Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
Zaskarżonym wyrokiem z 28 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Kr 977/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.W. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 19 listopada 2024 r., nr 1201-IOP1-2.614.2.8.2024 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji: w punkcie pierwszym uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; w punkcie drugim zasądził od DIAS w Krakowie na rzecz skarżącej kwotę 697,00 zł.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym.
Skarżąca 28 grudnia 2023 r. złożyła w Urzędzie Skarbowym K.S. zeznanie podatkowe SD-3 o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych z tytułu nabycia spadku. Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia sporządzonym i zarejestrowanym 9 grudnia 2020 r. spadek skarżąca nabyła w całości. W zeznaniu podatkowym SD-3 wykazała nabycie udziału 3/4 części nieruchomości stanowiącej działkę o pow. 300 m2 zabudowaną budynkiem mieszkalnym i garażem. Wartość rynkową wykazanego udziału w nieruchomości określiła w kwocie 525 000 zł. Datę powstania obowiązku podatkowego wskazano na dzień 9 grudnia 2020 r.
Złożenie przez skarżącą zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych SD-3 - 28 grudnia 2023 r. zainicjowało wszczęcie postępowania podatkowego w podatku od spadków i darowizn z tytułu dziedziczenia.
Decyzją z 12 kwietnia 2024 r., nr 1212-SPM.4104.4.2024 Naczelnik Urzędu Skarbowego K.S. ustalił skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w wysokości 12 359 zł z tytułu dziedziczenia. Z uwagi na niezłożenie odwołania decyzja stała się ostateczna.
Wnioskiem z 1 sierpnia 2024 r. skarżąca zwróciła się o stwierdzenie nieważności ww. decyzji - na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2383, dalej: o.p.), z uwagi na rażące naruszenie art. 68 § 1 o.p. Zdaniem skarżącej, skoro zgodnie z dyspozycją art. 6 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1774 ze zm., dalej: u.p.s.d.), obowiązek podatkowy z tytułu dziedziczenia powstał w dniu sporządzenia i zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia tj. 9 grudnia 2020 r., to decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania mogła zostać wydana najpóźniej do 31 grudnia 2023 r. Tym samym przekroczenie tego terminu należy uznać za rażące naruszenie art. 68 § 1 o.p. Swoje żądanie skarżąca poparła wybranymi orzeczeniami sądów administracyjnych, które prezentują stanowisko w przedmiocie braku obowiązku złożenia zeznania w sytuacji, gdy obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma na podstawie art. 6 ust. 4 u.p.s.d., a więc także w przypadku wydania aktu poświadczenia dziedziczenia, co miało miejsce w tym przypadku. Konsekwencją tego stanowiska jest istnienie 3-letniego okresu na wydanie i doręczenie stronie decyzji ustalającej podatek - w oparciu o art. 68 § 1 o.p.
DIAS w Krakowie decyzją z 10 września 2024 r. odmówił stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji NUS K.S. z 12 kwietnia 2024 r. uzasadniając powyższe brakiem wystąpienia przesłanki z art. 247 § 1 pkt 3 o.p. Organ podkreślił, że warunkiem koniecznym do uznania naruszenia prawa za rażące jest oczywisty charakter tego naruszenia. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu. A taka sytuacja w omawianym przypadku nie wystąpiła. Skarżąca, występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, wydanej przez organ pierwszej instancji w postępowaniu zwyczajnym, wskazała wprawdzie na naruszenie przepisu art. 68 § 1 o.p., nie mniej owo naruszenie ma wynikać wyłącznie z tez wybranych orzeczeń sądów administracyjnych, nie wynika natomiast z konkretnego przepisu prawa podatkowego. Istotnie w obrocie prawnym funkcjonują orzeczenia sądów administracyjnych, które prezentują stanowisko o 3-letnim okresie na wydanie decyzji ustalającej podatek, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy wynikający z pisemnego stwierdzenia nabycia spadku (postanowienie sądu, wydanie aktu poświadczenia dziedziczenia). Z orzeczeń tych wynika, że spadkobiercy nie mają obowiązku złożenia zeznania w takim przypadku, a to oznacza, że do terminu wydania decyzji stosować należy art. 68 § 1 o.p. Teza ta nie wynika wprost z przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wręcz przeciwnie, dyspozycja art. 17a ust. 1 tej ustawy nakazuje złożenie zeznania w terminie miesiąca od daty powstania obowiązku podatkowego, bez względu na to czy spadek przyjęto na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1, czy na podstawie art. 6 ust. 4 u.p.s.d. Organ powołał orzeczenia, które prezentują stanowisko przeciwne względem skarżącej, a to o 5-cio, a nie 3-letnim okresie na wydanie decyzji ustalającej podatek, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy, wynikający z pisemnego ogłoszenia spadku w oparciu o art. 68 § 2 pkt 1 o.p. Organ podatkowy wydał i doręczył decyzję skarżącej w czwartym roku, licząc od końca roku kalendarzowego w którym powstał obowiązek podatkowy, co oznacza, że wydał decyzję w dopuszczalnym ustawowo terminie. Wydane orzeczenie sądu w odrębnej sprawie, nawet jeżeli prezentuje w podobnym stanie faktycznym wykładnię prawa odmienną od tej, jaką przedstawia organ podatkowy w danej decyzji, nie jest oznaką rażącego naruszenia prawa przez ten organ. Ta okoliczność nie może zatem stanowić podstawy do wyeliminowania z obiegu prawnego decyzji ostatecznej wydanej zgodnie z przepisami prawa podatkowego.
Skarżąca złożyła odwołanie, w którym powtórzyła argumenty wcześniej prezentowane, a więc rażące naruszenie art. 68 § 1 o.p., co powinno stanowić przesłankę z art. 247 § 1 pkt 3 o.p. do stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej podatek, wydanej po upływie ustawowego terminu.
DIAS w Krakowie decyzją z 19 listopada 2024 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z 10 września 2024 r. W uzasadnieniu powtórzono argumenty przemawiające za brakiem podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na to, że w obrocie prawnym pojawiły się orzeczenia sądowe, prezentujące odmienne stanowisko, co do terminu przewidzianego na wydanie decyzji ustalającej podatek. Zdaniem organu, wydane orzeczenie sądu w odrębnej sprawie, nawet jeżeli prezentuje w podobnym stanie faktycznym wykładnię prawa odmienną od tej, jaką przedstawia organ podatkowy w danej decyzji, nie jest oznaką rażącego naruszenia prawa przez ten organ. Ta okoliczność nie może zatem stanowić podstawy do wyeliminowania z obiegu prawnego decyzji ostatecznej wydanej zgodnie z przepisami prawa podatkowego.
W skardze do WSA w Krakowie wnioskująca o stwierdzenie nieważności zarzuciła naruszenie:
- art. 17a ust. 1 u.p.s.d. - poprzez błędne przyjęcie, że w ustalonym stanie faktycznym - kiedy obowiązek podatkowy powstał zgodnie z art. 6 ust. 4 u.p.s.d. z chwilą wydania notarialnych aktów poświadczenia dziedziczenia - znajduje zastosowanie dyspozycja tego przepisu nakładająca na podatnika obowiązek złożenia zeznania podatkowego w 1-miesięcznym terminie, a tym samym organy podatkowe mogą wyciągać wobec podatnika konsekwencje prawne wynikające ze złożenia tego zeznania, w tym ze złożenia zeznania po upływie wskazanego terminu;
- art. 68 § 2 pkt 1 o.p. - poprzez błędne przyjęcie, że w ustalonym stanie faktycznym - kiedy zeznanie podatkowe wpłynęło do NUS K.S. po upływie rzekomo obowiązującego terminu wynikającego z art. 17a ust. 1 u.p.s.d. znajduje zastosowanie dyspozycja tego przepisu wprowadzająca 5-letni termin przedawnienia zobowiązania podatkowego;
- art. 68 § 1 o.p. - poprzez błędne zaniechanie przyjęcia, że w ustalonym stanie faktycznym winna znaleźć zastosowanie dyspozycja tego przepisu skutkująca uznaniem, że doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego z upływem 3-letniego terminu, o którym mowa we wskazanym przepisie;
- art. 247 § 1 pkt 3 o.p. - poprzez błędne przyjęcie, że wydanie decyzji podatkowej po upływie terminu przedawnienia nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu powołanego przepisu skutkującego koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wskazał, że w kontrolowanej sprawie, wbrew twierdzeniom organów, doszło do naruszenia prawa, które należało uznać za rażące w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 o.p. Sąd uznał, że pogląd przyjęty przez organy przy wydawaniu decyzji w podatku od spadków był na tyle wadliwy, iż jego akceptacja prowadziłaby do skutków sprzecznych z zasadami państwa prawa. Jednocześnie WSA w Krakowie stwierdził, że argumentacja organów nie podważyła skutecznie stanowiska skarżącej, opartego na ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z tą linią orzeczniczą moment uprawomocnienia się orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (w tym sporządzenia notarialnego poświadczenia dziedziczenia) stanowi ponowny moment powstania obowiązku podatkowego w sytuacji, gdy nabycie spadku nie zostało zgłoszone do opodatkowania. W takim przypadku, na podstawie art. 6 ust. 4 u.p.s.d. w związku z art. 68 § 1 o.p., zastosowanie znajduje 3-letni termin przedawnienia. WSA w Krakowie podkreślił, że wykładnia ta jest jednolicie prezentowana w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd uznał za kluczowe, że odnowienie niezgłoszonego do opodatkowania obowiązku podatkowego nie wiązało się po stronie skarżącej z obowiązkiem złożenia zeznania podatkowego. W konsekwencji WSA stwierdził, że nie można przyjmować, iż złożenie takiego zeznania - do którego organ wezwał skarżącą - prowadziło do wydłużenia terminu przedawnienia do 5 lat. Sąd pierwszej instancji nie zaakceptował wykładni, zgodnie z którą art. 6 ust. 4 u.p.s.d., odczytywany łącznie z innymi przepisami, miałby w sposób niezamierzony nakładać ponowny obowiązek deklaracyjny, zwłaszcza że to właśnie brak wykonania obowiązku z art. 17a tej ustawy stanowi przesłankę zastosowania art. 6 ust. 4. Z punktu widzenia praworządności Sąd uznał za niedopuszczalne stanowisko organów, zgodnie z którym dobrowolne złożenie zeznania podatkowego przez skarżącą - mimo braku takiego obowiązku - miało skutkować możliwością zastosowania art. 68 § 2 pkt 1 o.p. i wydłużeniem terminu przedawnienia. Sąd stwierdził, że przepis ten wiąże 5-letni termin przedawnienia wyłącznie z zaniechaniem złożenia deklaracji, do której podatnik był zobowiązany, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W konsekwencji, według WSA w Krakowie, zastosowanie znajduje art. 68 § 1 o.p. i 3-letni termin przedawnienia. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie doszło do przedawnienia kompetencji organu do wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków wobec skarżącej. Tym samym, na podstawie art. 208 § 1 o.p., postępowanie podatkowe powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.