marca 2025 r., III FSK 1484/23, oraz z 11 października 2024 r., III FSK 1422/22).
W stanie faktycznym niniejszej sprawy ocenie Sądu I instancji podlegały przede wszystkim kwestie, czy została dostatecznie rozważona przez organy egzekucyjne okoliczność zaistnienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" oraz czy organ prawidłowo zweryfikował wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego wierzyciela, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji.
Skarżąca podnosiła, że występuje ważny interes zobowiązanego, ponieważ
zwolnione środki mają być przeznaczone na wypłaty wynagrodzeń dla pracowników. Jednocześnie, jako inne prawa majątkowe mogące podlegać egzekucji, spółka wymieniła: pozwolenia zezwalające na używanie radiowych urządzeń nadawczych lub nadawczo-odbiorczych, zezwolenia wydane na podstawie ustawy – Prawo atomowe, system teleinformatyczny ZEUS, system i aplikacja do zarządzania przedsiębiorstwem z sektora ochrony osób i mienia, odzież roboczą i ochronną.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza sprawy jasno wskazuje, że w pełni uzasadnione jest wyrażone przez Sąd I instancji stanowisko, iż skarżąca nie wykazała ani okoliczności przemawiających za zwolnieniem środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych czy też wierzytelności przysługujących od jej kontrahentów z egzekucji, ani tego, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników jego majątku.
Sąd I instancji zasadnie zgodził się z organem II instancji co do tego, że pomimo zajęcia rachunków bankowych skarżąca nie jest pozbawiona możliwości dysponowania zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi, co znajduje swoje umocowanie w przepisach art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. Na ich podstawie – przy spełnieniu warunku złożenia danemu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, ale
bez konieczności uzyskania zgody organu egzekucyjnego – skarżąca może wypłacić swoim pracownikom ich bieżące wynagrodzenie za pracę ze zgromadzonych na rachunkach bankowych środków. Okoliczność ta ma zresztą swoje potwierdzenie faktyczne w informacjach przekazanych przez Bank Spółdzielczy w P. oraz Bank H. w W. (pisma z 5 i 6 czerwca 2023 r.). Zauważyć także należy, że innych argumentów przemawiających za wystąpieniem przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, spółka nie podniosła. Na gruncie badanej sprawy nie sposób bowiem przyjąć, że taką przesłanką miałaby być, wskazana bardzo ogólnikowo w skardze kasacyjnej, "normalna sytuacja ekonomiczna strony".
Zgodzić się również należy z Sądem I instancji, który jako słuszne ocenił stwierdzenie organu II instancji, że podane przez spółkę składniki majątkowe w postaci pozwoleń na używanie radiowych urządzeń nadawczych lub nadawczo-odbiorczych, zezwoleń wydanych na podstawie ustawy – Prawo atomowe, system teleinformatyczny ZEUS, system i aplikację do zarządzania przedsiębiorstwem z sektora ochrony osób
i mienia, odzież roboczą i ochronną (które to zostały wycenione przez spółkę na 566.413,58 zł), nie można uznać za inne składniki majątku, z którego organ mógłby przeprowadzić egzekucję (tj. zaspokoić roszczenia wierzyciela opiewające na kwotę ponad 1,4 mln zł wraz z odsetkami za zwłokę). Niewątpliwie zasadna jest argumentacja organu, zgodnie z którą ww. pozwolenia i zezwolenia nie mogą być przedmiotem obrotu rynkowego, ponieważ nadawane są w odrębnej procedurze administracyjnej
na podstawie przepisów szczególnych. Z kolei wartość wymienionych ruchomości (odzieży roboczej) wynosi zaledwie 5.946 zł. Uzasadnione było też wskazanie, że skoro spółka prowadzi działalność gospodarczą, to istnieje możliwość, że na jej rachunek bankowy wpłyną środki pieniężne od jej kontrahentów, które będzie można przeznaczyć na pokrycie tych zobowiązań.
Sumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznał sformułowany w pkt I. tiret pierwsze skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a.
Naczelny Sąd Administracyjny za bezzasadny uznał także zarzut sformułowany pkt I. tiret drugie skargi kasacyjnej, tj. zarzut błędnego zastosowania art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a. i przyjęcia, że organ egzekucyjny zastosował w przedmiotowej sprawie adekwatne środki egzekucyjne, środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, zachowując przy tym zasadę celowości, co doprowadziło do bezzasadnego oddalenia skargi i błędnego przyjęcia, że zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji jest zgodne z przepisami prawa.
Egzekucja z rachunku bankowego i innych wierzytelności pieniężnych jest jednym z łagodniejszych i najczęściej stosowanych środków egzekucyjnych, mieszczących się w katalogu środków egzekucji należności pieniężnych (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.). Egzekucja, której celem jest wykonanie obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym, z natury swojej jest uciążliwa dla zobowiązanego, stąd też takie ogólnikowe postawienie zarzutu bez jego szerszego uzasadnienia nie jest wykazaniem, że doszło do naruszenia ww. przepisów. W skardze kasacyjnej skarżąca także nie wskazała, na czym
dokładnie polega nadmierna uciążliwość ww. zajęcia (np. przez odniesienie sumy egzekwowanych kwot do swojej kondycji finansowej), poprzestając jedynie na tym ogólnikowym stwierdzeniu.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie aprobuje ocenę Sądu I instancji, wedle której postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone przez organy podatkowe w sposób prawidłowy, z poszanowaniem wszelkich zasad wynikających z przepisów k.p.a. (a mających w sprawie odpowiednie zastosowanie na podstawie art. 18 u.p.e.a.), w tym z wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a. zasady zaufania. Zgodnie z wymogami stawianymi przepisami art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organy egzekucyjne w trakcie prowadzonego postępowania zgromadziły pełny materiał dowodowy, a następnie dokonały jego oceny w sposób rzetelny i wyczerpujący – w zgodzie z zasadą wynikającą z art. 80 k.p.a. Poczynione przez organ II instancji ustalenia
oraz ich ocena znalazły zaś ostatecznie swój wyraz w zaskarżonym postanowieniu, sporządzonym zgodnie z wymogami z art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. Argumentacja skargi kasacyjnej, niezasadzająca się na wskazaniu konkretnych okoliczności dowodzących racji skarżącej i stanowiąca de facto polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji, oceny tej nie podważyła.
Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł także podstaw do uznania zasadności zarzutów skarżącej co do naruszenia przez Sąd I instancji przepisów wymienionych w pkt II. tiret pierwsze i czwarte petitum skargi kasacyjnej.
Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że formułując zarzut z pkt II. tiret pierwsze skargi kasacyjnej, skarżąca wskazała na naruszenie art. 134 § 1 w zw. z art. 166
i art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy tymczasem przepis art. 166 p.p.s.a. w sprawie nie miał w ogóle zastosowania.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W uchwale NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, wyjaśniono, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Pogląd ten nie budzi najmniejszych wątpliwości również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. str. 36 uzasadnienia uchwały). Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza z jednej strony, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Z drugiej zaś strony – oznacza, że sąd pierwszej instancji nie jest zobligowany do uwzględnienia każdego nawet irrelewantnego wniosku czy argumentu skargi.
W myśl art. 141 § 1 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku
sądu pierwszej instancji powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie wyroku ma bowiem: 1) dać rękojmię, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; 2) umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne, albowiem uzasadnienie, które nie podejmuje analizy problemu prawnego sprawy w jej całokształcie i nie wyjaśnia należycie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, nie spełnia funkcji przekonywania (zob. wyrok NSA z 27 listopada 2014 r., I GSK 255/13); 3) w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (zob. T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, art. 141).
W orzecznictwie przyjmuje się, że – co do zasady – naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: 1) jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia; 2) gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyroki NSA: z 11 maja 2021 r., II GSK 946/18 oraz
z 16 kwietnia 2021 r., I FSK 1614/19). Zarzut naruszenia tego przepisu nie może natomiast sprowadzać się do polemiki z przedstawionym w uzasadnieniu stanowiskiem sądu pierwszej instancji (zob. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09).
W rozpoznanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżony wyrok został wydany po rozstrzygnięciu sprawy na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i w granicach, o jakich mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a., a jego uzasadnienie odpowiada powyżej opisanym wymaganiom. Uzasadnienie to bowiem zostało sporządzone w sposób, który daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu możliwość oceny zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie, a w szczególności zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze oraz stanowiska organu II instancji, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, oraz wypowiedź co do wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia zarzutów skargi. Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji jasno wynika również, że Sąd ten nie zakwestionował stanu faktycznego ustalonego przez organ egzekucyjny i tak ustalony stan przyjął za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że również zarzuty sformułowane w pkt. II (od tiret pierwsze do tiret czwarte) petitum środka zaskarżenia są niezasadne.
W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
/-/ P. Borszowski /-/ A. Dalkowska /-/ A. Sokołowska