Wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2026, sygn. III FZ 251/26

3. art. 111 p.p.s.a. w zw. z art. 119 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie poprzez połączenie trzech spraw do wspólnego rozpoznania już po uiszczeniu przez skarżącego trzech wpisów od skarg w wysokości 600 zł bez uprzedniego poinformowania skarżącego, że sąd zamierza połączyć sprawy z trzech skarg do wspólnego rozpoznania oraz że wpis sądowy w wysokości 200 zł uiszczany jest od jednej skargi a nie od jednej sprawy i w związku z tym, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia trzech opłat, ponieważ wniósł trzy skargi, poinformować go o możliwości skorzystania z prawa pomocy, co do wszystkich trzech spraw jeszcze przed uiszczeniem przez skarżącego trzech wpisów, co wzbudza uzasadnione obawy, co do bezstronności sędziów.

W związku z podniesionymi wyżej zarzutami, wniósł o:

1. uchylenie skarżonego postanowienia,

2. wyłączenie sędziów WSA J. G. i sędziego NSA P. J., zgodnie z wnioskiem skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. jest niezasadny. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie.

Przesłanka ta nie zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący wywodzi obowiązek wyłączenia sędziów z faktu ich udziału w rozpoznawaniu innych spraw dotyczących zobowiązań podatkowych za lata 2020 i 2021, wskazując na tożsamość materiału dowodowego oraz związek przedmiotowy pomiędzy postępowaniami. Okoliczności te nie stanowią jednak podstawy wyłączenia sędziego określonej w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Celem tej regulacji jest wyeliminowanie sytuacji, w której sędzia oceniałby ponownie legalność tego samego aktu administracyjnego w następstwie uruchomienia jednego z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego. Nadto przyjmuje się, że udział w wydaniu orzeczenia w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza udział w rozprawie lub posiedzeniu niejawnym, bezpośrednio poprzedzającym wydanie tego orzeczenia (zob. orzeczenie SN z 21 grudnia 1927 r., Cg 7/27, OSP 1928/177) (por. J. Wegner, T. Kolanowski [w:] J. Wegner, T. Kolanowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2026, art. 18).

W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, aby wskazani sędziowie uczestniczyli wcześniej w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie sądowoadministracyjne dotyczące kontroli legalności decyzji lub postanowienia wydanych w postępowaniu zwyczajnym, które następnie stały się przedmiotem postępowania nadzwyczajnego zakończonego zaskarżonym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem. Sam fakt orzekania w innych sprawach dotyczących tej samej strony, nawet opartych na podobnym materiale dowodowym nie jest objęty normą art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. i nie skutkuje wyłączeniem sędziego z mocy ustawy.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 19 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, o której mowa w art. 19 p.p.s.a., musi być realna, a nie potencjalna. W literaturze podkreśla się, że "bezstronność" sędziego polega na tym, że traktuje on strony postępowania równorzędnie, zatem jest ona związana z obiektywizmem w rozpatrywaniu danej sprawy. Obiektywizm ten może zostać naruszony w przypadku emocjonalnego zaangażowania w sprawę poprzez wrogość czy niechęć, której dany sędzia daje wyraźne dowody np. poprzez ironiczne wypowiedzi mogące świadczyć o tym, że zajął stanowisko w sprawie jeszcze przed jej rozpoznaniem (zob. A. Wiktorowska, w: Hauser, Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, s. 186).

Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Podstawą wniosku o wyłączenie sędziów jest fakt ich wcześniejszego udziału w rozpoznawaniu innych spraw dotyczących skarżącego, związanych z ustaleniem wysokości jego zobowiązań podatkowych za lata 2020 i 2021. Samo wcześniejsze orzekanie przez sędziego w sprawach dotyczących tej samej strony, nawet pozostających w związku przedmiotowym z aktualnie rozpoznawaną sprawą, nie stanowi jednak okoliczności uzasadniającej powstanie wątpliwości co do jego bezstronności. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości (tak m.in. w orzeczeniach NSA: z 2 października 2024 r., III OZ 362/24; z 17 czerwca 2024 r., III FZ 160/24; z 28 marca 2024 r., III FZ 22/24; z 1 września 2023 r., I FZ 207/23). Nadto zarzuty dotyczące niewłaściwego, zdaniem strony, sposobu orzekania przez sędziego mogą być podnoszone w ramach przysługujących środków zaskarżenia, nie stanowią natomiast przesłanki do wyłączenia sędziego. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może, bowiem stanowić okoliczność, że sędzia brał udział w rozpoznawaniu sprawy skarżącego wyrażając przy tym określone poglądy prawne.

Wymaga zaznaczenia, że wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych, które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji, zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał określonej oceny prawnej w innej sprawie - nawet między tymi samymi stronami postępowania - byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co - w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w złożonym w niniejszej sprawie wniosku o wyłączenie sędziego - uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (tak m.in. w postanowieniu NSA z 1 września 2023 r., I FZ 207/23 oraz z 25 maja 2023 r., III FZ 251/23). Stanowiłoby to wyraz poszukiwania składu sędziowskiego, który wyda wyrok po myśli skarżącego.

Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego, że zajęcie przez sędziów określonego stanowiska prawnego w poprzednich postępowaniach oznacza utratę zdolności do bezstronnego rozpoznania kolejnej sprawy. Istota sprawowania wymiaru sprawiedliwości polega na dokonywaniu ocen prawnych i faktycznych w konkretnych sprawach. Sam fakt wcześniejszego wyrażenia określonego poglądu prawnego nie świadczy o uprzedzeniu wobec strony ani o braku obiektywizmu przy rozpoznawaniu kolejnej sprawy. Bez znaczenia pozostaje również argument, że uwzględnienie skargi mogłoby prowadzić do konsekwencji pozostających - zdaniem skarżącego - w sprzeczności z ocenami prawnymi wyrażonymi przez wskazanych sędziów we wcześniejszych orzeczeniach. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności świadczących o osobistym stosunku sędziów do strony, ich interesie w sposobie rozstrzygnięcia sprawy, uprzedzeniu wobec skarżącego lub innych okolicznościach mogących obiektywnie podważać ich bezstronność. Przedstawiona argumentacja sprowadza się wyłącznie do polemiki z treścią wcześniejszych orzeczeń wydanych z udziałem tych sędziów.

Nie ma też podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 111 w związku z art. 119 p.p.s.a. Sposób organizacji postępowania, w tym wydanie zarządzenia o połączeniu spraw do wspólnego rozpoznania, nie świadczy o osobistym stosunku sędziów do strony ani o ich zainteresowaniu wynikiem sprawy. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które mogłyby obiektywnie podważać bezstronność składu orzekającego. Argumentacja ta sprowadza się wyłącznie do kwestionowania czynności procesowych podejmowanych przez sąd w toku postępowania.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny nie znajdując podstaw do podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.