Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 września 2024 r., sygn. akt III FSK 110/24, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną L.P. (dalej: "Skarżący", "Strona"), od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (dalej: "WSA", "Sąd I instancji") z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 331/23, w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: "Dyrektor", "DIAS") z dnia 26 czerwca 2023 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
W piśmie procesowym z dnia 11 lipca 2025 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 3 września 2024 r., sygn. akt III FSK 110/24, poprzez jego zmianę i uchylenie całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 331/23 a także zasądzenie na rzecz Strony kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wnoszący skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego powołał się na podstawę wznowienia z art. 272 § 2a, art. 275 oraz art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wskazując na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 27 litego 2025 r., w sprawie C-277/24. W wyroku tym TSUE stwierdził, że: "artykuł 273 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w związku z art. 325 ust. 1 TFUE, prawem do obrony i zasadą proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym i praktyce krajowej, zgodnie z którymi osoba trzecia, która może zostać uznana za solidarnie odpowiedzialną za zobowiązanie podatkowe osoby prawnej, nie może być stroną w postępowaniu prowadzonym przeciwko tej osobie prawnej w celu ustalenia jej zobowiązania podatkowego, bez uszczerbku dla konieczności, by ta osoba trzecia w toku ewentualnie prowadzonego wobec niej postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej mogła skutecznie podważyć ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne dokonane przez organ podatkowy w ramach pierwszego postępowania i mieć dostęp do jego akt, z poszanowaniem praw wspomnianej osoby prawnej lub innych osób trzecich".
W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego pełnomocnik Skarżącego zaznaczył, że zgodnie z art. 272 § 2a zdanie pierwsze p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunatu Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Następnie stwierdził, że w wyroku C-277/24, leżącym u podstaw wniesienia skargi o wznowienie postepowania sądowoadministracyjnego, TSUE odniósł się do utrwalonej praktyki polskich organów podatkowych oraz sądów administracyjnych polegającej na ograniczaniu prawa do obrony podmiotom trzecim, pociąganym do odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług - najczęściej członkom zarządów spółek kapitałowych. Podkreślił, że TSUE jednoznacznie uznał, że praktyka ta pozostaje w sprzeczności z przepisami dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, w szczególności w zakresie poszanowania prawa do obrony oraz zasad pewności prawa i proporcjonalności i jako taka powinna zostać niezwłocznie skorygowana. Następnie wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznający skargę kasacyjną, zaaprobował działania organów podatkowych podjęte wobec Strony, które w istocie godziły w jej fundamentalne prawo do obrony w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, o której mowa w art. 107-118 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383; dalej: "o.p."). Przejawem tego, jak wskazano, było oddalenie jako bezzasadnego zarzutu dotyczącego zaniechania przez organy podatkowe podjęcia istotnych czynności dowodowych, mających na celu pełne i obiektywne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.
W dalszej części uzasadnienia skargi o wznowienie postepowania sądowoadministracyjnego zwrócono uwagę, że inicjatywy dowodowe podejmowane przez Stronę - ukierunkowane na ustalenie rzeczywistego przebiegu zdarzeń oraz ocenę działań administracji skarbowej - zostały przez organy, a następnie również przez Naczelny Sąd Administracyjny, uznane za nieistotne lub niedopuszczalne. Działanie to, jak podkreślono, w sposób istotny ograniczyło prawo Strony do aktywnego uczestnictwa w postępowaniu oraz do przedstawienia i obrony własnego stanowiska, co jest nie tylko gwarantowane w ramach krajowego porządku prawnego, ale także wynika z unijnych standardów procesowych, w tym z zasady prawa do bycia wysłuchanym, wywodzonej m.in. z art. 41 ust. 2 lit. a) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Zwrócono też uwagę, że działania Skarżącego miały na celu zakwestionowanie ustaleń faktycznych i prawnych, które legły u podstaw decyzji o pociągnięciu go do odpowiedzialności jako osoby trzeciej. Tym samym, stanowiły one realizację konstytucyjnego prawa do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP), jak również zasady kontradyktoryjności i równości stron w postępowaniu podatkowym i sądowoadministracyjnym. Pominięcie tych inicjatyw, w ocenie wnoszącego skargę, nie tylko osłabiło efektywność ochrony sądowej przysługującej Stronie, ale - w świetle powołanego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - może stanowić istotne uchybienie proceduralne, wpływające na treść wydanego orzeczenia oraz prawidłowość postępowania sądowoadministracyjnego.