4) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 190 § 1 i 2 O.p. poprzez oddalenie skargi, pomimo niezawiadomienia Skarżącego przez organ pierwszej instancji o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka, na którym oparto ustalenia faktyczne w sprawie, przynajmniej na 7 dni przed terminem przeprowadzenia tego dowodu oraz pomimo nieumożliwienia Skarżącemu wzięcia udziału w przeprowadzeniu tego dowodu, zadawania pytań świadkowi oraz składania wyjaśnień;
5) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 192 O.p. poprzez oddalenie skargi, pomimo że kluczowy w sprawie fakt - jakim jest rzekome zamieszkiwanie Skarżącego na nieruchomości przy ul. K. w C. - został ustalony w oparciu o dowód z zeznań świadka, co do którego Skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się w toku postępowania administracyjnego;
6) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 122 O.p. poprzez oddalenie skargi, pomimo zaniechania przez organy podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;
7) art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 191 O.p. poprzez oddalenie skargi pomimo dokonania przez organy dowolnej i wybiórczej oceny zebranego materiału dowodowego, a mianowicie:
a) zeznań świadka G. D., przez uznanie tych zeznań za wiarygodne, podczas gdy świadek nie jest bezstronny i obiektywny, gdyż chowa do Skarżącego urazę o dokonane przed laty zgodne z prawem ustalenie granic nieruchomości, a ponadto zeznania te są sprzeczne z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, a w szczególności z protokołami oględzin na nieruchomości, a także są wewnętrznie niespójne, czego Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wydając zaskarżony wyrok,
b) danych statystycznych dotyczących ilości zużytej wody na nieruchomości, których ocena nastąpiła z pominięciem oświadczeń i dowodów składanych przez Skarżącego, z których wynika przyczyna zużycia wody na poziomie wyższym niż przeciętny,
- skutkiem czego było błędne ustalenie stanu faktycznego i bezpodstawne przyjęcie, że Skarżący zamieszkuje na nieruchomości przy ul. K. w C.;
8) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do istotnych kwestii poruszonych w skardze dotyczących m.in. tego, że:
a) świadek G. D., na którego zeznaniach oparto rozstrzygnięcie w sprawie, jako sąsiad chowający do Skarżącego urazę o dokonane zgodnie z prawem ustalenie granic nieruchomości, nie jest świadkiem obiektywnym i bezstronnym, wobec czego jego zeznania są niewiarygodne,
b) rozstrzygnięcie (sentencja) decyzji organu pierwszej instancji nie wymienia strony, której określono wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wobec czego nie wiadomo, do kogo decyzja jest skierowana,
c) budowa budynku mieszkalnego na dz. nr [...] w gm. W. przy ul. K. w C. została zakończona dopiero w dniu 25 marca 2021 r., wobec czego w okresie, za który została wydana decyzja zamieszkiwanie na tej nieruchomości nie było możliwe zarówno z przyczyn faktycznych, jak i formalnych,
d) została naruszona zasada czynnego udziału strony w postępowaniu przez wysyłanie pism na adres niebędący adresem Skarżącego do korespondencji,
e) Skarżący nie został zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka, na którym oparto ustalenia faktyczne w sprawie,
f) Skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonego dowodu z zeznań świadka,
g) Skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji,
h) Skarżący przedstawił dokumenty potwierdzające fakt stałego zamieszkiwania na nieruchomości przy ul. L. w K. wraz z małżonką, wobec czego nie mogą oni jednocześnie zamieszkiwać w C.,
i) Skarżący złożył w dniu 23 sierpnia 2021 r. deklarację, w której wskazał, że na nieruchomości w C. zamieszkuje 1 osoba wyjaśniając jednocześnie, iż jest to nieprawda, a deklarację składa wyłącznie wskutek przymuszenia go do tego przez organy, natomiast w dalszym ciągu utrzymuje, że miejscem zamieszkania jego i małżonki nie jest wieś C.,
j) deklaracja z dnia 23 sierpnia 2021 r. została przyjęta przez organ pierwszej instancji bez zastrzeżeń, pomimo dokonania przez Skarżącego zastrzeżenia, że liczba 1 faktycznie nie jest liczbą mieszkańców nieruchomości oraz pomimo że sytuacja faktyczna nie uległa zmianie w porównaniu do będącej podstawą wydania decyzji określającej wysokość opłaty, co potwierdza, że organy zaniechały rzetelnego ustalenia stanu faktycznego, będącego podstawą wydania decyzji określającej wysokość opłaty,
co uniemożliwia ustalenie przesłanek jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżony wyrok.
Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6i ust. 1 pkt 1 u.c.p.g. w związku z § 2 uchwały rady gminy W. nr [...] z dnia 30 listopada 2016 r., § 2 uchwały rady gminy W. nr [...] z dnia 16 grudnia 2019 r. oraz § 2 uchwały rady gminy W. nr [...] z dnia 22 października 2020 r. przez ich niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy nieruchomość położona w C. przy ul. K. nie jest nieruchomością, na której zamieszkują mieszkańcy.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna. Na uwzględnienie zasługuje bowiem zarzut naruszenia art. 151 w związku z art. 153 P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 tej ustawy.
Art. 153 P.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Norma zawarta w tym przepisie ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organy administracji publicznej, ani sądy orzekające ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu. Przypadki, których wystąpienie uprawnia do odstąpienia od zasady związania wyrokiem nie wystąpiły w niniejszej sprawie.
Tymczasem WSA wbrew dyspozycji art. 153 P.p.s.a. zignorował ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2024 r., III FSK 1597/22, co trafnie wykazano w skardze kasacyjnej. W wyroku tym zostały wyspecyfikowane kwestie, do których nie odniósł się Sąd pierwszej instancji w uchylonym wyroku WSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., I SA/Kr 1441/21. Wskazano m.in. na podnoszone przez Skarżącego: 1) wysyłanie pism na adres niebędący adresem Skarżącego do korespondencji, 2) niezawiadomienie Skarżącego o terminie i miejscu przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka, 3) brak wskazania strony w sentencji decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji, 4) brak możliwości wypowiedzenia się przez Skarżącego odnośnie do zebranych dowodów, 5) brak obiektywizmu i bezstronności świadka, 6) brak oceny przedstawionych przez Skarżącego dowodów na okoliczność zamieszkiwania w K. oraz dowodów zaświadczających o zakończeniu budowy budynku przy ul. K. w C. w 2021 r., 7) brak odniesienia do oświadczenia Skarżącego złożonego przy składaniu deklaracji "wyłącznie wskutek przymuszenia".
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przedstawione przez Skarżącego zarzuty dotyczą ustalenia faktu zamieszkiwania nieruchomości położonej w C. przy ul. K., czyli kwestii, która miała decydujące znaczenie dla określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Stanowisko WSA, iż o zamieszkiwaniu nieruchomości przez dwie osoby zaświadczają zeznania świadka oraz zużycie wody obliczone na podstawie danych statystycznych dotyczących średniego miesięcznego zużycia wody na jednego mieszkańca, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił jako niewystarczające dla poznania argumentacji, która legła u podstaw nieuwzględnienia zarzutów Skarżącego i nie wyjaśniają powodów podjętego rozstrzygnięcia. Stwierdził, że braki uzasadnienia wyroku uniemożliwiają dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku i zaświadczają o naruszeniu art. 141 § 4 P.p.s.a. Zalecił Sądowi pierwszej instancji ponownie rozpoznającemu sprawę dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji i odniesienie się do zarzutów Skarżącego.
Jak już powiedziano, WSA nie uwzględnił stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego i nie wykonał zaleceń co do dalszego postępowania zawartych w wyroku III FSK 1597/22, zatem pozostają one aktualne w całej rozciągłości w niniejszej sprawie.
Jak słusznie zauważono w skardze kasacyjnej, uzasadnienie obecnie zaskarżonego wyroku "zostało niemal w całości (z niewielkimi zmianami redakcyjnymi) przekopiowane". Rzeczywiście, WSA powtórzył in extenso całe fragmenty uzasadnienia uchylonego wyroku I SA/Kr 1441/21. Pomimo zobowiązania przez Naczelny Sąd Administracyjny Sądu ponownie rozpoznającego sprawę do odniesienia się do zarzutów skargi, WSA nie uczynił tego.
W nawiązaniu do przepisów Ordynacji podatkowej Sąd pierwszej instancji posłużył się ogólnikami, które mogą być zastosowane w wielu sprawach. Pozostają one bowiem w oderwaniu od stanu faktycznego niniejszej sprawie. Zdanie, które w minimalnym stopniu nawiązuję do jednego z zarzutów nic nie wnosi. Stwierdzenie bowiem, że w 2020 r. istniały restrykcje w zakresie kontaktów organów ze stronami ze względu na pandemię Covid-19, samo w sobie nie wyjaśnia przyczyny nie wykonania dyspozycji z art. 190 § 1 O.p. i pozbawienia Skarżącego uprawnień określonych w § 2 tego artykułu. Regulacja z art. 190 O.p. ma doniosłe znaczenie w procesie ustalania stanu faktycznego sprawy. Przepis ten stanowi konkretyzację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Jeżeli organ podatkowy nie zawiadomi strony o czynnościach, o których mowa w tym przepisie, zastosowanie może mieć art. 240 § 1 pkt 4 O.p., stanowiący podstawę wznowienia postępowania. Przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 240 § 1 pkt 4 O.p. zostaje spełniona zarówno wtedy, gdy strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu podatkowym, jak i w niektórych czynnościach istotnych dla rozstrzygnięcia. Zachowanie wszystkich wymagań określonych art. 190 O.p., niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem organu podatkowego. Dlatego odstąpienie od wykonania tego obowiązku musi mieć uzasadnienie znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach. Nie wystarczy gołosłowne powołanie się na pandemię Covid-19.
Z kolei stanowisko WSA, iż odebranie pisemnych wyjaśnień świadka nie wpłynęło "na podważenie ich wiarygodności" – jest niezrozumiałe. Skarżący braku wiarygodności świadka nie wiązał przecież z przekazaniem przez niego informacji w formie pisemnej, lecz wskazał na "zadawniony spór sąsiedzki o granicę działki". Nie sposób więc uznać, że WSA odniósł się do zarzutu dotyczącego braku bezstronności świadka.
Tak jak w sprawie zakończonej wyrokiem III FSK 1597/22, tak też w niniejszej sama argumentacja mająca zaświadczać o zamieszkiwaniu nieruchomości przez dwie osoby, bez rozpoznania zarzutów, nie pozwala na poznanie przyczyn podjętego przez WSA rozstrzygnięcia. Dowód z zeznań świadka jest podważany przez Skarżącego ze względu na wadliwość jego przeprowadzenia i brak bezstronności świadka. Waga zarzutu jest tej miary, że może doprowadzić do podważenia tego dowodu. Dlatego jego rzetelna ocena przez Sąd pierwszej instancji jest niezbędna.
Drugi przyjęty przez organy i WSA dowód w postaci ilości zużywanej wody również wymaga dogłębnej oceny tego Sądu poprzez pryzmat argumentów skargi i jak twierdzi Skarżący, przedłożonych przez niego dowodów. Skarżący utrzymywał bowiem, że zużycie wody na nieruchomości związane było z prowadzeniem robót budowlanych budynku 4-kondygnacyjnego oraz pielęgnacją ogrodu o pow. około 20 arów. WSA powinien też zwrócić uwagę na rosnącą ilość zużywanej wody w kolejnych latach i zderzyć te dane z argumentami Skarżącego. Według danych organu zużycie wody na spornej nieruchomości wynosiło ok. 4,58 m3 na miesiąc w 2017 r., ok. 6,17 m3 w 2018 r., ok. 6,42 m3 w 2019 r. oraz ok. 14,13 m3 w 2020 r. natomiast według Głównego Urzędu Statystycznego średnie miesięczne zużycie wody na jednego mieszkańca wynosi 2,34 m3. O ile zużycie wody w 2017 r. było zbliżone do danych statystycznych, to w 2020 r. wielokrotnie je przekraczało. Występuje tu zatem wiele wątpliwości, które wymagają rozważenia lub wyjaśnienia.
Sąd pierwszej instancji wskazał na trzeci dowód, ale nie wyjaśnił, dlaczego uznał go za wiarygodny. Nie wiadomo więc, dlaczego zdaniem WSA "ślady popiołu", które Sąd uznał za dowód uwiarygadniający zeznania świadka, zaświadczają o spaleniu odpadów wytworzonych przez mieszkańców nieruchomości, a tym bardziej dlaczego są dowodem na to, że nieruchomość była zamieszkana przez dwie osoby przez okres czterech lat (taki okres jest objęty zaskarżoną decyzją).
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że WSA ponownie dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest tak dalece wadliwe, że uchyla się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, przez co nie jest możliwa merytoryczna ocena zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Ich weryfikacja wymagałaby dokonania kontroli zaskarżonej decyzji przez Naczelny Sąd Administracyjny, a to pozostaje w sprzeczności z zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego. Zgodnie z tą zasadą zaskarżony akt administracyjny najpierw powinien skontrolować Sąd pierwszej instancji w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że kontrola ta objęła wszystkie elementy składające się na legalność tego aktu, czemu powinno towarzyszyć (w znaczeniu musi) danie właściwego wyrazu w uzasadnieniu wyroku. Tylko wtedy można mówić o zachowaniu prawidłowej realizacji funkcji przypisanych każdemu ze wspomnianych Sądów.
WSA ponownie rozpoznający sprawę zobowiązany jest wykonać zalecenia zawarte w wyroku III FSK 1597/22, w szczególności odnieść się do zarzutów Skarżącego, których rozpoznanie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy i poddać rzetelnej ocenie dowody uznane przez organy za zaświadczające o zamieszkaniu, w okresie objętym zaskarżoną decyzją, na spornej nieruchomości dwóch osób, uwzględniając przy tym stanowisko wyrażone w niniejszym wyroku.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.
sędzia J. Sokołowska sędzia J. Rudowski sędzia K. Winiarski