Podsumowując, Sąd za zbędne uznał odnoszenie się do poszczególnych zarzutów, zgłoszonych w skardze odnoszących się do braku wymagalności, gdyż nie mogły być one skuteczne w postępowaniu dotyczącym zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym, co więcej organ poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia formalnie zakończył postępowanie zarzutowe, do czego był zobligowany w świetle ustalonego stanu faktycznego, a czego nie zauważył organ I instancji. DIAS dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego i na jego podstawie wydał rozstrzygnięcie zgodne z prawem. W konsekwencji WSA uznał, że zarzuty sformułowane w skardze należało uznać za bezzasadne.
Skargę kasacyjną na ww. wyrok wniósł pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 173 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zaskarżając wyrok w całości.
Powyższemu wyrokowi zarzucono:
Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną oparł na następującej podstawie kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi na zaskarżone postanowienie, pomimo że w zaskarżonym postanowieniu błędnie umorzono postępowanie w sprawie zarzutów w zakresie prowadzenia postępowania zabezpieczającego (zarządzenie zabezpieczenia, znak sprawy nr 2209-SEW.4253.2.2024) zamiast przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji;
2. art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 61 § 3 p.p.s.a. i art. 56 § 1 pkt 1) w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi na zaskarżone postanowienie bez uprzedniego zbadania czy nie doszło do rażącego naruszenia przepisów art. 61 § 3 p.p.s.a. i art. 56 § 1 pkt 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. w związku z wydaniem zarządzenia zabezpieczenia na podstawie decyzji podatkowej, której wykonalność była prawomocnie wstrzymana postanowieniem NSA z 5 listopada 2021 r., sygn. I FZ 249/21;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 1) i 5) u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi, pomimo że organ administracji nie zbadały czy postępowanie zabezpieczające było prowadzone bezpodstawnie na podstawie uchylonej decyzji podatkowej oraz wbrew postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 05.11.2021 r., sygn. akt I FZ 249/21 nie doszło do sytuacji określonej w art. 33 § 2 pkt 1) u.p.e.a. (nieistnienie obowiązku) lub art. 33 § 2 pkt 5) u.p.e.a. (wygaśnięcie obowiązku);
4. art. 33 § 2 pkt 1) i 6) lit. c) u.p.e.a. poprzez błędne stwierdzenie bezzasadności zarzutu o braku wymagalności, jak również brak odpowiedniej kwalifikacji zarzutów skarżącego złożonych w postępowaniu egzekucyjnym poprzez stwierdzenie, że zarzut skarżącego dotyczył tylko braku wymagalności, podczas gdy rzeczywista treść zarzutu sprowadzała się również do wskazania, że wymagalność/obowiązek nie istnieje (pkt 1) z uwagi na prawomocne wstrzymanie jej wykonania postanowieniem NSA, sygn. akt I FZ 249/21.
5. art. 154 § 1-4 oraz art. 166b u.p.e.a. poprzez błędne stwierdzenie, że sam fakt istnienia nieostatecznej decyzji podatkowej wystarcza do wydania zarządzenia zabezpieczenia, pomijając warunek z art. 154 § 1 u.p.e.a., że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję;
6. art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez nie odniesienie się merytorycznie do argumentacji zawartej w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwia precyzyjne odniesienie się do faktu braku uwzględnienia zarzutów podniesionych w sprawie.
Wniesiono o uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi, co do istoty, poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Ponadto wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz ponowne rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego I instancji poprzez zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Jednocześnie wniósł o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 05.11.2021 r, sygn. akt I FZ 249/21- na okoliczność wykazania, że wykonanie i zabezpieczenie decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 27.02.2020 r., będącej podstawą egzekucji/zabezpieczenia w niniejszej sprawie zostało prawomocnie wstrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie od skarżącego na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 p.p.s.a.).
Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia czy słusznie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku postanowieniem uchylił postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. o oddaleniu zarzutu braku wymagalności obowiązku w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego i umorzył postępowanie przed organem I instancji w całości.
Istotne w tej sprawie jest, że zakreślenie w zarzutach ram tego postępowania determinowało załatwienie jej określonym rozstrzygnięciem przez organy. Podkreślenia wymaga, że organy nie mogły w tym postępowaniu wypowiadać się z urzędu co do wystąpienia innych, niezgłoszonych przez Zobowiązanego zarzutów i orzekać o ich oddaleniu bądź uwzględnieniu.
Katalog zarzutów do postępowania egzekucyjnego (stosowanych odpowiednio do postępowania zabezpieczającego) stanowi enumeratywny zbiór zawarty w art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a. Zatem według art. 33 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być okoliczności wskazane w tym przepisie (na podstawie art. 166b u.p.e.a.).
W niniejszej sprawie Skarżący zgłosił zarzut w postępowaniu zabezpieczającym na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a., kwestionując wymagalność obowiązku. Naczelny Sąd Administracyjny uznał tez zarzut za uzasadniony.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest brak wymagalności obowiązku w przypadku: (a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a) i b). W myśl art. 33 § 4 u.p.e.a., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
W niniejszej sprawie postępowanie zabezpieczające zostało wszczęte w trybie art. 154 u.p.e.a. Niewątpliwie w tym postępowaniu możemy sięgać do norm zakreślonych art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. i badać zaistnienie przesłanki braku wymagalności.
W zakresie tego zagadnienia wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2022 r. (sygn. akt III FSK 572/21), którego rozważania niniejszy skład sądu kasacyjnego w pełni akceptuje. W swoich rozważaniach NSA uznał, że zabezpieczenie wykonania zobowiązania podatkowego służy ochronie interesów wierzyciela podatkowego. W doktrynie prawa podatkowego podkreśla się, że celem tego zabezpieczenia jest nie tyle pobór podatku, ile zagwarantowanie środków finansowych na zaspokojenie zobowiązań podatkowych (zob.: K. Lasiński-Sulecki, W. Morawski, Zabezpieczenie wykonania zobowiązań podatkowych [w:] System Prawa Finansowego, t. 3, red. L. Etel, s. 538). Zabezpieczenie to nie jest więc formą wykonania zobowiązania podatkowego, zwiększa jedynie gwarancję, że zobowiązanie podatkowe zostanie w przyszłości wykonane. Zabezpieczenie zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 33 o.p., różni się od zabezpieczenia egzekucyjnego uregulowanego przepisami art. 154–166c u.p.e.a. Inne są cele obu tych zabezpieczeń, przesłanki i tryb ich stosowania. Posłużenie się zabezpieczeniem egzekucyjnym uzasadnia obawa, że jego brak mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję (art. 154 § 1 u.p.e.a.). Z kolei zabezpieczenie dokonywane w trybie art. 33 o.p. uzasadnia obawa, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane. Dotyczy ono zobowiązań, dla których nie upłynął jeszcze termin płatności lub których wielkość nie została jeszcze określona lub ustalona. Stąd w literaturze zabezpieczenie to określane jest także jako zabezpieczenie przedwymiarowe lub zabezpieczenie jurysdykcyjne (zob.: Ordynacja podatkowa, red. H. Dzwonkowski, Warszawa 2011, s. 396).
Wykładnia art. 166b u.p.e.a. umożliwia odpowiedź na pytanie: czy w postępowaniu dotyczącym zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego dopuszczalne są zarzuty formułowane w art. 33 u.p.e.a.
W tym zakresie kluczowa jest dyrektywa, mówiąca o konieczności "odpowiedniego" stosowania przepisów działu I u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym. Zwrot legislacyjny "stosuje się odpowiednio" oznacza, że wskazane w art. 166b u.p.e.a. przepisy mają zastosowanie, lecz z niezbędnymi modyfikacjami, podyktowanymi specyfiką postępowania zabezpieczającego. Należy zauważyć, że zajęcie zabezpieczające, dokonane przez organ egzekucyjny, nie zmierza do wykonania obowiązku, ale jedynie zabezpiecza jego realizację w przyszłości. Jego cel jest odmienny od celu zajęcia egzekucyjnego, które ma doprowadzić do przymusowego wykonania obowiązku.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nakaz "odpowiedniego" stosowania przepisów działu I u.p.e.a. nie może jednak prowadzić do pozbawienia strony postępowania zabezpieczającego ochrony prawnej. Mimo że zajęcie zabezpieczające nie pozbawia zobowiązanego prawa własności, to jednak ogranicza go w rozporządzaniu zajętym składnikiem majątkowym. Odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów działu I u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym służyć ma wypełnieniu luki w zakresie zasad prowadzenia tego postępowania, w tym zasad ochrony prawnej zobowiązanego. Elementem ochrony prawnej zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym są więc zarzuty, o których mowa art. 33 u.p.e.a.
Odnosząc powyższe rozważania do niniejszego stanu faktycznego Naczelny Sąd Administracyjny, uznaje, że organ drugiej instancji (DIAS) powinien odnieść się merytorycznie do sformułowanego zarzutu opartego na art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Stąd należy uznać, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku błędnie uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i umorzył postępowanie, zamiast odnieść się merytorycznie do sformułowanego zarzutu opartego na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.
Organ II instancji ponownie badając sprawę będzie zobowiązany ustalić, czy w stosunku do postępowanie zabezpieczającego zaistniała przesłanka określona w art. 33 § 2 pkt 6 lit c. u.p.e.a. Organ analizując ponownie sprawę powinien również wziąć pod uwagę postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 05 listopada 2021 r., sygn. akt I FZ 249/21.
W konsekwencji powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w całości zaskarżony wyrok oraz postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz postanowienie organu drugiej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.
SNSA Dominik Gajewski SNSA Stanisław Bogucki SNSA Wojciech Stachurski