Wyrok NSA z dnia 09 czerwca 2026, sygn. III FZ 276/26

Na powyższe postanowienie, pismem z 7 kwietnia 2026 r., skarżący złożył zażalenie. W zażaleniu wskazał, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Rybniku, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt [...] uznany jest cyt.: "od listopada 1982 roku inwalidą znacznego stopnia wymagającym konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji." Dalej wskazał, że po wypadku przez 44 lata nie zarabia, nie ma oszczędności i żyje skromnie. Z obiektywnych względów nie mógł dokonać wymaganego, wysokiego wpisu sądowego w kwocie 500 zł w 7 dniowym terminie i dlatego przekazał w zakreślonym terminie tyle ile miał a więc kwotę 150 zł, jednocześnie prosząc Sąd o wyrozumiałość i wyrażenie zgody na zapłacenie pozostałej kwoty wpisu 350 zł w terminie do 15 kwietnia 2026 r. Wskazał, że nie jest prawnikiem i uważa, że występując z prośbą do Sądu z 16 marca 2026 r. postąpił uczciwie i właściwie. Wobec powyższego wniósł o uchylenie postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 230 § 1 p.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismem wszczynającym postępowanie jest między innymi skarga (art. 230 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek skargi, od której nie zostanie uiszczony wpis. W tym przypadku wzywa się wnoszącego skargę, aby pod rygorem jej odrzucenia uiścił wpis w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu skarga podlega odrzuceniu.

Nie budzi wątpliwości, że w terminie do uiszczenia wpisu skarżący, który nie ma środków na uiszczenie wpisu sądowego, może złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy i uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W szczególności według art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżący po otrzymaniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł w przepisanym prawem terminie dokonał dwóch czynności. Po pierwsze uiścił część określonego w zarządzeniu z 25 lutego 2026 r. wpisu sądowego w kwocie 150 zł. Po drugie w piśmie z 16 marca 2026 r. poinformował Sąd, że nie zdołał zebrać całej wskazanej w zarządzeniu kwoty w zakreślonym terminie, w związku z czym zwrócił się o przedłużenie terminu do uiszczenia brakującej kwoty 350 zł do 15 kwietnia 2026 r.

Z pisma z 16 marca 2026 r. wynikało zatem, że skarżący nie ma środków na jednorazowe uiszczenie całego wpisu. Nie sposób w tym zakresie pominąć faktu, że skarżący zarówno w toku postępowania administracyjnego, a następnie w skardze do sądu administracyjnego wskazywał na problemy finansowe i zdrowotne. Jest on przy tym osobą w podeszłym wieku (numer PESEL:[...]) i nie korzysta z pomocy zawodowego pełnomocnika.

Trzeba podkreślić, że skarżący nie zignorował wezwania do uiszczenia wpisu sądowego - przed upływem wyznaczonego terminu zapłacił część wymaganej kwoty i jednocześnie poinformował, że nie jest w stanie jednorazowo zgromadzić wszystkich środków. W tych okolicznościach WSA w Gliwicach błędnie dokonał ściśle formalnej oceny pisma skarżącego, poprzestając na stwierdzeniu braku uiszczenia wpisu w pełnej wysokości w zakreślonym terminie i braku podstaw do wydłużenia terminu na wniesienie pozostałej części opłaty.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie doszło do nieuzasadnionego ograniczenia skarżącemu konstytucyjnego prawa do sądu. Skarżący pisząc cyt.: "prosząc o wyrażenie zgody na zapłacenie pozostałej kwoty wpisu 350,00 złotych w terminie do dnia 15.04.2026 r., do czego się zobowiązuję" w istocie wystąpił do sądu o przyznanie pomocy w uiszczeniu tej opłaty. Sąd w tej sytuacji winien wezwać skarżącego do wyjaśnienia jego wniosku, informując o braku możliwości przedłużenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego i jednocześnie o możliwości przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. W konsekwencji przedwczesne było odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.

Z tych względów, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji.