Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną na podstawie art. 173 § 1 i § 2 oraz art. 177 § 1 w związku z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 176 p.p.s.a. złożył pełnomocnik skarżącego, który zaskarżył wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
a) błędne zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l. poprzez zakwalifikowanie do kategorii "budynków" Wiaty na opakowania, tj. obiektu, który nie spełnia definicji budynku,
b) błędną wykładnię art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. poprzez uznanie, że do kategorii budynków można zakwalifikować obiekty budowlane niewydzielone z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, a oddzielone jedynie za pomocą siatki ogrodzeniowej, którą można łatwo zdemontować,
c) błędną wykładnię art. 1a ust. 1 pkt 5 u.p.o.l. poprzez uznanie, że pomiar powierzchni użytkowej można dokonać po wewnętrznej długości przestrzeni pomiędzy słupami wspierającymi dach, w przypadku, gdy pomiędzy słupami brakuje ścian, jako ściana została potraktowana w tym przypadku siatka ogrodzeniowa.
2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. poprzez wadliwą kontrolę legalności zaskarżonej decyzji i jej nieuchylenie, pomimo iż Organ przyjął wadliwe oceny i wnioski z materiału dowodowego zebranego w sprawie, tj. błędnie ustalił stan faktyczny stosując dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poprzez przyjęcie że Wiata na opakowania spełnia wszystkie przesłanki umożliwiające jej kwalifikację jako budynku – a w konsekwencji błędnie odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2016 r.
Wskazując na powyższe naruszenia pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a w przypadku stwierdzenia, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona – uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku, zasądzenie od SKO na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), toteż rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na uwzględnienie zasługuje zarzut błędnej wykładni art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. poprzez uznanie, że do kategorii budynków można zakwalifikować obiekty budowlane niewydzielone z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, a oddzielone jedynie za pomocą siatki ogrodzeniowej, którą można łatwo zdemontować. Należy bowiem w pierwszej kolejności zauważyć, że stosownie do art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., w stanie prawnym adekwatnym do rozpoznawanej sprawy, przez budynek należało rozumieć obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Równocześnie podkreślenia wymaga, że definicja ta odnosi się wprost do składnika przedmiotu opodatkowania w podatku od nieruchomości zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l., w którym wskazano, że opodatkowaniu podlegają budynki lub ich części. Regulacja art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. stanowi zatem doprecyzowanie, na poziomie ustawowym, przedmiotu opodatkowania w podatku od nieruchomości poprzez użycie definicji legalnej. Skoro zatem przedmiot opodatkowania w podatku od nieruchomości został określony, zarówno poprzez jego wskazanie w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l., jak i jego doprecyzowanie w formie definicji legalnej z art. 1a ust. 1 pkt 1 tej ustawy, oznacza to jednocześnie konieczność uwzględnienia konsekwencji dla przeprowadzanej wykładni, która musi uwzględniać elementy tej definicji konstruujące przedmiot opodatkowania, oprócz obiektu budowlanego w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Jednym z tych elementów, współtworzących przedmiot opodatkowania, jest zatem wydzielenie z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych. Ma on w rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie, jako element sporny. Bez spełnienia warunku posiadania "przegród budowlanych" nie sposób zaś uznać istnienia budynku, tj. przedmiotu opodatkowania. Kluczowe zatem, z punktu widzenia oceny sformułowanego zarzutu, staje się stwierdzenie, jak rozumieć wydzielenie z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych. Nie ma ustawowej definicji tego elementu, stąd też za konieczne uznać należy zaakcentowanie jego rozumienia, które wynika de facto z literalnego sposobu sformułowania. Dekodując znaczenie wyrażenia "przegroda budowlana" trzeba zatem wskazać na aspekt wydzielenia z przestrzeni za pomocą tej właśnie przegrody.
Do sedna sporu w niniejszej sprawie należało wskazanie sposobu rozumienia wydzielenia z przestrzeni za pomocą określonej przegrody budowlanej. To normatywne wyrażenie odnosi się w pierwszej kolejności do aspektu wydzielenia z przestrzeni, któremu służy przegroda budowlana. Chodzi zatem o taką sytuację, gdy w wyniku zastosowania określonej przegrody budowlanej nastąpi wydzielenie z przestrzeni w takim znaczeniu, że możliwe będzie uznanie oddzielenia od tej przestrzeni. Należy przy tym nadmienić, że sformułowanie to ma charakter kategoryczny w tym znaczeniu, że nie sposób kwalifikować w obszar sytuacji odpowiadających temu elementowi definicji budynku takich, które będą stanowić jedynie o pewnym stopniu spełnienia tego wydzielenia z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych. Inaczej mówiąc, nie można uznać spełnienia tej definicji w sytuacji np. częściowego wydzielenia z przestrzeni. Jako potwierdzenie takiego sposobu rozumienia tego elementu definicji budynku może posłużyć stanowisko zaprezentowane w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2021 r., sygn. akt III FPS 1/21, gdzie NSA stwierdził, że element wydzielenia z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych należy ujmować funkcjonalnie, przy czym trzeba także uwzględnić skutki tego funkcjonalnego ujęcia, biorąc pod uwagę społeczno-gospodarcze rozumienie przepisów. Nie można zatem ujmować w kategoriach wydzielania z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych takich przypadków, gdy to wydzielenie jest iluzoryczne.
Brak podstaw, aby obejmować definicją legalną budynku takie sytuacje, gdy nie dochodzi do wydzielania z określonego fragmentu przestrzeni za pomocą przegrody budowlanej. Trzeba zatem przyjąć, że chodzi o uznanie istnienia tego wydzielenia w ramach obiektu budowlanego z przestrzeni zewnętrznej poprzez przegrodę budowlaną. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie w językowej treści analizowanej regulacji art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., co znajduje potwierdzenie zarówno w wymienionej uchwale III FPS 1/21, jak i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego kształtującym się po tej uchwale. W wyroku tego Sądu z 30 listopada 2023 r., sygn. akt III FSK 831/22 przyjęto zatem, że określenie "wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych" zawiera dwie cechy: wydzielenie z przestrzeni i przegrodę budowlaną. Funkcją przegrody budowlanej obiektu budowlanego ma być wyodrębnienie tego obiektu z przestrzeni zewnętrznej w taki sposób, że co do zasady możliwe byłoby opisanie, która część przestrzeni ogólnej należy do przestrzeni obiektu, a która jest przestrzenią zewnętrzną w stosunku do obiektu. Można uznać, że ustawodawca w tym względzie posłużył się założonym uproszczeniem "wydzielenia z przestrzeni", nie wskazując jednocześnie na wydzielenie przestrzeni znajdującej się wewnątrz budynku od przestrzeni zewnętrznej.
Dokonując ustalenia zakresu znaczeniowego tego wyrażenia normatywnego godzi się równocześnie zauważyć, że chodzi o pojęcie przegrody budowlanej, która de facto wydziela obiekt budowlany z przestrzeni. Poza wskazaniem na przegrodę budowlaną i jej ujęciem funkcjonalnym w takim sensie, tj. wydzielenia z przestrzeni, ustawodawca nie wprowadza dodatkowych wyrażeń doprecyzowujących. Stąd też zakres sytuacji odpowiadających temu zwrotowi normatywnemu należy poszukiwać w tak zakreślonym obszarze. Dlatego też, jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przegroda nie zawsze musi być litą ścianą, jednakże musi stanowić pewną barierę (płaszczyznę) pozwalającą na wydzielenie budynku z przestrzeni. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko tego Sądu zaprezentowane w wyroku z 24 października 2024 r., sygn. akt III FSK 30/23, gdzie, odwołując się do stwierdzenia wyrażonego w wyroku z 2 listopada 2022 r., sygn. akt III FSK 814/21, uznano, że "przegroda budowlana", jako jeden z elementów budynku w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., musi stanowić fizyczną barierę (płaszczyznę), pozwalającą na wydzielenie budynku z przestrzeni. Cechą "przegrody budowlanej" jest faktyczne, a nie iluzoryczne wydzielenie obiektu. Przegroda budowlana musi mieść charakter trwały i musi być konstrukcyjne powiązana z innymi elementami budynku (dachem i fundamentami).
W rozpoznanej sprawie chodzi o elementy, które powinny pełnić funkcję ścian zewnętrznych, a według wiedzy powszechnie dostępnej - ściana zewnętrzna stanowi element konstrukcyjny budynku, ponieważ zapewnia stabilność, nośność i wspiera dach oraz stropy, przenosząc obciążenia. Takiej roli nie spełniają panele z siatki czy elementy blachy falistej, które nota bene nie stanowią trwałego elementu obiektu budowlanego, o czym zaświadcza opinia biegłej, według której bez uszczerbku dla obiektu mogą one być zdemontowane. Dlatego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że wiata na opakowania, która ma przegrody z takich elementów, nie spełnia wymogów pozwalających uznać ją za budynek, nie jest bowiem możliwe dokładne określenie jej granic i wydzielenie jej z trójwymiarowej przestrzeni.
Ponieważ w niniejszej sprawie za główny dowód uznano stanowisko biegłej powołanej przez organ, zauważenia wymaga, że nie stwierdziła ona, iż usunięcie przegród z siatki oraz z blachy falistej naruszy konstrukcję budynku. Przeciwnie, wprost wskazała, że ich demontaż nie uszkadza konstrukcji budynku.
Wskazanie na trwały charakter przegrody budowlanej wraz z określeniem pewnej bariery (płaszczyzny) wydzielającej budynek z przestrzeni wynika z jej funkcji wpisanej wprost w normatywne wyrażenie z art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. Stąd też, dokonując oceny spełnienia tak normatywnie określonego elementu budynku, jakim jest wydzielenie z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, nie można obejmować nim takich sytuacji, gdy podlegająca kwalifikacji jako przegroda budowlana nie prowadzi do wydzielenia w sensie bariery (płaszczyzny) oddzielającej budynek z przestrzeni zewnętrznej, jak w przypadku filarów, czy słupów.
Biorąc pod uwagę powyższe, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie sposób uznać że taką funkcję wydzielenia z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych pełnią panele z siatki stalowej. Nie stanowią przegrody budowlanej, odpowiadającej kwalifikacji w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l,. takie elementy, które nie ograniczają w sensie całościowym dostęp do wnętrza obiektu. W takim bowiem przypadku nie można przyjąć, że dochodzi do oddzielenia (wyodrębnienia) przestrzeni, która została ograniczona konstrukcją danego obiektu budowlanego od tego fragmentu przestrzeni, który znajduje się poza konturem tego obiektu.
W konsekwencji trafnie również podnosi Skarżąca błędne zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l. poprzez zakwalifikowanie do kategorii "budynków" Wiaty na opakowania, tj. obiektu, który nie spełnia definicji budynku, jak również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 191 Ordynacji podatkowej. Organ wyprowadził bowiem błędne oceny i wnioski z zebranego materiału dowodowego.
Zasadność powyższych zarzutów skutkuje uznaniem skargi kasacyjnej za zasadną.
Zgodnie z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji oraz uchylił decyzję organu odwoławczego. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ podatkowy uwzględni ocenę prawną dokonaną niniejszym wyrokiem.
O kosztach postępowania sądowego (za obie instancje) orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a., uznając równocześnie, że zasadne stało się odstąpienia od zasądzenia zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., z uwagi na tożsamość problemów prawnych w sprawach dotyczących podatku od nieruchomości za poszczególne lata.
s. Paweł Borszowski s. Jolanta Sokołowska s. Agnieszka Olesińska (spr.)