Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 20 lutego 2025 r., I SA/Po 758/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T.A. (dalej: ,,Skarżący"), uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 19 września 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z 5 lutego 2024 r., a także umorzył postępowanie podatkowe w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej Skarżącego, jako byłego prezesa zarządu C. [...] sp. z o.o. (dalej: ,,Spółka"), za zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec 2019 r.
Sąd stwierdził, że organy podatkowe wykazały istnienie pozytywnych przesłanek odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe Spółki, o których mowa w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111 z poźn. zm.; dalej: "o.p."), tj. pełnienie funkcji członka zarządu w czasie powstania zaległości podatkowych oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko Spółce. Sąd podzielił także ustalenia organów, że Spółka była niewypłacalna co najmniej od 15 czerwca 2019 r., a tym samym 15 lipca 2019 r. upłynął trzydziestodniowy termin na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. Wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki wierzyciel (Bank [...] S.A.) wniósł 27 września 2019 r., a zatem opóźnienie w złożeniu wniosku wyniosło 2 miesiące i 12 dni.
Dalej sąd stwierdził jednak, że kluczową dla rozstrzygnięcia sprawy kwestią jest wyjaśnienie - jakie znaczenie ma to opóźnienie dla ewentualnego innego przebiegu postępowania upadłościowego i ewentualnej możliwości zaspokojenia zaległości podatkowych w istotnie większym zakresie. Sąd podkreślił, że z akt sprawy nie wynika, aby Spółka wyzbyła się w tym czasie majątku lub powstały kolejne istotne zaległości. Organy obu instancji nie wypowiedziały się wprost w jakiej części został zaspokojony wierzyciel podatkowy (w zakresie zaległości objętych niniejszym postępowaniem), a z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby zaspokojenie to nastąpiło w znikomej, czy nieznacznej części. Skarżący konsekwentnie twierdził w toku postępowania podatkowego, że majątek Spółki przewyższa wszystkie zaległości podatkowe Spółki, co potwierdza sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego. Z tego sprawozdania wynika, że nadzorca majątek Spółki szacował na kwotę ponad 9 mln zł, przy łącznej zaległości w kwocie ponad 6 mln zł i prognozowanych kosztach postępowania upadłościowego w kwocie około 800.000 zł. Zdaniem sądu, nie ma w tej sprawie uzasadnionych podstaw do twierdzenia, że Spółka była w lipcu 2019 r. bankrutem, niezdolnym do poniesienia nawet kosztów postępowania upadłościowego. Jak wskazuje Skarżący w skardze, a czego organy nie kwestionują, Spółka zapłaciła w całości składki na rzecz ZUS za październik 2019 r., a do listopada 2019 r. Spółka regulowała zobowiązania wobec pracowników. Ponadto Spółka realizowała porozumienie zawarte z organem podatkowym, wpłacając we wrześniu 2019 r. część należnego podatku. Spółka regulowała w części opłaty za energię elektryczną, co pozwalało na utrzymanie produkcji.
Mając to na uwadze sąd uznał, że nie było w sprawie podstaw do ustalenia odpowiedzialności Skarżącego za wymienione w zaskarżonych decyzjach zaległości podatkowe Spółki, a zastosowanie przez organy art. 116 § 1, § 2 i § 4 o.p. nastąpiło pochopnie, ponieważ wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony we właściwym czasie. W ocenie sądu, w okolicznościach faktycznych tej sprawy, wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania podatkowego - jako bezprzedmiotowego - na podstawie art. 208 § 1 o.p.
Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu. Skarga kasacyjna została oparta na następujących podstawach:
1) art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), tzn. na naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz lit. a, art. 145 § 3, art. 141 § 4, art. 133 § 1, art. 135 oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami administracji nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez WSA w Poznaniu w zaskarżonym wyroku - co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i w efekcie w braku oddalenia skargi oraz przedwczesnym umorzeniu postępowania podatkowego;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 133 § 1, art. 135 i art. 141 § 4 oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami podatkowymi nie było dotknięte żądną z wad wskazanych przez WSA w Poznaniu w zaskarżonym wyroku, w rezultacie nieuwzględnienie, przez sąd przy rozpatrywaniu sprawy, zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku, błędnym przyjęciu, że organy podatkowe przeprowadziły postępowanie podatkowe z naruszeniem przepisów ustawy o.p. (bez wskazania konkretnie których - poza art. 208 § 1 o.p., który jest jedynie alternatywą dla merytorycznego orzeczenia w sprawie) oraz pochopnie zastosowały w sprawie przepis prawa materialnego art. 116 § 1, § 2 i § 4 o.p. - podczas gdy wszystkie ustawowe przesłanki do jego zastosowania zostały w sprawie spełnione, a ustalony przez organy podatkowe stan faktyczny był prawidłowy w aspekcie każdej materialnoprawnej przesłanki do ustalenia odpowiedzialności osoby trzeciej co w uzasadnieniu wyroku również przyznał sąd;
- "art. 145 § 1 pkt c" w związku z art. 145 § 3, art, 133 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez dostrzeżone przez sąd pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało mieć istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności w zakresie ustaleń nie pogarszania się sytuacji Spółki w okresie od daty, w której należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości do daty jego złożenia z ewentualnym skutkiem dla skuteczności postępowania upadłościowego, podczas gdy organy w tym zakresie w ogóle nie procedowały, ponieważ taki obowiązek nie wynikał z przepisów prawa - gdyby jednak z ostrożności procesowej uznać, że powinny to uczynić - to zarazem powinny mieć taką możliwość w ramach postępowania podatkowego, a następnie sąd jego oceny w toku ewentualnej sądowej kontroli decyzji - zatem sąd pierwszej instancji przedwcześnie umarzając postępowanie podatkowe pozbawił organy takiej możliwości;
- "art. 145 § 1 pkt a i c" w związku z art. 145 § 3, art. 133 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez dokonanie przez sąd pierwszej instancji własnych ustaleń (z pominięciem organów podatkowych) w zakresie nie pogarszania się sytuacji Spółki w okresie od daty w której należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości (tj. 15 lipca 2019 r.) do daty jego złożenia (tj. 27 września 2019 r.) z ewentualnym skutkiem dla skuteczności postępowania upadłościowego, w sytuacji gdy potrzeba badania tych faktów nie wynika z materialnoprawnej podstawy przypisania odpowiedzialności za zaległości podatkowe osobie trzeciej (art. 116 o.p.), przy jednoczesnym wskazaniu że przyjęty przez sąd pierwszej instancji w ten sposób stan faktyczny sprawy jest błędny: bowiem w aspekcie wyceny majątku na szacunkową kwotę 9 mln zł przy faktycznym jej spieniężeniu przez syndyka za kwotę ok. 50 % wartości szacunkowej (Skarżący przyznał to w skardze do WSA) powoduje, że wartość szacunkowa pozostaje zawsze jedynie wartością szacunkową, a postępowania upadłościowe prowadzone pod nadzorem sądu właściwie zweryfikowało rzeczywistą wartość majątku Spółki na niecałe 4,8 mln zł co nie wystarczało na pokrycie całości zobowiązań, a także w aspekcie, że w okresie od daty w której należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości do daty jego złożenia zobowiązania Spółki zobowiązania nie przyrastały podczas gdy w okresie ponad dwóch miesięcy nastąpił ich przyrost zatem sytuacja finansowa Spółki się zmieniła się na gorsze (wynagrodzenie pracownicze, ZUS, PFŚP - załączona do skargi lista wierzytelności);