Wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2026, sygn. III FZ 309/26

Ponadto przedmiotowemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa, gdyż WSA w Gorzowie Wielkopolskim w orzeczeniu z 17 lutego 2026 r. naruszył: (-) art. 60 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. 2025.0.594), (-) Art. 12 ust. 1 pkt 1 a i b ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz.U. 2022.671), (-) Art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2025 r. poz. 274), (-) przedmiotowe orzeczenie wydano w zw. z naruszeniem art. 107 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1781).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że autor zażalenia w zarzutach odnoszących się do wniosku o wyłączenie od orzekania sędziego WSA D. B. powołał jako jego podstawę art. 18 § 1 i art. 19 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Podana podstawa prawna jest jednak oczywiście błędna, wskazane przepisy dotyczą bowiem odpowiednio składu orzeczniczego WSA i organów WSA. Mając na uwadze, że treść pisma nie pozostawia wątpliwości co do woli strony, Naczelny Sąd Administracyjny uznał (podobnie jak Sąd pierwszej instancji), że przedstawione twierdzenia faktycznie odnoszą się do art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a.

Na wstępie należy podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny wymóg bezstronności (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W orzecznictwie wskazuje się, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (zob. wyrok TK 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67, a także postanowienie NSA z 5 października 2018 r., I OZ 1022/18). Akcentowana jest także gwarancyjna rola instytucji wyłączenia sędziego dla realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej (por. postanowienie SN z 4 listopada 1975 r., II CZ 136/75, OSPiKA 1977, z. 6, poz. 104). Podobnie w piśmiennictwie podkreśla się, że wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (zob. M. Romańska, w: T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016).

Przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne, podobnie jak inne procedury sądowe, różnicują możliwość wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia sądu administracyjnego z mocy samej ustawy podlega wyłączeniu w sprawie, w której wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. W tej sprawie nie została ujawniona żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek.

Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 19). Celem regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być zatem traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim nie znalazł podstaw do wyłączenia sędziego wskazanego przez skarżącego. Ocenę tę w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo podkreślono, że skuteczny wniosek o wyłączenie sędziego musi opierać się na konkretnych i obiektywnie weryfikowalnych faktach wskazujących na możliwość stronniczego rozstrzygnięcia sprawy, a nie jedynie na subiektywnych przekonaniach strony. Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że kwestie związane z trybem powołania sędziego nie podlegają ocenie w ramach postępowania o jego wyłączenie, ponieważ ustawodawca przewidział odrębny tryb badania takich okoliczności. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22, gdzie stwierdzono, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. NSA w wskazał, że w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

W zażaleniu skarżący podniósł także zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim: art. 60 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych, art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności oraz art. 107 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Zarzuty te są niezrozumiałe, skarżący nie sprecyzował na czym wskazane naruszenia miałyby polegać. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji oddalającego wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania w sprawie I SA/Go 244/25 sędziego WSA D. B. nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego aktu.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.