Sąd podzielił stanowisko organu, że doręczone skarżącemu 3 października 2022r. zarządzenie zabezpieczenia wraz z zawiadomieniami o zajęciu zabezpieczającym są skutecznie doręczone, zgodnie z przepisami k.p.a. i weszły do obrotu prawnego. Doszło zatem do zajęcia zabezpieczającego, które przekształciło się następnie w zajęcie egzekucyjne.
W ocenie Sądu I instancji zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, albowiem przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłyby lub miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Skargę kasacyjną na ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 173 w związku z art. 177 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; dalej jako p.p.s.a.).
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a,. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie:
1) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18, art. 59 § 1 pkt 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 - dalej: "u.p.e.a.") w związku z art. 155 b § 1 pkt 1 w związku z art. 166 b u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że czynność doręczenia zarządzenia zabezpieczającego dla podatnika reprezentowanego w postępowaniu wymiarowym przez pełnomocnika należało wysłać z pominięciem pełnomocnika bezpośrednio do rąk zobowiązanego, nieznającego się w ogóle na prawie podatkowym i wywodzenie z tego niekorzystnych skutków dla zobowiązanego,
2) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit, c p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. pkt 1 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18, art. 59 § 1 pkt 1 i § 5 u.p.e.a. w związku z art. 155b § 1 pkt 1 w związku z art. 166 b u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że czynność doręczenia zarządzenia zabezpieczenia dla podatnika/zobowiązanego reprezentowanego w postępowaniu wymiarowym przez pełnomocnika należało wysłać z pominięciem pełnomocnika bezpośrednio do rąk zobowiązanego, nieznającego się w ogóle na prawie podatkowym i wywodzenie z tego niekorzystnych skutków dla zobowiązanego,
3) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit, c p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144, 105 § 1, art. 126 k.p.a. w związku z art. 18, art. 33 § 2 pkt 1 w związku z art. 59 § 1 pkt 1 w związku z art. 155 b § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez stwierdzenie, że przy badaniu sformalizowanego środka prawnego w postaci zarzutu irrelewantne jest badanie okoliczności skuteczności doręczenia zarządzenia zabezpieczenia, a także przekształcenia się zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne, a także brak możliwości rozpoznania w ramach postawionego zarzutu nieistnienia w obrocie prawnym tytułu wykonawczego, przy czym prawidłowa wykładnia normy prawnej art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. dotyczy nieistnienia obowiązku rozumianego szeroko na skutek ratio legis normy prawnej; pełnomocnik zauważa, że jeśli zarządzenie zabezpieczenia nie weszło do obrotu prawnego, to w konsekwencji nie mogło przekształcić się postępowanie zabezpieczające w postępowanie egzekucyjne, tym samym brak jest podstaw do prowadzenia egzekucji w oparciu o przedawnione zobowiązanie podatkowe, a obowiązek nie istnieje i zarzut jest w pełni zasadny,
4) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7. 73 § 1, 77 § 1, 80 kpa, poprzez niekompletne, niedostateczne, wybiórcze uzasadnienie skarżonego wyroku, brak dokonania oceny zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego ze wszystkimi przepisami mającymi zastosowanie w danej sprawie, tj. brak wnikliwego i pełnego rozpoznania wszystkich zarzutów skargi, co utrudnia Kasatorowi poznanie toku logicznego rozumowania Sądu, a co ważniejsze uniemożliwia sformułowanie wszystkich zarzutów kasacyjnych.
Na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu o rozpoznanie sprawy na rozprawie
Ponadto o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz strony skarżącej za obie instancje kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych w podwójnej wysokości ze względu na skomplikowany charakter sprawy.
Z ostrożności procesowej, w przypadku wątpliwości co do wykładni przepisów prawa składu orzekającego złożono wniosek o skierowanie sprawy do poszerzonego składu NSA celem podjęcia uchwały z art. 15 §1 pkt 3 w związku z art. 264 § 1 i 2 p.p.s.a. - wniosek o rozstrzygnięcie istotnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej. Zagadnieniem tym jest sprzeczne orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie prawidłowej wykładni art. 155b § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Tym samym skarżący wniósł o rozstrzygnięcie następującej wątpliwości prawnej tj.: Czy dla skuteczności zrealizowania obowiązku wynikającego z art. 155 b § 1 pkt 1 u.p.e.a. odpis zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w tym przepisie należy doręczyć bezpośrednio podatnikowi/zobowiązanemu, czy też jego pełnomocnikowi, który został ustanowiony w postępowaniu wymiarowym, kontrolnym lub podatkowym, nawet jeżeli zawiadomienia tego dokonuje organ podatkowy/egzekucyjny, przed którym nie toczy się żadne postępowanie z udziałem pełnomocnika strony oraz czy uchybienie w realizacji powyższego obowiązku winno być badane przez pryzmat jego wpływu na wynik sprawy; czy też jako brak ziszczenia się materialnoprawnego skutku przewidzianego w art 155b § 1 pkt 1 u.p.e.a.?
W odpowiedzi na skargę kasacyjną DIAS w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, określone w § 2 powołanego przepisu, co pozwoliło na rozpoznanie sprawy w zakresie wyznaczonym zarzutami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.).
Skarga kasacyjna została uwzględniona z innych powodów.
Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak wystąpienia przesłanki wskazanej w art. 59 § 1 pkt. 1 u.p.e.a., tj. niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego. Jako przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego, skarżący wskazał pominięcie jego pełnomocnika ustanowionego w postępowaniu podatkowym przy doręczeniu odpisu zarządzenia zabezpieczenia. W ocenie skarżącego, z uwagi na powyższe, zarządzenie to nie weszło do obrotu prawnego. W konsekwencji zajęcie zabezpieczające nie przekształciło się w zajęcie egzekucyjne, a tytuł wykonawczy jest nieważny i nie może być podstawą do egzekwowania jakichkolwiek należności.
Uwzględniając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego podjęta w dniu 16 czerwca 2025 r. o sygn. akt III FPS 1/25. W niniejszej uchwale skład orzekający stwierdził, że doręczenie zarządzenia zabezpieczenia w trybie art. 155b § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w wykonaniu decyzji o zabezpieczeniu, o której mowa w art. 33 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa, powinno nastąpić do rąk pełnomocnika ustanowionego i zgłoszonego przez podatnika w postępowaniu podatkowym (kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej).
W uchwale podkreślono, iż przyjmuje się, że jeżeli w postępowaniu podatkowym lub w kontroli podatkowej, czy też kontroli celno-skarbowej strona ustanowiła pełnomocnika, to umocowanie tego pełnomocnika obejmuje również postępowanie zmierzające do wydania decyzji o zabezpieczeniu, a zatem do podejmowanych w związku z tym czynności. Oznacza to również, że organ podatkowy ma obowiązek doręczenia decyzji o zabezpieczeniu pełnomocnikowi, a nie bezpośrednio stronie postępowania. Wyjątek od tej zasady może wynikać z treści pełnomocnictwa, jeżeli zawarto w nim wyłączenie od reprezentowania strony w tym zakresie. Stanowisko powyższe dominuje obecnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyroki NSA: z 16 grudnia 2015 r., sygn. akt I FSK 1103/14; z 12 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 1015/15; z 24 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 628/16 i I FSK 629/14; z 27 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 1487/18; z 1 lutego 2019 r., sygn. akt I FSK 2337/18; z 27 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 3863/17 (dostępne na stronie http:orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy również z pełną stanowczością zgodzić się z tezami zawartymi w wyżej cytowanej uchwale, że postępowanie zabezpieczające, pomimo jego dwuetapowości, stanowi integralną całość. Postępowanie w ramach którego dochodzi do wydania decyzji o zabezpieczeniu na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 33 § 1 O.p. bez żadnych wątpliwości ma charakter incydentalny (wpadkowy) i związany jest z tzw. postępowaniem "głównym". Zawsze taka decyzja wydawania jest w postępowaniu prowadzonym równolegle do postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, jeszcze przed wydaniem decyzji w sprawie. Taki sam charakter ma postępowanie zabezpieczające, prowadzone według przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przemawiają za tym dwa argumenty. Po pierwsze postepowanie zabezpieczające jest immanentnie związane z postępowaniem w przedmiocie wydania decyzji o zabezpieczeniu. Stanowi bowiem jego drugi i zarazem konieczny etap, który dopiero skutecznie "zabezpiecza" interes wierzyciela. Po drugie, wszczęcie tego przymusowego zabezpieczenia, które następuje poprzez doręczenie zarządzenia wystawionego przez wierzyciela, może mieć miejsce tylko przed wydaniem decyzji organu podatkowego, a więc jeszcze w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej jeszcze przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, określającej wysokość zobowiązania podatkowego lub określającej wysokość zwrotu podatku. Zatem obok toczącego się postepowania toczy się postępowanie zabezpieczające, najpierw na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej, a po wydaniu decyzji o zabezpieczeniu może mieć miejsce wszczęcie przymusowego postępowania zabezpieczającego poprzez doręczenie zarządzenia o zabezpieczeniu. Nie sposób zatem zaakceptować stanowiska, że doręczenie zarządzenia o zabezpieczeniu powinno nastąpić do rąk zobowiązanego z uwagi na odrębność tego postępowania i stosowania analogii do regulacji obowiązujących w postepowaniu egzekucyjnym w administracji, zwłaszcza w sytuacji gdy doręczenie decyzji o zabezpieczeniu musi być dokonane do rąk ustanowionego w postępowaniu "głównym" pełnomocnika. Przeczy temu ścisły związek postępowania w przedmiocie decyzji o zabezpieczeniu i postępowania zabezpieczającego, szczególnie widoczny w regulacjach wyżej przytoczonych, a zawartych w art. 155 § 1a u.p.e.a.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zgadza się z rozważaniami zawartymi w wyżej cytowanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnych. Mając na uwadze, że bezsporny jest w niniejszej sprawie stan faktyczny, z którego wynika, że pełnomocnik Skarżącej kasacyjnie nie otrzymał zarządzenia zabezpieczającego z dnia 29 września 2022 r., a w związku z tym w pełni ma zastosowanie wyżej cytowana uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oraz uchylić postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2023 r. Organ ponownie rozstrzygając sprawę powinien w pełni uwzględnić wyżej cytowaną uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego postanowiono w oparciu o podstawę prawną zawartą w art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.
SNSA Dominik Gajewski SNSA Jacek Pruszyński SWSA(del.) Marta Waksmundzka-Karasińska