Wyrok NSA z dnia 08 maja 2025, sygn. III FZ 218/25

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącej (wyznaczony w ramach prawa pomocy). Wydanemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie wystąpiły przesłanki uprawdopodobniające okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wniósł również o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym oświadczając, że koszty pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości ani w części. Oświadczył, iż jest podatnikiem podatku od towarów i usług, wobec powyższego wniósł o powiększenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej o podatek VAT.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że fundację prowadzi osoba w podeszłym wieku, która nie prowadzi jakiejkolwiek działalności zarobkowej i okoliczność ta nie może zostać pominięta przy weryfikacji czy spełnione zostały przesłanki do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych złożonej do tutejszego sądu skargi. Na uwagę zasługuje fakt, że skarżąca wobec problemów ze zrozumieniem powszechnie obowiązujących przepisów prawa wystąpiła do tutejszego sądu o przyznanie prawa pomocy i skutkiem tego było ustanowienie pełnomocnika przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu. W niniejszej sprawie bezsprzecznie okoliczności sprawy wskazują na to, że skarżąca nie mogła dopełnić niezbędnych formalności w wyniku trudnych do przezwyciężenia okoliczności. Nadto co istotne niezwłocznie po ustanowieniu pełnomocnika w ramach prawa pomocy wszelkie braki formalne skargi zostały uzupełnione w sposób prawidłowy - na co wskazuje uzasadnienie postanowienia z 6 marca 2025 r. Tym samym aktualnie brak jest przeszkód formalnych do nie rozpoznania merytorycznego złożonej przez skarżącą skargi. Na poparcie swych argumentów w treści uzasadnienia przywołano stosowne orzecznictwo.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność podjęta w postępowaniu sądowym przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.

Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminu nie nastąpił z jej winy (por. postanowienie NSA z 23 sierpnia 2013 r., II OZ 663/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOSA").

Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

W orzecznictwie i literaturze utrwalił się pogląd, że brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie NSA z 11 maja 2022 r., I GZ 134/22, CBOSA). Aby uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu, strona powinna uwiarygodnić swoją staranność przy prowadzeniu własnych spraw, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. Natomiast w sprawach, w których stronę reprezentuje pełnomocnik, oceny kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności, jakiego można wymagać od tego pełnomocnika.

Zarówno pełnomocnik, jak i przedstawiciel ustawowy są osobami, które dokonują czynności procesowych za reprezentowanego uczestnika postępowania. Podmiot reprezentowany nie może zatem skutecznie podnosić braku swojej winy w uchybieniu terminu, które zostało spowodowane (nastąpiło z winy) przez jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (por. orz. SN z 3 stycznia 1952 r., C 1729/51, NP 1953, nr 3, s. 79). Przykładowo, strona nie może skutecznie podnosić, że nie otrzymała faksu swego pełnomocnika, informującego o treści wezwania sądu, ponieważ nie mają znaczenia ustalone przez nią z pełnomocnikiem ustalenia co do sposobu porozumiewania się (por. postanowienie NSA z 7 maja 2004 r., OZ 109/04, CBOSA).

W przedmiotowej sprawie, Sąd pierwszej instancji nie negował okoliczności przywołanych we wniosku o przywrócenie terminu takich jak trudna sytuacja osobista Fundatora czy Prezesa Fundacji. Słusznie jednak wskazał, że S. P. - pełniąca funkcję Prezesa Zarządu fundacji - nie dochowała należytej staranności w wyborze osoby, której powierzyła prowadzenie spraw fundacji (starszego wiekiem ojca). Jak już wyżej wskazano, oceniając brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jaki można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie mogła w owym czasie skorzystać z pomocy innych osób np. Wiceprezesa fundacji, czy osób wchodzących w skład Rady fundacji. Okoliczności wskazane we wniosku m.in., iż Prezes Zarządu (S. P.) ma swoje życie osobiste, stale zamieszkuje we W. nie zwalniają jej jako Prezesa Zarządu z obowiązku dochowania należytej staranności w wykonywaniu spraw fundacji czy ustanowienia pełnomocnika, który skutecznie wykonywałby czynności za reprezentowaną fundację. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji wskazał, że brak winy skarżącej mógłby mieć miejsce w przypadku, gdyby skarżąca uprawdopodobniła, że organy uprawnione do prowadzenia jej spraw dochowały należytej staranności, sprawując szczegółowy i prawidłowy nadzór nad prowadzaniem spraw fundacji. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć przy największych staraniach. W oparciu o argumenty podniesione we wniosku o przywrócenie terminu nie sposób było uznać, że skarżąca dochowała należytej staranności. Także w zażaleniu nie wskazano okoliczności, które mogłyby uzasadnić przywrócenie terminu i zakwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia. Nie wykazano w jaki sposób okoliczność, że fundacja nie prowadzi jakiejkolwiek działalności zarobkowej miałaby odnieść pozytywny skutek przy weryfikacji, czy spełnione zostały przesłanki do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Również powoływanie się na nieznajomość przepisów prawa nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione.

Odnosząc się do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.