- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez uznanie przez sąd, że nie doszło do naruszenia przepisu art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. a w konsekwencji uznania za niezasadny zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku, tj. w zakresie kwoty odsetek obliczonych bez uwzględnienia przerw w naliczaniu odsetek spowodowanych przewlekłością postępowania i nieuwzględnieniem w kwocie odsetek wskazanej w tytule [...] okresów nienaliczania odsetek od zaległości podatkowych na podstawie art. 24 ust 5 ustawy o kontroli skarbowej:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez uznanie przez sąd, że nie doszło do naruszenia przepisu art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a., a w konsekwencji uznania za niezasadny zarzut dotyczący określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z wydanej decyzji;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez uznanie przez sąd, że nie doszło do naruszenia przepisu art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w zw. z art. 27 u.p.e.a., a w konsekwencji uznania za niezasadny zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. poprzez błędne wskazanie wierzyciela, błędną podstawę prawną obowiązku, błędne wskazanie przepisów aktu normatywnego, błędne wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej, niewskazanie stanowiska służbowego osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela oraz błędną wysokość odsetek za zwłokę:
- art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu wyroku do argumentacji strony wskazującej na wadliwość prowadzonej egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu [...], który w wyniku braku podjęcia egzekucji administracyjnej w terminie 12 miesięcy od dnia zawieszenia postępowania, nie mógł funkcjonować w obrocie prawnym, a w konsekwencji nie jest możliwym prowadzenie egzekucji administracyjnej na jego podstawie (ii) pobieżne odniesienie się do argumentacji strony wskazującej na (a) nieprawidłowości w sposobie naliczania odsetek a wydanie rozstrzygnięcia jedynie w oparciu o argumentację przedstawioną w skarżonym postanowieniu, a w konsekwencji drastycznego zawyżenia dochodzonej kwoty wynikającej ze skarżonego tytułu [...]; (b) niespełnienie w tytule [...] wymogów formalnych, które na mocy art. 29 § 2 pkt 3) u.p.e.a. stanowią o braku możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej na jego podstawie;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2024 poz. 572, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie przez sąd, iż organ egzekucyjny działał zgodnie z zasadą praworządności, skutkiem czego w okolicznościach rozpoznanej sprawy uznano, że wydany w sprawie tytuł [...]: art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez uznanie przez sąd, iż nie doszło do naruszenia przepisu art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a., a w konsekwencji uznania za niezasadny zarzut dotyczący określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z wydanej decyzji; - prawidłowo funkcjonuje w obrocie prawnym; - nie był wadliwy, pomimo braku spełnienia przesłanek określonych w art. 27 §1 u.p.e.a., - prowadzona na jego podstawie egzekucja jest prawidłowa.
- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie przez sąd, iż organ egzekucyjny działał zgodnie z zasadą zaufania do władzy publicznej, skutkiem czego w okolicznościach rozpoznanej sprawy uznano, że wydany w sprawie tytuł [...] nie był wadliwy.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna zawierała uzasadnione podstawy.
3.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
3.3. Wstępnie należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie, na podstawie art. 56 § 3 w zw. z art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., postanowieniem z 8 lipca 2016 r. Naczelnik w R. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone m. in. na podstawie tytułu [...] do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 8 czerwca 2017 r., sygn. akt I FZ 110/17 Naczelny Sąd Administracyjny wstrzymał wykonanie decyzji wymiarowej. Wstrzymanie wykonania decyzji wygasło z dniem 23 lutego 2022 r., tj. z chwilą wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku (sygn. akt I FSK 384/18) oddalającego skargę kasacyjną spółki od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 18 maja 2016 r. W następstwie powyższego na wniosek wierzyciela organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie (postanowieniem z 10 października 2023 r.) i doręczył tytuł wykonawczy spółce w dniu 16 października 2023 r.
3.4. Przypomnienia wymaga art. 56 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Mając na uwadze powyższą regulację w pierwszej kolejności zauważyć należy, że wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia podstawy zawieszenia jest obligatoryjne. Wniosek taki płynie bezpośrednio z art. 56 § 3 u.p.e.a. Dotyczy to także sytuacji, gdy podstawa zawieszenia postępowania wynika z innego aktu prawnego niż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym. Nawet zawieszenie postępowania egzekucyjnego, które następuje z mocy prawa, wymaga wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w tym przedmiocie. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa oznacza, że sam ustawodawca decyduje wprost o zawieszeniu, przez co takie zawieszenie nie jest czynnością organu egzekucyjnego, co w konsekwencji oznacza, iż postanowienie takie miałoby charakter deklaratoryjny. Niemniej jednak jego wydanie jest nieodzowne, gdyż doręczenie postanowienia zapewnia możliwość weryfikacji poprzez wniesienie zażalenia i ewentualnie skargi do sądu administracyjnego.
Podkreślić przy tym trzeba, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków, wynikających z przepisów prawa, czy też ostatecznej decyzji administracyjnej. Zawieszenie postępowania jest to taki jego stan, w którym trwa nadal stan zawisłości sprawy, w którym nadal istnieją powstałe w nim stosunki prawnoprocesowe, ale tok postępowania ulega wstrzymaniu, sprawa "spoczywa" bez biegu i w zasadzie żadne czynności nie są podejmowane. W okresie zawieszenia postępowania żadne terminy w zasadzie nie biegną, zaś po ustaniu przyczyn zawieszone postępowanie zostaje podjęte na nowo (podobnie NSA w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 211/10). Okoliczności, które stanowią podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego mają charakter przejściowy, a co za tym idzie, po ich ustąpieniu konieczne jest podjęcie postępowania egzekucyjnego (patrz: D. Jankowiak, ("Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", Komentarz 2008", Unimex, s. 838).
Jakkolwiek w postępowaniu egzekucyjnym co do zasady nie stosuje się ogólnej procedury administracyjnej o zawieszeniu postępowania, zwłaszcza przepisów określających przesłanki takiego zawieszenia, to niewątpliwie istota zawieszenia we wszystkich postępowaniach, w tym w postępowaniu egzekucyjnym, jest taka sama, a mianowicie w trakcie zawieszenia organ administracji nie może podejmować żadnych czynności poza enumeratywnie wskazanymi w ustawie.
3.5. Z kolei art. 57 § 1 u.p.e.a. zawiera zapis, zgodnie z którym organ egzekucyjny podejmie zawieszone postępowanie egzekucyjne po ustaniu przyczyny zawieszenia. Artykuł 57 u.p.e.a. reguluje więc zasady podjęcia zawieszonego postępowania. Czynność ta ma charakter obligatoryjny i zasadniczo jest konsekwencją ustania przyczyn zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Stroną uprawnioną do żądania podjęcia zawieszonego postępowania jest wierzyciel. Ustawa wprost nie określa czasu, w jakim postępowanie egzekucyjne może pozostawać w zawieszeniu. Jednakże z art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. wynika, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli postępowanie to, zawieszone na żądanie wierzyciela, nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje co do zasady wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2008, Wyd. Unimex s. 500-501; por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2006 r. sygn. akt I OSK 804/06, LEX nr 289091).
Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić, gdy na skutek zgłoszonych zarzutów wyjdą na jaw przeszkody lub wady postępowania, albo wtedy, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania przeprowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny, a także na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela.
3.6. W przedmiotowej sprawie zawieszono postępowanie egzekucyjne 8 lipca 2016 r., na żądanie wierzyciela na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Organ egzekucyjny podjął postępowanie egzekucyjne dopiero w 2023 r., zatem po upływie 12 miesięcy od dnia zgłoszenia żądania przez wierzyciela. Mimo wyraźnej dyspozycji art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. organ nie wydał postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanowienia podejmującego postępowanie lub/i postanowienia zawieszającego postępowanie na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. pomimo że postanowieniem z 8 czerwca 2017 r., sygn. akt I FZ 110/17 Naczelny Sąd Administracyjny wstrzymał wykonanie decyzji wymiarowej.
3.7. Podkreślić należy, że ustanie przyczyny zawieszenia nie powoduje podjęcia zawieszonego postępowania ani z mocy prawa, ani poprzez czynności konkludentne. Taka wykładnia narusza bowiem zakaz podejmowania przez organ działań w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych. Do takiego wniosku prowadzi wnioskowanie a contrario z przepisów art. 57 § 1a oraz art. 58 § 1 i 2 u.p.e.a. Gdyby rzeczywiście przez czynność organu dochodziło do podjęcia postępowania, to zakaz podejmowania takich czynności w czasie zawieszenia postępowania byłby niezrozumiały i zbędny. Tymczasem ustawodawca tylko wyjątkowo dopuścił możliwość działania organu w czasie zawieszenia postępowania, które bądź to wprost wynikają z określonych przepisów, bądź są uzasadnione określoną czynnością procesową, przy czym w grupie czynności procesowych dopuszczalnych w okresie zawieszenia postępowania administracyjnego, uzasadnionych ich celem, mogą się mieścić czynności wszystkich podmiotów postępowania (zob. M. Król, Glosa do wyroku NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r., II GSK 783/10, Lex/El. 2013).
3.8. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego organy egzekucyjne mają obowiązek badać na każdym etapie postępowania egzekucyjnego.
W przedmiotowej sprawie sąd pierwszej instancji nie odniósł się do kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego, poza krótkim stwierdzeniem, że organ słusznie nie odniósł się do zagadnienia istnienia przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 pkt 8 w związku z art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jako wykraczające poza zakres zarzutów egzekucyjnych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniony jest najdalej idący zarzut niezbadania przez sąd pierwszej instancji sprawy w jej pełnym zakresie zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 134 p.p.s.a. WSA w ogóle nie zbadał kwestii prowadzenia przez organ egzekucyjny postępowania mimo zaistnienia obligatoryjnej przesłanki umorzenia postępowania.
Sąd pierwszej instancji błędnie zgodził się ze stanowiskiem organu drugiej instancji, nie wchodząc w argumentację, stwierdził, że wykracza ona poza zakres zarzutów egzekucyjnych. Zatem należało uznać zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 oraz art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art, 134 § 1 p.p.s.a., art 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 6 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. za zasadne, co przemówiło za przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.
Opisane przez pełnomocnika spółki nieprawidłowości, wskazujące na ogólnikowe odniesienie się do podnoszonych przez stronę kwestii zasadnie dowodzą, że legalna kontrola działań organów podatkowych – dokonana przez sąd pierwszej instancji – nie była przeprowadzona w sposób prawidłowy i naruszała wskazane w osnowie skargi kasacyjnej również przepisy art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób uzasadniający eliminację zaskarżonego wyroku z obrotu prawnego.
3.9. Skoro najdalej idący zarzut skargi kasacyjnej dotyczący prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie skarżonego tytułu [...] z uwagi na możliwość wystąpienia przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na upływ terminu wskazanego w przepisie art. 59 § 1 pkt 8) u.p.e.a. w związku z art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. okazał się usprawiedliwiony w realiach tej sprawy, to z tego powodu przedwczesne jest rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej albowiem przedmiotowa sprawa musi raz jeszcze być przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.
3.10. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. – uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny winien zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 134 p.p.s.a zbadać sprawę w jej całokształcie, odnosząc się do kwestii podstawy prawnej zawieszenia postępowania egzekucyjnego i prowadzenia go przez organ egzekucyjny mimo zaistnienia obligatoryjnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Anna Sokołowska Anna Dalkowska Paweł Borszowski