4) naruszenie zasady lojalności procesowej poprzez brak pouczenia strony o skutkach prawnych 7-dniowego terminu, w sytuacji gdy była reprezentowana przez osobę nieprofesjonalną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2025 r. poz. 1427; dalej: p.p.s.a.) sąd może postanowić o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej na wniosek strony, o ile do uchybienia terminu doszło bez jej winy. Z kolei z art. 87 § 1 p.p.s.a. wynika, że wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana. Z wnioskiem należy wystąpić w terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.), a wraz z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do treści art. 88 p.p.s.a. sąd odrzuca spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu.
Z kolei według art. 105 p.p.s.a. strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu, zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo gdy strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.
W przytoczonym art. 105 p.p.s.a. ustawodawca ograniczył czasowo możliwość zgłaszania zastrzeżeń do protokołu dotyczących uchybień przepisów postępowania sądowego. Zastrzeżenia te mogą być zgłoszone w toku posiedzenia, a jeśli strona nie była obecna na posiedzeniu może je złożyć na posiedzeniu następnym (po odroczeniu). W sytuacji, gdy strona nie była obecna podczas posiedzenia, na którym zostało ogłoszone orzeczenie kończące postępowanie, termin do zgłoszenia zastrzeżenia w ogóle się nie zamyka i strona może kwestionować określone uchybienia procesowe w skardze kasacyjnej bez ujemnych konsekwencji niezgłoszenia zastrzeżenia w terminie, o czym stanowi art. 105 zdanie drugie p.p.s.a. Rygory przewidziane w art. 105 p.p.s.a. nie mają zastosowania wobec przepisów postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu. Nadto przepis art. 105 p.p.s.a. przewiduje wyjątek, gdy strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy. Prawo powoływania się na takie uchybienia będzie w tym przypadku przysługiwało stronie w dalszym toku postępowania.
W świetle przedstawionych regulacji zgłoszenie zastrzeżenia może nastąpić albo w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do zamknięcia rozprawy, albo łącznie z uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu terminowi w środku odwoławczym. Tym samym szczególne uregulowanie ekskulpacji strony chcącej złożyć zastrzeżenie po upływie terminu wyłącza możliwość przywrócenia terminu na zasadach ogólnych (art. 85-89 p.p.s.a.). Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, gdy uchybienie danemu terminowi pociąga dla strony ujemne skutki procesowe, lecz mogą one zostać usunięte na innej drodze w sposób prostszy. Taki sposób usunięcia ujemnych skutków uchybienia terminowi w zgłoszeniu przez stronę zastrzeżenia przewiduje art. 105 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej obecna na rozprawie nie zgłosiła zastrzeżeń do protokołu, wobec tego pozbawiła się prawa do powoływania się na okoliczność uchybienia stanowiącego podstawę jej zastrzeżeń (w rozumieniu art. 105 p.p.s.a.), chyba, że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo gdy strona w dalszym toku postępowania (w skardze kasacyjnej) uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.
Nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, ani art. 6 ust. 1 EKPC. Brak możliwości przywrócenia terminu do wniesienia zastrzeżeń nie ogranicza prawa strony do sądu, gdyż strona może powołać się na uchybienia procesowe w środku odwoławczym (skardze kasacyjnej), jeśli uprawdopodobni, że nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy (art. 105 zdanie drugie p.p.s.a.). Przepisy p.p.s.a. nie nakładają też na sąd obowiązku pouczania stron o możliwości i skutkach wniesienia zastrzeżeń do protokołu.
W świetle powyższych uwag przyjąć należy, że wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia zastrzeżeń do protokołu rozprawy z 6 lutego 2025 r. oraz 10 kwietnia 2025 r. był niedopuszczalny. Sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił wniosek, a zarzuty zażalenia nie podważają tej oceny.
Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.