Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
Zaskarżonym wyrokiem z 29 stycznia 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 2289/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. sp. z o.o. z siedzibą w J. (dawniej: "K. S.K.A. z siedzibą w J.) (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lutego 2019 r., nr BON.III.5220.133.3.2017.AM w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za czerwiec 2015 r.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniosła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik, na podstawie art. 173 § 1 i § 2, art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), zaskarżył wyrok w całości.
Przytaczając podstawy kasacyjne, zaskarżonemu wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzucił:
I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. poz. 721, dalej: ustawa o rehabilitacji) polegające na błędnej wykładni ww. przepisów, a w konsekwencji na ich niewłaściwym zastosowaniu, poprzez nieprawidłowe przyjęcie w ślad za Prezesem PFRON i organem odwoławczym, że "doszło do niezgodnego z ustawą wydatkowania ze środków ZFRON kwoty na nabycie samochodu osobowego marki [...] w ramach indywidualnego programu rehabilitacji dla pracownika (zakwestionowano różnicą pomiędzy wydatkowaną kwotą 200.000 zł, a wskazaną w zaświadczeniu Burmistrza Miasta J. kwotę pomocy de minimis) oraz niezgodnego z prawem dwukrotnego przekazanie środków z ZFRON na osobiste lub bieżące konto firmowe Spółki w celu refundacji wcześniej podniesionych z tych rachunków wydatków na cele rehabilitacyjne", co zdaniem Sądu ma wskazywać na "prawidłowe, w tym co do wysokości, określenie sankcji", podczas gdy w uwarunkowaniach niniejszej sprawy do niezgodnego z ustawą o rehabilitacji wydatkowania ze środków ZFRON w ogóle nie doszło, a zarówno w zaskarżonym wyroku, jak i w decyzjach organu pierwszej instancji oraz organu drugiej instancji nie wskazano nawet żadnych konkretnych przepisów ustawy o rehabilitacji, do naruszenia których miałoby rzekomo dojść w realiach niniejszej sprawy, a co stanowi warunek konieczny dla możliwości zastosowania sankcji określonych w art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji;
2) art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 8 i § 9 ust. 2a rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1023, dalej: rozporządzenie o ZFRON) w zw. z art. 2, art. 87 ust. 1 i art. 92 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (dalej jako: Konstytucja RP) polegające na błędnej wykładni ww. przepisów, a w konsekwencji na ich niewłaściwym zastosowaniu, poprzez uznanie, że naruszenie powyższych regulacji rozporządzenia o ZFRON (któremu skarżąca kasacyjnie zaprzecza) stanowi przypadek "niezgodnego z ustawą wydatkowania ze środków ZFRON", podczas gdy potencjalnego naruszenia przepisów rozporządzenia o ZFRON (zakładając nawet, że do niego doszło), tj. aktu normatywnego o randze podustawowej, nie można utożsamiać z naruszeniem aktu prawnego rangi ustawowej, a co za tym idzie należy przyjąć wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji oraz Prezesa PFRON i organu odwoławczego, że skarżąca nie naruszyła żadnych przepisów ustawy o rehabilitacji - w szczególności mając na uwadze konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP), a także utrwaloną w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych zasadę, że przepisy o charakterze sankcyjnym, podlegają wykładni ścisłej (tj. przy wykładni których to przepisów obowiązuje prymat wykładni ścisłej);
3) § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON w zw. z art. 33 ust. 3 i ust. 4 ustawy o rehabilitacji polegające na błędnej wykładni ww. przepisów, a w konsekwencji na ich niewłaściwym zastosowaniu, poprzez nieprawidłowe przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji w ślad za organami, że "doszło do (...) niezgodnego z prawem dwukrotnego przekazania środków z ZFRON na osobiste lub bieżące konto firmowe Spółki w celu refundacji podniesionych z tych rachunków wydatków na cele rehabilitacyjne", podczas gdy ani z treści przepisu § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON ani z art. 33 ust. 3 i 4 ustawy o rehabilitacji, nie można zrekonstruować normy prawnej nakazującej przedsiębiorcy realizację wydatku ze środków Zakładowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych tylko i wyłącznie z rachunku bankowego ZFRON;
4) art. 33 ust. 4 oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900, ze zm., dalej: o.p.) polegające na błędnej wykładni ww. przepisów, a w konsekwencji na ich niewłaściwym zastosowaniu, poprzez uznanie, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania sankcyjnego określonego w art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji rozpoczyna się z chwilą ujawnienia rzekomego naruszenia poprzez doręczenie protokołu kontroli (06/2015), podczas gdy (przy założeniu, że zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON mają charakter zobowiązań powstających z mocy prawa z chwilą zajścia określonego zdarzenia, a wydawana w tym zakresie decyzja ma charakter decyzji określającej), bieg terminu przedawnienia ww. zobowiązania rozpoczyna się z dniem rzekomo niezgodnego z ustawą wykorzystania (przeznaczenia) środków ZFRON;
5) art. 68 § 1 o.p. w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 i 2 i § 3 o.p. i art. 70 § 1 w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji polegające na błędnej wykładni ww. przepisów, a w konsekwencji na ich niewłaściwym zastosowaniu, poprzez przyjęcie, że zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON wskazanych w art. 49 ust. 1 w zw. z art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji mają charakter zobowiązań powstających z chwilą zajścia określonego zdarzenia (tj. z mocy prawa zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 o.p.), co do których wydawana jest decyzja określająca wysokość takiego zobowiązania i odnośnie których stosuje się termin przedawnienia wskazany w art. 70 § 1 o.p., podczas gdy ww. zobowiązanie powstaje z dniem doręczenia decyzji organu, ustalającej wysokość tego zobowiązania, do której znajduje zastosowanie termin przedawnienia wskazany w art. 68 § 1 o.p., w związku z czym w uwarunkowaniach niniejszej sprawy doszło do przedawnienia (w całości lub w części) rzekomych zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z uwagi na upływ 3-letniego terminu na doręczenie Stronie decyzji ustalającej takie zobowiązanie;
i w konsekwencji
6) art. 33 ust. 4a pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, polegające na błędnej wykładni ww. przepisów, a w konsekwencji na ich niewłaściwym zastosowaniu, poprzez przyjęcie w ślad za organami, że w uwarunkowaniach niniejszej sprawy rzekomo doszło do niezgodnego z ustawą o rehabilitacji wykorzystania środków z zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, co miało determinować możliwość ustalenia przez Prezesa PFRON względem skarżącej zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w wysokości 6.999,00 zł;
II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć - a w ocenie skarżącej kasacyjnie rzeczywiście mającym - istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 8 i § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON w zw. z art. 2, art. 87 ust. 1 i art. 92 Konstytucji RP, § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON w zw. z art. 33 ust. 3 i ust. 4 ustawy o rehabilitacji, art. 33 ust. 4 oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 70 § 1 o.p. oraz art. 68 § 1 o.p. w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 i 2 i § 3 o.p. i art. 70 § 1 w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji i art. 33 ust. 4a pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji poprzez niesłuszne nieuwzględnienie skargi i jej oddalenie przez Sąd pierwszej instancji oraz niedostateczne, wybiórcze uzasadnienie zaskarżonego wyroku, pomimo obrazy (w tym przez organy) przepisów prawa wskazanych w pkt 1 niniejszych podstaw kasacyjnych, w tym przede wszystkim art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 8 i § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON w zw. z art. 2, art. 87 ust. 1 i art. 92 Konstytucji RP, § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON w zw. z art. 33 ust. 3 i ust. 4 ustawy o rehabilitacji, art. 33 ust. 4 oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 70 § 1 o.p. oraz art. 68 § 1 o.p. w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 i 2 i § 3 o.p. i art. 70 § 1 w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji - i w konsekwencji art. 33 ust. 4a pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, przy czym wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku wzmiankowanych naruszeń zawartych zarówno w decyzji organu odwoławczego, jak i w decyzji Prezesa PFRON skutkowałoby uwzględnieniem skargi, nie zaś jej oddaleniem (co miało miejsce w niniejszej sprawie);
2) art. 151 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 8 i § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON w zw. z art. 2, art. 87 ust. 1 i art. 92 Konstytucji RP, § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON w zw. z art. 33 ust. 3 i ust. 4 ustawy o rehabilitacji, art. 33 ust. 4 oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 70 § 1 o.p. oraz art. 68 § 1 o.p. w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 i 2 i § 3 o.p. i art. 70 § 1 w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji i art. 33 ust. 4a pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji poprzez niesłuszne oddalenie przez Sąd pierwszej instancji skargi, polegające na tym, że pomimo wynikającego z art. 134 § 1 p.p.s.a. obowiązku rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach, nie będąc związanym zarzutami, wnioskami i podstawą prawną powołaną w skardze do Sądu pierwszej instancji, tenże Sąd nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, co w efekcie doprowadziło do niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji obrazy przez organy przepisów prawa wskazanych w pkt 1 niniejszych podstaw kasacyjnych, w tym przede wszystkim art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, art. 33 ust. 4a w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 8 i § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON w zw. z art. 2, art. 87 ust. 1 i art. 92 Konstytucji RP, § 9 ust. 2a rozporządzenia o ZFRON w zw. z art. 33 ust. 3 i ust. 4 ustawy o rehabilitacji, art. 33 ust. 4 oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 70 § 1 o.p. oraz art. 68 § 1 o.p. w zw. z art. 21 § 1 pkt 1 i 2 i § 3 o.p. i art. 70 § 1 w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji oraz art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji i w konsekwencji art. 33 ust. 4a pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji, przy czym wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ dostrzeżenie powyższych uchybień, w tym prawidłowa wykładnia, a następnie transpozycja ww. przepisów na płaszczyznę okoliczności faktycznych sprawy doprowadziłaby do uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji skargi, nie zaś do jej oddalenia (co miało miejsce w niniejszej sprawie);