6) naruszenie prawa materialnego a mianowicie art. 46 k.r.o. w zw. z art. 110c § 1 i § 2 w zw. z art. 114 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji błędne niezastosowanie art. 46 k.r.o. poprzez wszczęcie egzekucji z ułamkowej części nieruchomości, mimo iż do tej nieruchomości i udziałów we współwłasności znajduje zastosowanie art. 46 k.r.o., i zasadności skargi wobec dokonanej wadliwie czynności egzekucyjnej nie sanuje powiadomienie o niej drugiego współwłaściciela w dniu 14.04.2022r. czyli ponad rok od dokonania czynności zwłaszcza, że istotne znaczenie ma w postępowaniu egzekucyjnym moment skutecznego dokonania czynności.
Stawiając te zarzuty pełnomocnik Skarżącego wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu zwrotów kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.
Jak stanowi zaś art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Kluczowa dla oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej jest okoliczność, że w rozpoznawanej sprawie wypowiedział się już zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który wyrokiem z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 638/21 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 29 lipca 2021r. nr 0401-IEE.711.132.2021.2 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Wyrokiem z dnia 8 lutego 2023 r. sygn. akt III FSK 731/22 Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną organu.
Ma to szczególne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy, gdyż na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Natomiast stosownie do treści art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Wobec tego należy podkreślić, że związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (por. wyrok NSA z 22 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 2202/20). Zatem rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika (por. wyrok NSA z 9 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 351/20). Odnosi się to wprawdzie do sentencji orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to odnosi się również do motywów orzeczenia.
Sąd rozpoznający spór między tymi samymi stronami musi zatem przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak określono ją w prawomocnym, wcześniejszym orzeczeniu. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest bowiem z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy, a jej oddziaływaniem objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie w danej sprawie. Innymi słowy, jeżeli w konkretnym postępowaniu uczestniczą te same podmioty i znajdują w niej zastosowanie te same przepisy prawa co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym wyrokiem, to obowiązkiem sądu administracyjnego jest uwzględnienie związania wynikającego z treści tego wyroku. Związanie to dotyczy oceny prawnej, czyli wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w konkretnej sprawie, co może dotyczyć zarówno stanu faktycznego, jak i wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego (por. wyrok NSA z 1 października 2024 r., sygn. akt II FSK 30/22).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy podkreślić, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że istotę sporu w sprawie zakończonej wydaniem powołanego wcześniej wyroku WSA w Bydgoszczy sygn. akt I SA/Bd 638/21 stanowiło ustalenie, czy czynność zajęcia ½ udziału w nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości S., dla której Sąd Rejonowy w I. prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz wezwanie do zapłaty zaległości w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania została dokonana zgodnie z prawem. WSA w Bydgoszczy stwierdził, że art. 114a u.p.e.a. przewiduje, że o zajęciu ułamkowej części nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia także pozostałych współwłaścicieli, a o zajęciu użytkowania wieczystego - także właściciela nieruchomości oraz właściwy organ administracji publicznej. W aktach sprawy Sąd nie odnotował, że o zajęciu nieruchomości została zawiadomiona E.G. będąca współwłaścicielem zajętej nieruchomości w ½ części. Uchybienie to w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ współwłaściciel nieruchomości nie jest uczestnikiem postępowania, lecz w toku postępowania przysługują mu określone prawa, np. prawo do przejęcia nieruchomości (por. art. 110y § 1 u.p.e.a.). Powyższe naruszenie art. 114a u.p.e.a. spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. Sąd zobowiązał organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, do uwzględnienia przedstawionej oceny prawnej i dokonania wskazanych, niezbędnych czynności procesowych.
Oddalając skargę kasacyjną organu od tego orzeczenia, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2023r., sygn. akt III FSK 731/22 nie podzielił zaprezentowanej przez organ wykładni tego przepisu polegającej na uznaniu, że regulacja ta nie wskazuje terminu na zawiadomienie pozostałych współwłaścicieli o zajęciu ułamkowej części nieruchomości, co oznacza, że organ może to zrobić w dowolnym momencie, a mając na względzie uprawnienia współwłaściciela na etapie licytacji nieruchomości, ma to nastąpić przed licytacją. NSA podał, że przepis ten zobowiązuje zawiadomić o zajęciu ułamkowej części nieruchomości, a nie o licytacji ułamkowej części nieruchomości. Proponowana przez autora skargi kasacyjnej wykładnia powyższego przepisu wypacza jego sens, gdyż pozwala organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne dowolnie decydować o tym, kiedy wykonać obowiązki nałożone ustawą, a ich ewentualne niewykonanie pozostawia poza kontrolą, najpierw organu w trybie skargi na czynność egzekucyjną, a w dalszej kolejności sądu administracyjnego. Organ akcentuje uprawnienia współwłaścicieli nieruchomości na dalszych (jeszcze nie zaistniałych w niniejszej sprawie) etapach postępowania, a nie dostrzega ciążących na nich obowiązków. Stosownie bowiem do art. 114e u.p.e.a. w przypadku prowadzenia egzekucji z ułamkowej części nieruchomości, opisowi i oszacowaniu wartości podlega cała nieruchomość. Wartością takiej części nieruchomości jest odpowiednia część oszacowanej wartości całej nieruchomości. Współwłaściciel nieruchomości jest więc zobowiązany do udostępnienia tej nieruchomości celem dokonania opisu i oszacowania. W konsekwencji, skoro współwłaściciela nieruchomości nie zawiadomiono o zajęciu ułamkowej części nieruchomości, zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził naruszenie art. 114a u.p.e.a., co spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Skarżący pomija, że WSA w Bydgoszczy w żaden sposób nie orzekł, że egzekucja z ułamkowej części nieruchomości była niezgodna z prawem lub nie mogła być prowadzona w rozpatrywanej sprawie. Wręcz przeciwnie, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania Sąd nakazał uwzględnić przedstawioną ocenę prawną oraz dokonać niezbędnych czynności procesowych - czyli dokonać zawiadomienia E.G. jako współwłaścicielki nieruchomości, o którym mowa w art. 114a u.p.e.a. Organ wskazanej przez WSA w Bydgoszczy czynności dokonał - co nie jest kwestionowane przez Skarżącego. Przy czym zajęcie udziału składało się z kilku ściśle powiązanych ze sobą czynności, gdzie jedna została (niezasadnie) pominięta i czynność tą trzeba było dopełnić aby uczynić zadość procedurze. Należy wskazać, że pozostałe wymagane przepisami czynności zostały już ocenione w wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 638/21, w którym wskazano m.in., że warunki określone w art. 110c § 1-4 u.p.e.a. zostały przez organ egzekucyjny spełnione.
W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. przystąpił do egzekucji administracyjnej z nieruchomości poprzez zajęcie nieruchomości, wzywając zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Wraz z wezwaniem, w dniu 19 kwietnia 2021 r., doręczono Skarżącemu zawiadomienie z dnia 13 kwietnia 2021 r. nr [...] o zajęciu ½ udziału w nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...]. W dalszej kolejności organ złożył do Sądu Rejonowego w Inowrocławiu wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji administracyjnej z ½ udziału w tej nieruchomości, a jak już wcześniej wspomniano, realizując wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku WSA o sygn. akt I SA/Bd 638/21 organ egzekucyjny pismem z 12 kwietnia 2022 r. skutecznie zawiadomił też współwłaściciela nieruchomości gruntowej o wszczęciu egzekucji z udziału w ½ nieruchomości stanowiącej własność Skarżącego czyniąc zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 114a u.p.e.a. W rezultacie, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, czynność egzekucyjna została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Należy zatem podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, że organ egzekucyjny zastosował przewidziany prawem środek egzekucyjny, spełniając przy tym wymogi formalnoprawne. W konsekwencji, brak było podstaw do uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną.
Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż dotyczyły kwestii, które zostały już jednoznacznie ocenione w prawomocnym wyroku WSA w Bydgoszczy z 18 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 638/21, a stanowisko w nim wyrażone ma charakter wiążący, stosownie do art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Przypomnieć zatem należy, że zarzuty dotyczące określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a., w tym z uwagi na naruszenie przy wystawianiu tytułu wykonawczego art. 27 § 1 pkt 3, art. 26 § 1, § 2 i § 4 i art. 27a u.p.e.a., a w szczególności błędne naliczenie odsetek, nieuwzględnienie okresów, w których odsetki nie są naliczane oraz przedawnienia należności objętej tytułem, wpisują się w podstawy odrębnego środka prawnego, tj. zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, o jakich mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a., a które zostały rozpatrzone w odrębnie przeprowadzonych postępowaniach i ostatecznie rozstrzygnięte.
Co do zarzutów dotyczących naliczenia kosztów egzekucyjnych z naruszeniem art. 64 i 64a u.p.e.a. oraz niewydania w tym przedmiocie postanowienia - w tym zakresie prawidłowo w zaskarżonym wyroku wyjaśniono, że ustawodawca przewidział odrębną procedurę, określoną w art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a., wymagającą złożenia przez zobowiązanego wniosku o wydanie przez organ egzekucyjny stosownego zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, a następnie postanowienia w sprawie kosztów w egzekucyjnych, na które przysługuje zażalenie.
Zarzut naruszenia art. 46 k.r.o. w zw. z art. 110c i art. 114 u.p.e.a. również podlegał już wiążącej ocenie przez WSA w Bydgoszczy, który wskazał, że małżonkowie stali się z chwilą ustania wspólności majątkowej małżeńskiej współwłaścicielami w częściach ułamkowych, co pozwoliło organowi egzekucyjnemu na dokonanie zajęcia udziału we współwłasności nieruchomości w ½ części, powstałego wskutek ustania małżeńskiej majątkowej wspólności ustawowej.
Zatem nie mogły odnieść pożądanego przez Skarżącego skutku zarzuty skargi kasacyjnej, które były już przedmiotem wiążącej oceny dokonanej w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego. Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, którym można negować całe prowadzone postępowanie egzekucyjne. Postępowanie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną jest postępowaniem obejmującym swoim zakresem jeden tylko, ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanego. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2022 r, sygn. akt I GSK 1360/21).
W postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy wreszcie skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2025 r., sygn. akt I GSK 699/24).
Niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia zasadnicze wymogi formalne wynikające z tego przepisu, umożliwia odtworzenie motywów rozstrzygnięcia oraz przeprowadzenie kontroli instancyjnej i tym samym nie ma podstaw do uznania, że przepis ten został przez ten Sąd naruszony w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Za bezzasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznaje również zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Przywołany przepis stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia bierze pod uwagę jedynie okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić skuteczną podstawę kasacyjną na przykład w sytuacji oddalenia skargi, mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Należy odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. Powyższe sprowadza się do stwierdzenia, że zasadniczo art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Nie służy on również zwalczaniu wniosków, jakie zostały wyprowadzone przez sąd z materiału dowodowego sprawy. W rozpoznawanej sprawie WSA w Bydgoszczy nie naruszył w żaden sposób art. 133 § 1 p.p.s.a., rozpoznał bowiem sprawę na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy.
Niezasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej, w którym jej autor zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. O jego naruszeniu można byłoby mówić, gdyby Sąd I instancji wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez Skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu (por. wyroki NSA: z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 561/22, z 8 maja 2024 r., sygn. akt I GSK 1591/20, z 17 maja 2024 r., sygn. akt III OSK 4309/21, z 26 września 2024 r., sygn. akt III OSK 4/23). Sytuacja taka w niniejszej sprawie jednak nie występuje.
W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 135 p.p.s.a. Przesłanką zastosowania unormowania zawartego w tym przepisie jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności, ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających, jeżeli tylko były one podjęte w granicach danej sprawy. Przepis art. 135 p.p.s.a. nie stanowi jednak upoważnienia dla Sądu I instancji do wyjścia poza granice danej sprawy, którą wyznacza treść rozstrzygnięcia organu administracji publicznej.
Równie niezasadne jest przywołanie w skardze kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a., których WSA w Bydgoszczy w ogóle nie zastosował. Zaskarżony wyrok został bowiem wydany na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji nie mógł więc naruszyć przepisu prawa, którego nie stosował. W skardze kasacyjnej nie wskazano również, aby doszło do naruszenia - zastosowanego przez Sąd pierwszej instancji - art. 151 p.p.s.a. w jakimkolwiek powiązaniu z innymi przepisami prawa. Nie podważono zatem prawidłowości zastosowania przez Sąd pierwszej instancji powołanego art. 151 p.p.s.a.
W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Bydgoszczy, który na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę Skarżącego. W konsekwencji, ponieważ wszystkie postawione w skardze kasacyjnej zarzuty nie okazały się zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
sędzia D. Gajewski sędzia J. Sokołowska sędzia K. Przasnyski (spr.)