Wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2026, sygn. III FSK 886/25

2) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na postępowanie, tj. art. 2a o.p. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w rozważaniach sądu pojawiły się dywagacje na temat kwestii błędnego pouczenia i jego dalszych konsekwencji;

3) naruszenie prawa procesowego mający istotny wpływ na postępowanie, tj. art. 6 i 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. polegające na braku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do władzy publicznej oraz braku czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

2.1. Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

2.2. Zgodnie z art. 221 § 1 o.p. w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, dyrektora izby administracji skarbowej lub przez samorządowe kolegium odwoławcze odwołanie od decyzji rozpatruje ten sam organ podatkowy, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu odwoławczym.

2.3. W przedmiotowej sprawie, skarżący kierując się wadliwym pouczeniem podanym w postanowieniu SKO, strona nie wyczerpała właściwego toku instancji przed organami podatkowymi, co wniesioną przez nią skargę czyniło przedwczesną. Dopiero bowiem postanowienie wydane po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie SKO w przedmiocie odmowy wydania żądanych akt sprawy, umożliwia złożenie skargi i w konsekwencji poddanie go kontroli sądu, która poprzez art. 135 w związku z art. 134 p.p.s.a.

Wojewódzki sąd administracyjny nie może rozpoznać skargi na zaskarżalne zażaleniem postanowienie, w przypadku gdy wniesienie skargi nastąpi bez wyczerpania przez stronę skarżącą istniejącego i właściwego zarazem trybu zaskarżenia takiego postanowienia w administracyjnym toku instancji. Skarga taka dotyczyłaby bowiem wyłącznie rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego.

Odnotować należało, że błędne pouczenie w postanowieniu o braku zażalenia, zamiast o prawie do jego złożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia, nie mogło skutkować rozpoznaniem skargi przez sąd pierwszej instancji. Obowiązujący w tym zakresie art. 52 § 1 p.p.s.a. jest jednoznaczny i stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.

2.4. W przypadku wydania postanowienia na podstawie Ordynacji podatkowej dla wniesienia skargi konieczne jest wyczerpanie środków zaskarżenia (art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a.), podczas gdy w razie wydania postanowienia na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego strona może co prawda zawnioskować o ponowne rozpatrzenie sprawy i zaskarżyć do sądu dopiero to postanowienie, które wydano na skutek takiego wniosku, ale strona może też zaskarżyć do sądu od razu postanowienie wydane przez samorządowe kolegium odwoławcze po raz pierwszy, tj. bez składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. np. postanowienie NSA z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1154/18).

Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia jest art. 216 i art. 217 w związku z art. 179 § 2 o.p., a nie przepisy art. 73 lub art. 74 Kodeksu postępowania administracyjnego. Także w uzasadnieniu postanowienia SKO konsekwentnie odnosi się do przepisów o.p., zaś przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego słusznie nie zastosowało wcale.

2.5. Skoro zaskarżone do sądu pierwszej instancji postanowienie SKO z 5 września 2024 r. zostało wydane w pierwszej instancji w następstwie wniosku o wydanie akt sprawy, zaś skargę do sądu wniósł skarżący, czyli ani prokurator, ani żaden z rzeczników, to do skutecznego uruchomienia kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na postanowienie o odmowie wydania żądanych akt sprawy wymagane jest wyczerpanie środków zaskarżenia, tj. wniesienie zażalenia i rozpoznanie go przez właściwy organ. Zgodnie ze wskazanym wyżej art. 236 § 1 o.p., na postanowienie wydane w toku postępowania służy stronie zażalenie, gdy ustawa tak stanowi, i to także wtedy, gdy zażalenie to rozpoznaje ten sam organ. Zatem zarzuty były niesłuszne.

2.6. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.