6. naruszenie art. 124, art. 210 § 4 w zw. z art. 235 O.p. poprzez sporządzanie lakonicznego i niejasnego uzasadnienia, w którym nie wyjaśniono, dlaczego organ odwoławczy przyjął inne dane, niezbędne do ustalenia wpłat na PFRON za okres grudzień 2017 r.-luty 2019 r., czerwiec-lipiec 2019 r., wrzesień 2019 r.-marzec 2020 r., wrzesień 2020 r.-grudzień 2022 r. (przyjęto inną liczbę zatrudnionych osób niepełnosprawnych niż wynikało ze złożonej deklaracji, z przedstawionego przez Spółkę materiału dowodowego oraz nie uwzględniono zatrudnionych osób niepełnosprawnych ze szczególnymi schorzeniami), a zatem zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego, o którym mowa w art. 210 O.p. Przede wszystkim organ nie wyjaśnił przyczyn, dla których przedstawionym przez Spółkę dowodom odmówił wiarygodności;
7. naruszenie art. 144 § 1a O.p. poprzez doręczenie pełnomocnikowi Strony, będącej adwokatem, zaskarżonej decyzji przesyłką pocztową (listem poleconym), pomimo istnienia obowiązku doręczania pismo pełnomocnikowi będącemu adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym za pomocą środków komunikacji elektronicznej, co wywołało wątpliwości Skarżącej w kwestii skuteczności doręczenia decyzji.
Mając na uwadze podniesione wyżej zarzuty Spółka wniosła o:
1) uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. zaskarżonej części decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji (w zakresie okresów, których dotyczy skarga) oraz stosownie do przepisu art. 145 § 3 P.p.s.a. umorzenie postępowania dotyczącego wysokości wpłat na PFRON za okresy wskazane w punkcie pierwszym zaskarżonej decyzji (za które organ odwoławczy określił wysokość zobowiązania), względnie o uchylenie zaskarżonej części decyzji organu II instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, stosownie do treści art. 145a P.p.s.a.
2) zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz Spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.
Rozpoznając sprawę Sąd I instancji przyjął, że ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wymaga w pierwszej kolejności rozważenia, czy została ona prawidłowo doręczona, a więc rozważenie zarzutu nr 7 sformułowanego w skardze. Brak prawidłowego doręczenia decyzji, skutkuje bowiem, zdaniem Sądu I instancji, koniecznością uchylenia zaskarżonego aktu.
WSA w Warszawie stwierdził, że jak wynika ze złożonego w dniu 25 października 2023 r. (k. 355-360 akt administracyjnych) w organie II instancji pełnomocnictwa Spółka ustanowiła adwokata Panią M. W. do "reprezentowania Mocodawcy w charakterze strony w postępowaniu odwoławczym od decyzji Prezesa PFRON z dnia 22.08.2023 r. DW.WP.402.28.ZUS.2023.JKA (...)", a więc do reprezentowania w toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik Spółki złożyła pełnomocnictwo za pośrednictwem platformy ePUAP (patrz: Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia – k. 359 akt administracyjnych), gdzie identyfikatorem nadawcy było oznaczenie [...]. Sąd zwrócił również uwagę na to, że pełnomocnik Spółki jako adres elektroniczny (poz. 47. Adres elektroniczny – pełnomocnictwa szczególnego PPS-1) wskazała adres: [...], tj. adres w systemie teleinformatycznym wykorzystywanym przez organ podatkowy ePUAP (patrz: treść przypisu nr 6 w dokumencie pełnomocnictwa).
Zważywszy na to, że pełnomocnik Spółki była adwokatem (i w dokumencie pełnomocnictwa podała adres elektroniczny), mając na uwadze obowiązek wynikający z art. 144 § 5 O.p., doręczanie przez Ministra pism temu pełnomocnikowi winno następować za pomocą środków komunikacji elektronicznej na adres wskazany w pkt 47 pełnomocnictwa z 25 października 2023 r. (albo w siedzibie organu podatkowego). Sąd I instancji zaznaczył przy tym, że przepis art. 144 § 5 O.p. nie wprowadza dowolności w sposobie doręczania pism zawodowemu pełnomocnikowi.
WSA w Warszawie uznał zatem, że doręczając zaskarżoną decyzję pełnomocnikowi Spółki na adres siedziby kancelarii prawnej zamiast za pomocą środków komunikacji elektronicznej na adres wskazany w pkt 47 pełnomocnictwa z 25 października 2023 r. (albo w siedzibie organu podatkowego), Minister naruszył wskazany przepis art. 144 § 5 O.p.
W uzasadnieniu kontrolowanego wyroku podkreślono również, że zaskarżona decyzja została nieprawidłowo doręczona, nie można jednak uznać, jakoby ta decyzja była nieistniejąca lub była nieaktem. Rozstrzygnięcie o tym, czy zaskarżona decyzja została w sposób prawidłowy wysłana do pełnomocnika, wymagało ustalenia czy w sprawie istniał obowiązek skierowania decyzji do Pełnomocnika Spółki za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Również z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt I FPS 4/21 nie można wysnuć, aby podobne sprawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, miały być załatwiane w drodze postanowienia.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zaskarżając ten wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 144 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.) - zwanej dalej: "O.p." w zw. z art. 145 § 2 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44) - zwanej dalej: "ustawą o rehabilitacji" poprzez błędną wykładnię i uznanie, że doręczenie zaskarżonej decyzji organu administracji pełnomocnikowi Skarżącego na wskazany przez niego adres korespondencyjny zamiast za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu, stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji uwzględnienie skargi;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 160 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i rozpoznanie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, podczas gdy podlegała ona odrzuceniu jako niedopuszczalna, gdyż zaskarżona decyzja organu administracji została wydana z uchybieniem art 144 § 5 O.p., przez co nie została prawidłowo doręczona pełnomocnikowi Skarżącego i nie weszła do obrotu prawnego.
W konsekwencji organ wniósł na podstawie art. 188 P.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie na podstawie art. 189 P.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i odrzucenie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. o zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia (art. 184 P.p.s.a.), ewentualnie w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia wyroku WSA w Warszawie, o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Wniesiono także o zasądzenie od organu administracji na rzecz Spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zaskarżony wyrok należało uchylić, a skargę Strony odrzucić.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jak jednak wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09 od zasady związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 183 § 1 P.p.s.a., istnieją odstępstwa, a jedno z nich przewidziane zostało w art. 189 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.
Ustalenie, że istniały przesłanki do odrzucenia skargi zobowiązuje zatem Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i odrzucenia skargi.
Oceny wystąpienia przesłanek odrzucenia skargi Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej. Wynika to z punktu pierwszego powołanej powyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazano, że w świetle art. 183 § 1 oraz art. 134 § 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a. dopuszczalne jest zastosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu art. 189 tej ustawy, polegające na uchyleniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego i odrzuceniu skargi, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej i przy braku przesłanek nieważności postępowania sądowego.
W rozpatrywanej sprawie, w trakcie postępowania odwoławczego przed organem II instancji, Spółka złożyła pełnomocnictwo szczególne do jej reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata. W treści pełnomocnictwa udzielonego na stosownym formularzu, w części D.1 pkt 47 wskazano adres elektroniczny: [...]. W pełnomocnictwie tym wypełniono również adres pełnomocnika do doręczeń w kraju (część D.2) wskazując w tym zakresie siedzibę kancelarii prawnej. Informację tę wskazywano również w kolejnych pismach.
Sąd I instancji uznał, że doręczając zaskarżoną decyzję pełnomocnikowi Spółki na adres siedziby kancelarii prawnej zamiast za pomocą środków komunikacji elektronicznej na adres wskazany w pkt 47 pełnomocnictwa z 25 października 2023 r. (albo w siedzibie organu podatkowego), Minister naruszył przepis art. 144 § 5 O.p.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że podzielić należy stanowisko Sądu I instancji co do braku skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji, jednak konsekwencją powyższego nie powinno być uchylenie zaskarżonej decyzji a odrzucenie skargi Strony.
Zgodnie z art. 145 § 1 O.p. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. W § 2 tego przepisu wskazano natomiast, że jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie. W myśl zaś art. 144 § 5 O.p. doręczanie pism pełnomocnikowi będącemu adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym oraz organom administracji publicznej następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu podatkowego.
Przepisy o doręczeniach mają charakter gwarancyjny, co oznacza, że tylko prawidłowe doręczenie, tzn. dokonane zgodnie z zasadami określonymi w ustawie - Ordynacja podatkowa, uzależnia skuteczność czynności podejmowanych przez organ. W tym zakresie odwołać się należy do rozważań zawartych w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2022 r., I FPS 4/21 stanowiącej, że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności doręczone stronie, która miała ustanowionego pełnomocnika, z naruszeniem art. 145 § 2 O.p., należy uznać za niewiążące w rozumieniu art. 212 w zw. z art. 239 tej ustawy także wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik wnieśli od niego zażalenie. W jej uzasadnieniu stwierdzono stanowczo, że brak skutecznego doręczenia powoduje, że nie powstają żadne skutki materialnoprawne ani procesowe będące następstwem prawidłowego doręczenia. W szczególności orzeczenie nie wchodzi do obrotu prawnego w rozumieniu art. 212 w związku z art. 219 O.p. Nie rozpoczyna swojego biegu termin do wniesienia środka zaskarżenia. Organ podatkowy nie może konwalidować tej wadliwej czynności. Zobowiązany jest jedynie do ponowienia czynności doręczenia ustanowionemu pełnomocnikowi. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że prawodawca nie wprowadził "braku dla strony ujemnych skutków procesowych" jako przesłanki uznawania pism za prawidłowo doręczone. W przypadku tej czynności mamy do czynienia albo z sytuacją gdy doszło do skutecznego doręczenia, albo do takiego doręczenia nie doszło w związku z naruszeniem przepisów regulujących te czynności. Ocena skuteczności doręczenia ma więc charakter "zero-jedynkowy" (zob. wyrok NSA z 19 maja 2022 r., I FSK 112/22).
Powyższe stwierdzenia mają w pełni odniesienie również do przypadku, gdy, jak w niniejszej sprawie, przesyłka została zaadresowana do profesjonalnego pełnomocnika strony i wysłana za pośrednictwem operatora pocztowego (papierowo) zamiast zgodnie z art. 145 i 144 § 5 O.p. doręczenie powinno nastąpić za pomocą środków komunikacji elektronicznej, pełnomocnikowi będącemu adwokatem, na adres elektroniczny wskazany w pełnomocnictwie znajdującym się w aktach sprawy.
W konsekwencji, skoro decyzja organu wskutek jej nieprawidłowego doręczenia nie weszła do obrotu prawnego, nie było możliwe złożenie od niej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 P.p.s.a., mając na uwadze art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 53 § 1 P.p.s.a., był zobligowany uchylić wydany w sprawie wyrok i odrzucić skargę.
W trybie art. 189 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzeka z urzędu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze czy w skardze kasacyjnej i przy braku przesłanek nieważności postępowania sądowego, co czyni bezprzedmiotowe odnoszenie się do zarzutów skargi kasacyjnej. Dodatkowo wskazać należy, że orzeczenie zapadłe w niniejszej sprawie nie może być poczytane jako niekorzystne dla strony, gdyż w jego świetle organ jest zobligowany do prawidłowego wykonania czynności doręczenia decyzji. Od dnia prawidłowego jej doręczenia stronie przysługiwać będzie, zgodnie z art. 53 § 1 P.p.s.a., 30-dniowy termin do wniesienia od niej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Jednocześnie, ze względu na okoliczność, że uchylenie zaskarżonego wyroku nastąpiło z urzędu na podstawie art. 189 P.p.s.a. a nie w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej, na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Orzeczenie o zwrocie całego wpisu uiszczonego od skargi wydano na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Jolanta Sokołowska Krzysztof Winiarski Bogusław Woźniak